|

تصفیه‌حساب با کمونیسم

شرق: «شوهر کمونیست من» از جنجالی‌ترین رمان‌های فیلیپ راث است که مانندِ غالب آثار او رمانی سیاسی است که در بستر رویدادهای عصر تاریکِ مک‌کارتیسم روایت می‌شود. دورانی که گروهی در آمریکا به مبارزه علیهِ کمونیسم برخاستند و تصفیه‌حساب‌های کوری را رقم زدند. «راث در این اثر رخداد فاشیستی تصفیه بزرگ کمیته فعالیت‌های ضد آمریکاییِ کنگره آمریکا را در نیمه قرن بیستم مطرح می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه اخلاق‌مداری‌های محافظه‌کارانه‌ای که در آن حرکت فاشیستی به رهبری کسانی مانند جو مک‌کارتی و ریچارد نیکسون انجام شد، بهانه‌ای شد برای سرکوبگری گسترده‌ای زیر پوشش مبارزه با کمونیسم و عناصر نفوذی آن در میان محافل روشنفکری و هنری آمریکا؛ تزلزل و هراسی که البته برای انواع قربانیان تصفیه‌های کور و انتقام‌جویانه و اغلب فرصت‌طلبانه ملموس‌تر است». این رمانِ به‌شدت سیاسی که به‌خوبی وقایع عصر مک‌کارتیسم در ایالت‌متحده و تصفیه‌های ضد کمونیستی در این دوره را روایت می‌کند، در سال 1998 منتشر شد و رمانی بسیار پرفروش بود که جایزه کتاب سفیران اتحادیه انگلیسی‌زبان را نصیب راث کرد. بخش عمده‌ای از ماجراهای کتاب واقعی است و ماحصل تجربیات راث و به‌طورکلی رمان «شوهر کمونیست من» ریشه در واقعیت‌های سیاسی و اجتماعی دوره‌ای از تاریخ کشور آمریکا دارد که همچنان به‌عنوان لکه‌ای تاریک در تاریخ این کشور مطرح می‌شود. بسیاری این رمانِ راث را بروز خشم و بدبینی او نسبت به جهان می‌دانند، خاصه آنکه در آخر رمان جملاتی پوچ‌گرایانه و بدبینانه آمده است: «همه کسانی که در روایت میوری درباره ویرانگری مرد آهنین نقشی داشتند اکنون دیگر به دوره خودشان سنجاق نشده بلکه مرده و رها از دام‌هایی بودند که دور انسان در مسیرشان گسترده بود. نه ایده‌های دورنشان سرنوشت‌ساز بود و نه توقعات نوع و گونه ما: فقط هیدروژن سرنوشت را معین می‌کند. دیگر خطاهایی برای ایو و آیرا وجود ندارد. خیانتی وجود نداد. آرمان‌گرایی وجود ندارد. مبارزه طبقاتی وجود ندارد. دروغ و تقلب وجود ندارد. نه وجدانی وجود دارد و نه فقدانش... در آنجا بی‌عدالتی وجود ندارد، عدالت هم وجود ندارد. آرمان‌شهرهایی وجود ندارد...» و این جمله اخیر شاید یکی از دلایلی است که برخی منتقدان را به این نتیجه رسانده که راث تمامِ خشم خود را از وضعیت در این رمان نشان می‌دهد: دیگر آرمان‌شهری وجود ندارد. درحالی‌که رمانِ راص سراسر واقعیت جهانِ معاصر است و تجربه‌ای دورانی که چیز دیگری می‌خواستند که با واقعیتِ موجود فاصله‌‌ای بعید داشت. فریدون مجلسی، مترجم رمان در مقدمه‌اش به نکته جالبی هم اشاره می‌کند که با تجربه تاریخی ما هم نسبت دارد: «نکته جالب این کتاب این است که نخستین برخورد و تماس قهرمان داستان با چپ‌گرایی و کمونیسم طی دو سال اقامت او در جنوب ایران، رخ می‌دهد، زمانی‌که با سمت گروهبان ارتش آمریکا و مأمور باراندازی کشتی‌های آمریکایی، مهمات و کمک‌های نظامی آمریکا را برای ارسال به شوروی و تقویت جبهه شرق در خرمشهر و بوشهر تخلیه می‌کردند. در جذابیت‌های تبلیغات کمونیستی، از نظر خصوصیات اشخاص و نوع و لحن آن تبلیغات شباهت‌هایی به چشم می‌خورد با آنچه در همان زمان در ایران می‌گذشت. ضمنا نوع هراس و تعقیب و پاک‌سازی‌های سال‌های اولیه دهه 1950 در آمریکا شباهت بسیار با تعقیب و هراس عناصر مشابه در ایران، پس از واقعه 28 مرداد 1332/1953 دارد!». مترجم همچنین به لحن و زبانِ داستان اشاره می‌کند، اینکه «شوهر کمونیست» من زبانی روایی دارد و بخش عمده‌ای از آن به‌صورت محاوره است و این محاوره بیشتر با «آیرا رینگولد» برادر بزرگ‌ترِ قهرمان داستان «میورِی» انجام می‌شود که معلم زبان انگلیسی است و به همین دلیل لحن محاوره‌ای او شسته‌رفته‌تر است. میورِی در 1946 تازه از خدمت در ارتش بازگشته بود و آن روزها که راوی او را ملاقات می‌کند گستاخ و تندخو بود و «لحنِ سخن‌گفتنش بسیار پرطمطراق و قدری تهدیدآمیز به نظر می‌رسید. مشتاق بود مطالب را توضیح دهد، روشن کند و به ما بفهماند و نتیجه‌اش این می‌شد که درباره هر موضوعی صحبت می‌کردیم آن را از عناصر اصلی‌اش تفکیک می‌کرد، درست مثل وقتی که با موشکافی نمودار تحلیلی جمله‌ای را روی تخته سیاه می‌کشید. استعداد ویژه‌ای داشت در برجسته‌کردن سؤالات، حتی هنگامی که به‌شیوه شسته‌رفته خودش با صدای بلند مشغول بحثی کاملا تحلیلی درباره چیزهایی بود که می‌خواندیم و می‌نوشتیم». با این شرحِ خصوصیات، معلوم می‌شود که چرا راث بخش عمده‌ای از محاورات و مکالمات خاصِ رمان را به این شخصیتِ داستانش محول کرده است. البته دیگر شخصیت‌های داستان نیز هریک بنا به موقعیت اجتماعی‌شان از زبان محاوره‌ای استفاده می‌کنند. اما همان‌طورکه مترجم می‌نویسد ترجمه فارسی کتاب تا حدودی رسمی‌تر و یکدست‌تر انجام شده است. این رمان پیش‌تر با عنوانِ «من با یک کمونیست ازدواج کردم» منتشر شده بود و اینک تحتِ عنوانِ «شوهر کمونیست من» با ترجمه فریدون مجلسی و طرحِ جلد تازه در نشر نیلوفر به چاپِ دوم رسیده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.