نفس راحت
قادر باستانی-پژوهشگر ارتباطات و رسانه
ترامپ باخت و ما نفس راحتی کشیدیم؛ اما نه آنگونه باخت که مؤسسات نظرسنجی پیشبینی کرده بودند، بلکه در یک رقابت نفسگیر، شانهبهشانه و هیجانانگیز که نفسِ جهانی را در سینه حبس کرد. لابد این مؤسسات هم با رسانههای جریان اصلی آمریکا، بهمثابه دشمنان قسمخورده ترامپ، دستبهیکی کرده بودند که جو غالب جامعه را فقط «نه به ترامپ» کنند و این کار را با مهارت تمام پیش بردند.
مؤسسات نظرسنجی آمریکا، چهار سال پیش هم در نظرسنجیهای متعدد و جامع خود، پیروزی هیلاری کلینتون را پیشبینی کرده بودند که همه نادرست از آب درآمد. امسال میگفتند تجربه چهار سال قبل را دارند و با درنظرگرفتن نمونههای آماری درست از سفیدپوستان دارای تحصیلات پایین، بهدرستی پیشبینی میکنند که ترامپ با فاصله زیاد از بایدن شکست خواهد خورد. این مؤسسات نظرسنجی، بسیار پولساز هستند و از پیشرفتهترین روشهای آماری بهره میبرند، اما مشکلشان رأیدهندگانی هستند که جواب درست به نظرسنجیها نمیدهند. درواقع این رأیدهندگان، بهخاطر شرمندگی، مکنونات قلبی خود را در نظرسنجی بیان نمیکنند، اما پای صندوق رأی کار خود را میکنند. این مؤسسات، اگر چهار سال قبل اشتباه ارزیابی کردند، بهانهشان پذیرفتنی بود، اما خبط امسالشان را لابد باید به حساب همنوایی با رسانههای بزرگ برای زمینزدن ترامپ گذاشت. روانشناسان معتقدند وقتی مردم احساس کنند همه به سمتی متمایل شدند، خود را همنوا با جو غالب قرار میدهند و کسانی که اسیر این جوسازی نمیشوند، باید جانسخت باشند و انرژی مصرف کنند؛ بنابراین شاید اگر چنین جوی پدید نمیآمد، نتیجه چیز دیگری میشد. رأیدادن به ترامپ، تنفربرانگیز و اسباب شرمندگی است و خلاف جوی است که رسانههای جریان اصلی آمریکا پدید آورده بودند؛ اما از نظر این رأیدهندگان، ترامپ گرچه استانداردهای موردنظر یک رئیسجمهور را ندارد، اما کسی است که برای معیشت و اقتصاد مردم کار کرده، شغل درست کرده و درآمد خانوار آمریکایی را بالا برده است؛ همینها برایشان کافی است که باوجود بیکلاسبودن ترامپ و فساد اخلاقی و مبادی آداب نبودن او، نامش را روی برگ رأی بنویسند. قدرت رسانهها در آمریکا، قدرت بینظیری است. ترامپ از روز اول بنای ناسازگاری با آنها را گذاشت و متهمشان کرد که خبر جعلی تولید میکنند. اولینبار در تاریخ آمریکا بود که یک رئیسجمهور، چنین بیمحابا خود را درگیر با ارباب جراید کرد؛ ولی با وجود سنگتمامگذاشتن رسانههای بزرگ برای بایدن، باز 70میلیون آمریکایی، یعنی حدود نیمی از رأیدهندگان به ترامپ رأی دادند. انتخابات ریاستجمهوری آمریکا، حاوی نکات ارزشمندی برای ناظران بود. مهمترین نکته باید وجود گوهر آزادی باشد. هرکس با هر گرایش و عقیدهای، حرف خود را زد. رئیسجمهور در آمریکا سلطان چهارساله است؛ همه مقدرات کشور از ارتش و دستگاههای امنیتی و سیاست خارجی در اختیار اوست، اما رسانه جایگاه خود را دارد و از تعرض این قدرت بزرگ، مصون است. وقتی رسانهای مانند توییتر، میتواند بر نوشته رئیسجمهور، برچسب «گمراهکننده» بزند، یعنی گوهر آزادی در جامعه جریان دارد. رأیدهندگان آمریکایی، اطمینان کامل دارند رأیی که دادند، اثرگذار خواهد بود. فاصله رأی ترامپ با رقیبش در برخی ایالتها به کمترین حد رسید. آنجا هر ایالت به اندازه یک کشور است و حساب 300 رأی و 500 رأی، نشاندهنده اهمیتی است که صندوق رأی برای همگان دارد. همینطور فصلالخطاببودن قانون، جای شگفتی دارد. کسی نگفت چون دیوان عالی آمریکا گرایش جمهوریخواه دارد، به نفع ترامپ رأی خواهد داد؛ چون استقلال قضات برای مردم اثبات شده است. این اطمینان و احترام به قانون، باعث شده شهروندان فارغ از هیاهوی رسانهها و جوسازی مؤسسات نظرسنجی، کار خود را بکنند و مطمئن باشند که اگر رأیشان اکثریت باشد، کارگر خواهد بود. آمریکا گرچه بهخاطر خوی استکباری، با نظام اسلامی دشمنی دارد، اما وظیفه داریم از نکات مثبت دشمن درس بگیریم. بزرگترین درس این انتخابات، قانونمداری است. در این کشور، احترام به قانون است که توانسته 50 ایالت را با تنوع نظرات و دیدگاهها و آزادی کامل رسانههای ارتباطی و احزاب و گروهها، در کنار هم نگه دارد و از آسیب تفرقه و عداوت دور کند. درس دیگر، نقش مهم نهادهای مدنی است که در بزنگاههای تاریخی، اجازه نمیدهند شیرازه امور از هم پاشیده شود. نهادهای مدنی مثل ستونهایی قوی، انسجام جامعه را حفظ میکنند و کشورشان را از آسیبهای دوران گذار، مصون میدارند. درس دیگر، استقلال نهادهای مالی است که در چنین شرایطی کار خود را پیش میبرند و دچار تلاطمات غیرضرور نمیشوند. همه ما دیدیم که چطور ارزش پولمان ریال، با بالا و پایینشدن رأی ترامپ، نوسانهای باورنکردنی پیدا میکرد و این بهدلیل فقدان استقلال بانک مرکزی و وابستگی کامل اقتصادمان به دولت بود. درس آخرِ انتخابات آمریکا برای ما، آن است که در جامعه، افراد و گروههایی هستند که حاضر یا قادر به بیان نظرات خود نیستند. آنها حق حیات دارند و تنها جای ممکن اظهارنظر برایشان، صندوق رأی است. اگر واقعا به استحکام نظام سیاسی کشور علاقهمندیم، اجازه دهیم در انتخاباتها، تنوعی از سلایق و عقاید عرضه شوند و به انتخاب مردم اعتماد کنیم. آنچه در اسفند 98 برای انتخابات مجلس حاضر رخ داد، خلاف این امر بود؛ غالب نامزدها برخاسته از یک گرایش سیاسی بودند و گرچه نتایج انتخابات، خوشایند آنها شد، اما مجلسی که احساس پشتوانه مردمی نکند، در گردنههای تاریخی، کشور را دچار آسیبهای ناگزیر میکند. از رقابت تاریخی ترامپ و بایدن، درس بگیریم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.