|

جهان پس از ترامپ

داوود میدری

آیا با رفتن ترامپ جهان وارد عصر جدیدی از سیاست‌های بین‌المللی خواهد شد؟ سرمقاله نشریه اکونومیست (در هفتم نوامبر، 17 آبان‌) به این موضوع پرداخته است. پاسخ این نشریه به سؤال فوق بسیار جالب است. ترامپ به جهان نشان داد که سیاست‌های آمریکا می‌تواند یکباره تغییر کند و نتایج انتخابات مشخص کرد که ترامپیسم دارای پایگاه بزرگ اجتماعی است. ترامپ هرچند بازنده شد، اما از انتخابات پیشین بیشتر رأی آورد. در سال 2016 رأی مثبت به ترامپ 62میلیون‌و 985هزار بود که در سال 2020 آرای او به 70‌‌میلیون‌و 700 هزار افزایش یافت؛ انتخابات کنونی آمریکا یک استثناست. اوباما که با بیشترین رأی به ریاست‌جمهوری رسید، 69میلیون‌و 498 هزار رأی به دست آورد. به این ترتیب نباید تصور کرد ترامپ پایان یافته است. ترامپیسم خطر بالقوه‌ای است که نظام بین‌الملل را با ریسک‌های بزرگ سیاست‌های اقتصادی و سیاسی روبه‌رو خواهد کرد. این ریسک برای اروپا، چین و همه کشورها یک مسئله بزرگ سیاست‌گذاری است و باید برای مهار آن اندیشید. اکونومیست به‌طور تلویحی از کشورها خواسته است راهی تازه بیابند تا اگر ترامپ بازگردد، دوباره با شوک‌های سیاسی، اقتصادی، زیست‌محیطی و نظامی روبه‌رو نشوند. ترامپیسم عدم قطعیت در جهان را ریشه‌دار کرده است و جهانیان باید راهی جدید بیابند. ‌در سرمقاله اکونومیست آمده است: در چهار سال گذشته سیاست ترامپ ایجاد تفرقه در داخل و خارج بود. جامعه آمریکا را دو دسته کرد تا بتواند از آن بهره‌برداری سیاسی کند. سیاست‌های داخلی او به تظاهرات‌های خیابانی علیه نژادپرستی دامن زد. در زمان شیوع کرونا به‌جای یک‌دست‌کردن جامعه، ترامپ فرماندار دموكرات‌ها را به بی‌کفایتی متهم و ادعا کرد آمار کشته‌شدگان در ایالاتی که دموكرات‌ها حاکم هستند، بیشتر است. در سطح بین‌الملل نیز کرونا را ویروس چینی نامید. در مناظره‌های انتخاباتی به شکاف‌های داخلی دامن زد (بایدن را متهم کرد که در زمان مشاوره با اوباما از اوکراین، چین و روسیه رشوه گرفته است؛ اتهامی که در هیچ دادگاهی قبل از آن مطرح نشده بود) و بحث‌هایی درباره فساد نامزد رقیب خود مطرح کرد که تنش‌زا بود. در سیاست‌های خارجی ترامپ به‌جای روابط مرسوم دیپلماتیک فقط خواستار گرفتن امتیازات یک‌طرفه بود و برای دستیابی به این امتیازات به‌راحتی از تهدید و تحقیر کشورها استفاده می‌کرد. کوچک‌شمردن قرارداد‌ها و قوانین بین‌المللی و لغو یک‌طرفه تعهدات از سیاست‌های رایج دوره ترامپ است. سیاست‌های پوپولیستی ترامپ به این دلیل بود که بتواند طرفداران جمهوری‌خواهان را افزایش دهد. او سیاست‌هایی افراطی را که در روستاها و بین سفیدپوستان طرفداران بیشتری داشت، اجرا کرد. این سیاست‌ها احتمال پیروزی را در این ایالت‌ها افزایش داد؛ برای مثال یکی از سیاست‌های افراطی او جداسازی فرزندان از والدین مهاجر غیرقانونی بود که گروه‌های افراطی جمهوری‌خواه را افزایش داد (اشاره به وجود بیش از 500 کودک مهاجر که پدر و مادر آنها دیگر مشخص نیست و هنگام ورود غیرقانونی به آمریکا از والدین خود جدا شدند. این سیاست خشن که دادگاه‌های محلی نیز حق لغو آن را نداشتند، مورد استقبال بسیاری از مردم قرار گرفت). افزایش تعداد رأی‌های ترامپ در 2020 نسبت به 2016 نشان‌دهنده موفقیت سیاست‌های او در جلب رأی‌ها بوده است. آرای ترامپ دو درس مهم برای جهانیان دارد؛ اول اینکه دنیا باید به آمریکا کمتر از قبل اعتماد کند، چراکه در انتخابات‌های آینده آمریکا ممکن است رئیس‌جمهوری از جنس ترامپ انتخاب شود و تمام تعهدات و ارزش‌ها را زیر پا بگذارد. دوم اینکه سیاست‌های هیجانی و پوپولیستی ترامپ تعداد طرفداران او را افزایش داد و پوپولیسم رأی دارد. جامعه آمریکا در ماه‌های گذشته وقایعی از‌جمله تظاهرات علیه تبعیض نژادی، شیوع کرونا و در پی آن بی‌کاری گسترده و انتخابات پرحاشیه 2020 را تجربه کرد که منجر به افزایش اختلاف‌ها و دودستگی شد. در ضمن احتمالا نتیجه انتخابات کنگره در ژانویه، یک مجلس دوقطبی است که شکاف‌ها را عمیق‌تر می‌کند. آرای ترامپ نشان می‌دهد که در انتخابات کنگره نیز رأی جمهوری‌خواهان زیاد خواهد بود. در نتیجه قوانین پیشنهادی بایدن ممکن است با مخالفت کنگره روبه‌رو شود و این امر تنش‌ها را بیشتر می‌کند.‌ درعین‌حال، آمریکا بعد از اعلام نتیجه انتخابات و پیروزی بایدن شاهد تنش‌های بسیاری خواهد بود. ترامپ به دروغ اعلام کرد که برنده انتخابات شده و رأی‌های او را محاسبه نکرده‌اند، همچنین تقلب و فساد گسترده اتفاق افتاده است. او به‌دنبال جریحه‌دارکردن احساسات هواداران خود و تظاهرات خیابانی است.‌ بایدن سیاست‌های کاخ سفید را تغییر خواهد داد و سیاست‌های مهاجرتی، محیط زیست و خارجه متحول خواهند شد. او فردی است معتدل که هر روز توییت‌های بحث‌برانگیز نمی‌کند، با کنجکاوی به‌دنبال مطرح‌شدن نیست و به کشورهای دیگر احترام می‌گذارد.

او کاخ سفید را محل توزیع رانت و دستگاه قضائی را وسیله انتقام‌جویی نمی‌کند. تصور نمی‌شد که با وجود عملکرد ضعیف ترامپ در چهار سال گذشته او به این اندازه رأی به دست بیاورد. ریاست‌جمهوری غیر قابل پیش‌بینی بود. این رأی بالا نشان‌دهنده این است که پوپولیسم در آمریکا زنده است. ترامپ در 2020 به‌ خاطر تندروی‌هایی که داشت، تعداد آرای بیشتری را نسبت به 2016 به ‌دست آورد. برنده‌شدن ترامپ در 2016 به معنی تغییر مسیر در حزب جمهوری‌خواه است. این به این معنی است که جمهوری‌خواهان به سمت پوپولیسم میل کرده‌اند. حتی ممکن است در 2024 این حزب ترامپ یا یکی از اعضای خانواده او را نامزد کند. عدم شکست قطعی ترامپ در انتخابات دو نتیجه را به ‌همراه دارد: سیاست‌مداران سایر کشورها را به‌ سوی پوپولیسم سوق خواهند داد، این سیاست‌ها در انتخابات اثربخش است. به این معنی است که سیاست‌های عوام‌گرایانه مانند ملی‌گرایی و مخالفت با سیاست‌های باز اقتصادی، مخالفت با مهاجرت، هنوز طرفداران بسیاری دارد. نکته حائز اهمیت این است که اگر دموكرات‌ها کنگره را در دست نگیرند، بایدن نمی‌تواند قوانین مد نظر خود را تصویب یا قضات را نصب کند و این بی‌اطمینانی در عرصه بین‌الملل تشدید خواهد شد. این انتخابات برای حزب دموكرات نیز درسی بسیار مهم دارد، اینکه رأی آنها در میان روستا‌ها، کم‌سوادان و سفیدپوستان بسیار کم است. دموکرات‌ها باید فرض خود را که تکیه بر محصلان یا مهاجران است، نقد کنند. نقد ترامپ علیه دموكرات‌ها درباره حمایت‌نکردن از صنایع داخلی در برابر شرکت‌های خارجی طرفداران جدی دارد و آرای بسیاری را به سمت جمهوری‌خواهان برده است (پایان برگزیده‌ای از سرمقاله). روی جلد اکونومیست طعنی به دموكراسی است: وقتی هر رأی به حساب می‌آید. وقتی نتیجه دموكراسی محمد مصدق و آلنده می‌شود. آمریکا و متحدانش علیه دموكراسی کودتا می‌کنند. حال از دل دموكراسی و در قلب آن ترامپیسم ظهور کرده. ایران تنها متضرر ترامپیسم نبود، او جهان را متضرر کرده است. همه جهانیان برای بازگشت ثبات به سیاست‌های بین‌المللی باید چاره‌ای بیندیشند، ازهمین‌رو برخلاف برخی از تحلیل‌ها، ایران در جهان متحدانی یافته است؛ از این فرصت می‌توانیم استفاده کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.