|

ارمنستان و آذربایجان در حضور روسیه توافق کردند

پايان جنگ زير سايه كرملین

یك‌ماه‌ونیم جنگ، چندین توافق بی‌فایده بر سر صلح، صدها قربانی نظامی و غیرنظامی، تلی از خانه‌های ویران‌شده و در نهایت امضای توافق پایان جنگ در قره‌باغ؛ آن‌هم زیر نظر مسكو و با حضور هزار و 600 نظامی روس در منطقه آن‌هم به مدت پنج سال. طبق گزارش‌های منتشر‌شده، بامداد‌ سه‌شنبه ارمنستان و جمهوری آذربایجان در حضور روسیه توافق‌نامه‌ای را امضا کردند که به درگیری‌های نظامی در قره‌باغ پایان می‌دهد. «نیکول پاشینیان»، نخست‌وزیر ارمنستان در پستی در فیسبوک خبر این توافق‌ را اعلام کرد و گفت، به‌همراه رؤسای‌جمهوری روسیه و آذربایجان بیانیه‌ای را برای پایان‌دادن به جنگ ناگورنو-قره‌باغ امضا کرده که از ساعت 1:00 بامداد (سه‌شنبه) به اجرا درمی‌آید. او در ادامه این توافق را «اقدامی دشوار برای خود و کشورش» خواند و تأكید كرد كه آن را بر اساس تحلیل‌های عمقی از شرایط نظامی و ارزیابی کسانی گرفتم که از شرایط به‌خوبی آگاه هستند. اما مردم ارمنستان چندان از امضای توافق خشنود نیستند و گزارش‌هایی مبنی بر اعتراضات داخلی از سوی خبرگزاری‌ها اعلام شده است. در آن‌سوی ماجرا، مردم آذربایجان بر این باورند كه تا این لحظه باكو پیروز نبرد شش‌هفته‌ای بوده است. آن‌طوركه رسانه‌ها گزارش داده‌اند، نیروهای آذربایجانی با تسخیر یک شهرک استراتژیک به سمت «استپاناکرت» مرکز ناگورنو-قره‌باغ در حال پیشروی بودند و همین دستاورد باعث شده كه ارمنستان راضی به امضای توافق پایان جنگ شود. بر اساس توافق جدید، آذربایجان مناطقی از قره‌باغ را که در طول درگیری تصرف کرده است، حفظ خواهد کرد و ارمنستان پذیرفته در چند هفته آینده از چندین منطقه نیز عقب‌نشینی کند.«الهام علی‌اف» رئیس‌جمهوری جمهوری آذربایجان، این توافق را «واقعه مهم» تاریخی خوانده و در شبکه‌های اجتماعی آن را محصول «تسلیم» ارمنستان دانست. اما آنچه این توافق را زیر سؤال می‌برد، حضور سربازان روس در این منطقه است. قرار است روسیه تقریبا دو‌هزار نیرو را برای نظارت بر صلح و آتش‌بس بین دو کشور آذربایجان و ارمنستان به منطقه قره‌باغ اعزام کند؛ این نیروها به همراه ۹۰ زره‌پوش و ۳۸۰ واحد خودرو نظامی و تجهیزات ویژه در قره‌باغ مستقر خواهند شد. مأموریت نظارت روسیه بر صلح و آتش‌بس در قره‌‌باغ برای مدت پنج‌سال پیش‌بینی شده است و گفته می‌شود که در صورت لزوم این مأموریت می‌تواند برای پنج سال دیگر نیز تمدید شود. این در حالی است كه پیش‌از‌این خبر تشکیل سپاه صلح مشترک ترکیه و روسیه منتشر شده بود اما مقامات ترکیه هنوز در این رابطه ابراز نظر نکرده‌اند. هم‌زمان الهام علی‌اف گفته نیروهای ارتش ترکیه هم در فرایند صلح‌بانی مشارکت خواهند داشت. در این توافق‌نامه علاوه بر زمان‌بندی خروج نیروهای ارمنستان و مسیر خروج آنها، آمده «دو طرف ظرف مدت سه سال برای احداث یک مسیر ترافیکی در امتداد «دالان لاچین» که «خانکندی» و ارمنستان را مرتبط می‌کند» اقدام خواهند کرد. دو کشور بیش از یك ماه است بر سر قره‌باغ درگیری نظامی دارند و تاکنون صدها نفر جان خود را از دست داده‌اند. از سال ۱۹۸۸ و زمانی که قره‌باغ کوهستانی، با جمعیت ارمنی و به‌عنوان بخشی خودمختار از جمهوری آذربایجان در اتحاد جماهیر شوروی اعلام کرد از جمهوری آذربایجان خارج می‌شود، میان ایروان و باكو بر سر این منطقه تنش وجود دارد. از آن زمان تاكنون دو طرف چندین توافق‌نامه آتش‌بس امضا کردند، اما این توافق‌نامه هر‌از‌چند‌گاهی نقض شده است. قره‌باغ در سطح بین‌المللی به‌عنوان بخشی از خاک آذربایجان به رسمیت شناخته شده است و كشورهایی مانند روسیه، فرانسه و آمریکا كه از رؤسای مشترک گروه «مینسک» هستند، بارها تلاش كرده‌اند كه به این تنش‌ها پایان دهند؛ هر‌چند در سال‌های اخیر پیشرفت چندانی در این روند دیده نشده است. روسیه هم در ارمنستان پایگاهی نظامی دارد و از سوی دیگر رابطه خوبی هم با آذربایجان دارد و سلاح هر دو طرف را تأمین می‌کند. بعد از اعتراضات ۲۰۱۸ ارمنستان که نیکول پاشینیان را به قدرت رساند، هیچ نشانه آشکاری مبنی بر شک مسکو نسبت به وفاداری این کشور دیده نشد و این در حالی است که كاخ‌ كرملین معمولا به شورش‌های مردمی موفق در همسایگان نزدیک و هم‌پیمانان خود حساسیت دارد. کارشناسان روسیه معتقدند مسکو می‌خواهد جلوی یک درگیری جدی را بگیرد و در‌عین‌حال روابط خوب خود با هر دو طرف را حفظ کند. اما آنچه حمایت علنی ترکیه از جمهوری آذربایجان تلقی می‌شود، تحقق چنین نیتی را دشوار کرده است. «میخاییل سرگیف» یكی از كارشناسان روس در‌این‌باره می‌نویسد بعید می‌داند مسکو بیش از این بتواند «بر موضع پیشین خود به‌عنوان داوری خارج از درگیری پایبند بماند» چون حمایت مستقیم ترکیه از آذربایجان، روسیه را به‌سوی دیگر هل می‌دهد. او بر این باور است،‌ «اگر ایروان و مسکو پیروزی ترکیه-آذربایجان را نپذیرند، روسیه باید خود را برای جنگی شدید آماده کند».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.