حقوق تضییعشده کودکان در روزگار پاندمی
میلاد صفایی*: پیماننامه حقوق کودک یک کنوانسیون بینالمللی است که به سبب تصریح حقوق مدنی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کودکان، اصلیترین منبع بینالمللی موجود در حمایت از حقوق کودکان محسوب میشود. پیماننامه حقوق کودک، تأمین حقوق اولیه و اساسی کودکان را که از موجودیت انسانی و اقتضائات سنی آنان ناشی میشود، الزامی دانسته و ایجاد زندگى بهتر براى کودکان و تلاش در راه رشد هماهنگ و متعادل آنان در زمینههاى اساسى را بهعنوان یک حق برای کودکان برمیشمارد. دولتهایی که این پیماننامه را امضا کردهاند موظف به اجرای آن هستند. جمهورى اسلامى ایران نیز از جمله دولتهایی است که کنوانسیون حقوق کودک را مشروط بر آنکه مفاد آن در هر مورد و هر زمان که در تعارض با قوانین داخلی و موازین اسلامی باشد یا قرار گیرد، از طرف دولت جمهوری اسلامی ایران لازمالرعایه نباشد، پذیرفته و در اسفندماه سال 1372، به مثابه قانون داخلی لازمالاجرا با حفظ حق شرط خود، تصویب کرده است. در سالروز تصویب این پیماننامه و شرایط بحرانی ناشی از شیوع جهانی ویروس کرونا (کووید19)، باید یادآور شد که در عین حفظ جان و سلامت کودکان، منافع عالیه کودکان را فارغ از نژاد، رنگ پوست، منشأ اجتماعی و قومی یا ملی، میزان دارایی، معلولیت، وضعیت سرپرست یا والدین و هر موقعیت دیگری که کودک در آن قرار دارد، نباید از خاطر برد. مسئله حقوق کودکان، مسئلهای پیچیده و دارای ابعاد گوناگونی است. بهنحوی که تدوین و اجرای سیاستهای حمایتی از کودکان و حقوق ایشان را باید با جدیت و توجه بیشتر پیگیری کرد. در شرایط بحرانی ناشی از اپیدمی این ویروس، اهمیت سیاستگذاری و مدیریت مسائل کودکان، دوچندان میشود. در شرایط کنونی، با توجه به همهگیری ویروس کرونا و شوک اقتصادی بازار کار ناشی از آن و تأثیر مستقیمی که بر زیست و معیشت افراد جامعه، بهخصوص کودکان میگذارد، نیازمند اهتمام و عزم جدی است. گزارشهای منتشرشده از سوی سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) مؤید این نکته است که بحران اپیدمی کرونا زمانی روی داد که بیشتر سیستمهای آموزشی کشورهای دنیا برای یادگیری به روش مجازی آمادگی نداشتند. همچنین مطابق دیگر گزارشهای انتشاریافته کمبود یا ناکافیبودن فناوریهای دیجیتال، زیرساختهای ارتباطی، اطلاعاتی و امکاناتی و عدم آگاهی از فرصتهای موجود و ناتوانی در بهرهگیری از آنها، مانعی جدی برای تحقق دسترسی به حق آموزش برای کودکان شده است. صندوق کودکان سازمان ملل متحد اعلام کرد که یکسوم دانشآموزان در سراسر جهان در پی شیوع کرونا و تعطیلی مدارس از امکان دسترسی به آموزش از راه دور محروم شدهاند. بر اساس گزارش یونیسف، حدود ۴۶۳ میلیون کودک در سراسر جهان فاقد تجهیزات یا دسترسی به اینترنت برای ادامه آموزش از راه دور هستند. بر اساس نتیجه یکی از نظرسنجیهای مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران (ایسپا)، بیش از ۲۰ درصد خانوادههایی که دانشآموز دارند، اعلام کردهاند که امکانات آموزش غیرحضوری در خانواده آنها وجود ندارد و همچنین در اظهارنظری دیگر از سوی معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش، عنوان شده است که بیش از سهمیلیونو 200 هزار دانشآموز به دلیل نداشتن دستگاه هوشمند و عدم دسترسی به گوشی و تبلت امکان استفاده از آموزشهای مجازی را ندارند. کاهش نظارتها و تشدید وضعیت بحرانی، عدم رعایت پروتکلهای بهداشتی و بیبرنامگی نظام آموزش عمومی در نهایت منجر به تضییع حقوق کودکان شده است. ایرج حریرچی، معاون کل وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در مهرماه سال جاری در یک گفتوگوی تلویزیونی بیان کرد در هشت ماه گذشته، تعداد مبتلایان به کرونا از دانشآموزان بالای ۱۰ هزار نفر بوده و حدود ۲۰۰ نفر از آنان جان باختهاند. نابرابری در دسترسی به امکانات و آموزشهای بهداشتی، جان کودکانِ از حیث شهروندی عضو طبقات محروم، کودکانی که هیچگاه تعدادشان بهدرستی بیان نشده و هیچگاه عزمی جدی برای بررسی وضعیت و در نهایت حمایت از حقوق آنان وجود نداشته است، در خطر جدی قرار داده است. کاهش درآمدها و ضررهای اقتصادی ناشی از شیوع این بیماری طبقات زیرین جامعه را بیش از باقی اقشار جامعه هدف قرار داده است. بهطوری که در نهایت و بر اساس یافتههای علمی و تجربی منجر به افزایش کودکهمسری، تکدیگری و کار کارگاهی و سوءتغذیه کودکان میشود. بحران سلامت ناشی از شیوع کرونا در کنار حیطههای اثرپذیر زیست کودکان از شیوع این بیماری، در حال دامنزدن به بحرانهای دیگری است که کودکان را در معرض اثرپذیرترین و ماندگارترین آسیبها قرار میدهد. نهادهای دولتی مرتبط با حوزه کودکی مسئول برنامهریزی و سیاستگذاری کارآمد و ثمربخش برای مدیریت وضعیت موجود هستند. وضعیت کنونی مترصد کنشگری جدی تمامی اعضای جامعه مدنی، برای مقابله با پیامدهای آسیبهای وارده به سلامت جسمی، روانی و شناختی کودکان و همچنین آسیبهای جدی واردشده بر مسئله آموزش و توانمندشدن کودکان است. اثرات این آسیبها تمامی زندگی آنها را در بر خواهد گرفت. در این روزهای بحرانی، در کنار تلاش هدفمند جهت ایجاد زندگى بهتر براى کودکان، موضعگیری در برابر وضعیت موجود، تعهد انسانی، ایمانی، اخلاقی و حقوقی، وظیفه ماست که در مسیر تحقق حقوق تضییعشده کودکان راسختر از پیش پافشاری کنیم. * عضو کمیته پژوهش انجمن حمایت از حقوق کودکان، دانشجوی برنامهریزی رفاه اجتماعی
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.