|

راهنمای فیلم‌نامه‌نویسی

شرق: «فیلم‌نامه‌نویسی برای پرمشغله‌ها» با عنوان فرعی «فیلم‌نامه‌ات را در وقت‌های استراحت 10 دقیقه‌ای بنویس»، کتابی است از پیلار آلساندرا که با ترجمه نریمان افشاری در نشر بیدگل به چاپ رسیده است. آن‌طور که از عنوان کتاب هم برمی‌آید، استراتژی اصلی این کتاب آموختن روش‌هایی برای نوشتن فلیم‌نامه در فرصت‌هایی اندک است و به قول خود نویسنده، «این کتاب کمک می‌کند از آن ده دقیقه مسروقه‌ات استفاده کنی و پیشرفت واقعی در فیلم‌نامه‌ات داشته باشی». هر فصل کتاب بر مراحل مختلف نوشتن تمرکز کرده است: داستان، ساختار، طرح کلی، شخصیت‌ها، پیش‌نویس اولیه، دیالوگ، بازنویسی، استادکاری، تصحیح نهایی، ارائه و فرمت. نویسنده در ویراست دوم کتاب، ابزارهای جدید نوشتن برای تلویزیون را هم به کتاب افزوده است. هرکدام از فصول کتاب بخش‌هایی جانبی هم دارد که کمک می‌کند تا هر مرحله به سرانجام برسد و همچنان که با کتاب پیش می‌رویم، ابزارها و آزمون‌های «نشست ده‌دقیقه‌ای» مشاهده می‌شود. نویسنده درباره نشست‌های ده‌دقیقه‌‌ای نوشته: «اینها در نظر گرفته شده‌اند تا کمکت کنند در فرایند نوشتن با سرعت و کارایی بیشتر جلو بروی، هر بار ده دقیقه. وقتی به تمرین نشست ده‌دقیقه‌ای برخوردی، آن را انجام بده. هر ابزاری به درد هر نویسنده‌ای نمی‌خورد. اما باید دست‌کم یک چیز جدید پیدا کنی که در ایده‌پردازی درباره فیلم‌نامه‌ات با روش فوران فکری، ریختن طرح کلی آن، بسط‌دادن یا تصحیح‌کردنش کمکت کند. در پایان هر تمرین نشست ده‌دقیقه‌ای، خلاصه‌ای در باب آنچه به دست آورده‌ای، می‌بینی. این باید به یادت بیاورد که تو در داستانت پیش رفته‌‌ای- به رغم اینکه زمان بسیار کوتاهی را برای آن صرف کرده‌ای. اینها به تو می‌گویند که کاری را تمام کرده‌ای، پس به عقب برنگرد که بخواهی آن را کامل و بی‌عیب‌و‌نقص کنی. ورق بزن و کار دیگری انجام بده. و گاهی هم ممکن است با درس ده‌دقیقه‌ای مواجه بشوی. اینها در نظر گرفته شده‌اند که خیلی موجز و فشرده، نظریات رایج یا زبان مشترک فیلم‌نامه‌نویسی را یاد بدهند». مترجم کتاب در یادداشت ابتدایی‌اش، این پرسش را مطرح کرده که چرا با وجود تعداد درخور‌توجهی از کتاب‌هایی که درباره فیلم‌نامه‌نویسی به زبان فارسی منتشر شده، او به سراغ ترجمه کتابی دیگر در این حوزه رفته است. او مهم‌ترین وجه تمایز این کتاب را «شکل آموزش» آن دانسته که از یک کتاب آموزشی فراتر می‌رود و کیفیتی کارگاه‌گونه پیدا می‌کند. او می‌نویسد که زمان‌بندی درست برای پاسخ‌دادن به سؤال‌های احتمالی، طرح درست و دقیق تمرین‌هایی برای جاافتادن موضوع مورد بحث و لحن روان و صمیمی نویسنده در طرح مطالب چنان است که خواننده در تمام طول کتاب می‌تواند حضور نویسنده را مانند استادی که در کارگاه نویسندگی حاضر است، در کنار خود احساس کند. او ویژگی دیگر کتاب را کیفیت بسیار کاربردی آن دانسته که فارغ از نظریه‌پردازی‌ها و کلی‌گویی‌های معمول در باب ماهیت فیلم‌نامه و عناصر آن به کاربردی‌ترین وجه ممکن صرفا به چیزهایی می‌پردازد که می‌توانند در روایت یک داستان بصری با ساختاری منسجم مفید باشند. علاوه‌بر‌این، پرسش‌هایی که در کتاب طرح می‌شود، تمرین‌هایی آموزشی نیستند؛ بلکه درواقع، ابزارهایی‌اند که پاسخ به آنها اجزای مختلف فیلم‌نامه را مشخص می‌کند. خواننده، خواه نویسنده‌ای حرفه‌ای باشد یا کسی که تا‌به‌حال هیچ تجربه‌ای در این حیطه ندارد، می‌تواند با پاسخ‌دادن به پرسش‌های نویسنده و دنبال‌کردن شیوه او در این کتاب در نهایت یک فیلم‌نامه کامل بنویسد. هرچه پاسخ‌ها دقیق‌تر و با موضوع مرتبط‌تر باشد، فیلم‌نامه نهایی منسجم‌تر خواهد شد. از این منظر، کتاب حاضر صرفا کتاب آموزش فیلم‌نامه‌نویسی نیست؛ بلکه نوعی کتاب راهنما است برای فیلم‌نامه‌نویسان تازه‌کار و نیز حرفه‌ای که برای نوشتن هر پروژه می‌توانند دستورالعمل‌های آن را دنبال کنند و به فیلم‌نامه‌ای منسجم دست پیدا کنند. با وجود همه اینها، مترجم کتاب منحصربه‌فردترین جنبه این کتاب را این‌گونه شرح داده است: «منحصربه‌فردترین جنبه این کتاب نه طرح پرسش‌ها و نه ساده‌سازی و همه‌فهم‌کردن روند فیلم‌نامه‌نویسی؛ بلکه استفاده از شیوه نشست‌های ده‌دقیقه‌ای است. درواقع نویسنده مدعی است (و در عمل هم با برنامه‌ریزی دقیق برای این کار نشان می‌دهد) که اگر نویسنده فرضی روزانه یک یا دو فرصت ده‌دقیقه‌ای در اختیار داشته باشد (که تقریبا در اختیار هر کسی است) می‌تواند ظرف چند ماه یک فیلم‌نامه کامل بنویسد. برنامه‌ریزی دقیق نویسنده و درنظرگرفتن پرسش‌هایی که واقعا بتوان در ده دقیقه به آنها پاسخ داد، کار را برای مخاطب ساده می‌کند». نویسنده کتاب، پیلار الساندرا، که مدرس و مشاور فیلم‌نامه‌نویسی است، معتقد است که محدودیت زمانی در کار فیلم‌نامه‌نویسی امری ضروری است و وقتی نویسنده‌ای محدودیت زمانی دارد، با خلاقیت بیشتری می‌نویسد و به شکلی ناخودآگاه الهامات درونی‌اش را در لحظه به کار می‌گیرد و می‌تواند بهترین عملکرد را داشته باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.