اهمالکاری در مدیریت هیرکانی خاتمه مییابد؟
رحیم ملکنیا.عضو هیئت علمی دانشگاه لرستان
در روزهای اخیر، بار دیگر سرگردانی و بیبرنامگی در مدیریت جنگلهای شمال کشور، تبدیل به موضوعی مناقشهبرانگیز شد. نشر اخباری مبنی بر برداشت درختان، تحت عنوان برشهای بهداشتی، نقدهای واردشده بر این تصمیم از سوی موافقان و مخالفان توقف بهرهبرداری و تکذیب و تلاشهای سرآسیمه مدیران سازمان جنگلها برای پاسخگویی به سؤالات مطرحشده، همگی نشاندهنده شرایطی است که در آن، جنگلهای شمال کشور پس از گذشت چندین سال، همچنان میان توقف بهرهبرداری و تداوم طرحهای سابق، سرگردان و بلاتکلیف است. این سرگردانی چنان بر سایر وظایف سازمان سایه افکنده است که دیگر پروژهها در سایر بخشها هم کمتر مورد نقد و بررسی کارشناسان قرار گرفته و سرگشتگی سازمان در ساماندادن به هیرکانی، منجر به پریشانی دوستداران منابع طبیعی کشور شده است. بلاتکلیفی نگین سبز شمال در حالی تداوم یافته است که بخشی از بدنه تخصصی جنگلداری، از ابتدا بر این باور بودند که امکان اصلاح طرحهای سابق و رسیدن به مدیریت پایدار جنگل با حفظ برداشت چوب، وجود دارد. از سوی دیگر، مخالفان تداوم بهرهبرداری، از فرصت تنفس بهعنوان دوران گذار برای اصلاح ساختار مدیریتی یاد میکردند که در این بازه زمانی، طرحهای سابق با پوستاندازی، تبدیل به طرح مدیریت پایدار جنگل بدون برداشت چوب شوند. بدون واردشدن به تأیید یا رد این دیدگاهها، میتوان بیان کرد که نیاز به اصلاح در طرحهای جنگلداری سابق، موضوع مورد توافق هر دو گروه است. در یک شرایط ایدئال، لازم بود سازمان جنگلها، قبل از ورود به این دوران گذار، برنامه خود برای عبور از آن و رسیدن به نقطه شروع جدید در مدیریت جنگل را مشخص میکرد. با این حال، سازمان بدون طرح مدون و تضمین شرایط لازم برای تحقق اهداف بیانشده در تنفس، دوران گذار را آغاز کرد؛ دورانی که به اعتقاد برخی منجر به رهاشدن و تخریب جنگل، افزایش قاچاق و در مواردی تغییر کاربری شده است. با وجود توقف بهرهبرداری چوبی در این دوره، بهرهبرداری از درختان شکسته و افتاده یا سیلآورده همچون موضوع قطع درختان در برشهای بهداشتی روزهای اخیر، خبرساز شده است. این وضعیت که به روشنی مصداق سیاست یک بام و دو هوای سازمان جنگلهاست، میتواند برای جنگلهای شمال، تهدیدی به مراتب خطرناکتر از هر بیماری و آفتی باشد؛ وضعیتی که نه توقف بهرهبرداری است و نه بهرهبرداری مبتنی بر طرح و برنامه. سازمان جنگلها که در چند دهه، نه تنها تلاشی جدی برای اصلاح طرحها و همگامسازی آن با اصول مدیریت پایدار جنگل نکرده بود، بلکه چنتهای خالی از آمار و سند برای دفاع از سابقه مدیریت خود داشت، در دوران کاهش تدریجی و سپس توقف بهرهبرداری نیز قادر به تهیه طرح جدید مبتنی بر اصول آمایش و مدیریت پایدار با توانایی حفاظت و استفاده از تمامی کارکردهای جنگل از جمله چوب نبود. حال تلاش برای بهرهبرداری تحت عنوان برش بهداشتی، با هر هدف که باشد، نه منجر به بهبود شرایط اکوسیستم جنگل میشود و نه میتواند با تأمین ماده خام برای صنایع چوب، مشکلاتی مانند قاچاق چوب را حل کند. لازم است ریاست سازمان، معاونت جنگل و شورای عالی بیان کنند این ایده و فکر، بر اساس کدام طرح مدیریت اجرا خواهد شود؟ هدف از اجرای آن چیست؟ با چه ابزار پیشبینیشدهای، تأثیر این اقدامات در جنگل سنجیده خواهد شد؟ اگر این اقدامات مبتنی بر هدفگذاری و مسیری ترسیمشده است، آیا این مسیر همان طرح جایگزین است؟ اگر جواب مثبت است، چرا طرح جایگزین به طور رسمی رونمایی نمیشود؟ اگر بر اساس هدف و طرحی مشخص نیست، آیا سازمان در مسیر خود از این ستون به آن ستون منتظر گشایشی ناگهانی است؟ آیا مجموعه سازمان به دلایلی مانند اعتقاد به لزوم توقف بهرهبرداری یا ارزش بالای جنگل، مخالف برداشت چوب است یا آنکه گمان میکند با حفظ جنگل و ارزشهای محیطزیستی قادر است به برداشت چوب ادامه دهد؟ هرکدام از این دو دیدگاه، مسیری مشخص دارد، مسیری که اگرچه توسط جامعه کارشناسی بارها تشریح شده است، اما چنانچه بیان شد، سازمان جنگلها در سالیان اخیر در هیچکدام از این دو مسیر حرکت نکرده و بین توقف بهرهبرداری و تلاش برای احیای طرحهای سابق سرگردان بوده است. لازم است که سازمان جنگلها به پنهانکاری و اهمال در مدیریت هیرکانی خاتمه داده و به طور شفاف بیان کند که آیا موافق تداوم توقف بهرهبرداری است یا به نتیجهای دیگر رسیده است؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.