تغییر جهت اشتغال بهسوی مشاغل نوظهور
بیتا کریمی*
در سالهای اخیر شرایط جغرافیایی، اجتماعی و اقتصادی، احتمال ازدستدادن برخی شغلها را بهطور فزایندهای بالا برده و نگرانی عمومی قابلتوجهی در جهان ایجاد کرده است. اشتغال عادلانه و پایدار، ضامن معیشت افراد و خانوادهها و بستر شکوفایی در سراسر اقتصاد جهانی است. تعداد کمی از تحلیلگران تصور میکنند که شرایط پیشآمده با تأثیر منفی بر فناوری، منجر به کاهش فرصتهای شغلی میشود و تعداد بسیاری از آنها عقیده دارند که این امر به ظهور فرصتهای شغلی جدید در بازارهای کار منجر خواهد شد. بااینوجود، متناسب با نیازهای در حال توسعه در زمینههای گوناگون اقتصادی و اجتماعی، نوع فرصتهایی که قرار است تحقق یابد نیز به شتاب در حال تغییر است. انقلاب صنعتی چهارم با فرصتطلبی و استفاده از بحران کنونی جهانی با ایجاد فرصتهای گسترده، باعث افزایش تقاضا برای میلیونها شغل جدید میشود. اما در سراسر جهان برای تبدیل این فرصتها به واقعیت، مدیریت منابع اطلاعاتی، رویکردهای نوآورانه برای شناخت و معرفی مشاغل و مهارتهای نوظهور و توانمندسازی مردم و انجام اقدامات مؤثر و هماهنگ بین بخشهای دولتی و خصوصی اقتصادی و اجتماعی مورد نیاز است. در این گذر تقاضا برای هر دو عامل «دیجیتالی و انسانی» باعث رشد و افزایش تنوع در حرفهها در آینده نزدیک خواهد شد. بهعبارتدیگر، انتقال به دنیای جدید کار «هم انسانمحور و هم فناوریمحور» خواهد بود. هفت خوشه اصلی حرفهای بهطور همزمان در حال ظهور هستند که از یکسو منعکسکننده پذیرش فناوریهای جدید در جهان و از سوی دیگر نشاندهنده اهمیت ادامه تعامل بیشتر با اقتصاد دیجیتال هستند. این هفت خوشه عبارتاند از: اقتصاد سلامت، مدیریت داده و هوش مصنوعی، مهندسی و محاسبات ابری، توسعه محصول، بازاریابی، فروش و تولید محتوا، مردمشناسی و فرهنگ و اقتصاد سبز. مجمع جهانی اقتصاد برآورد کرده بود که 133 میلیون شغل جدید در دوره 2018-2020 میلادی ایجاد میشوند، اگر روندهای رشد با توجه به شرایط فعلی همچنان برقرار باشد، مشاغل نوظهور نیز 1.7 میلیون فرصت شغلی جدید در سال 2020 میلادی فراهم میکنند و این رقم تا سال 2022 میلادی با افزایش قابلتوجه 51درصدی به 2.4 میلیون خواهد رسید. بهطورکلی، در سه سال آینده 37 درصد فرصتهای شغلی پیشبینیشده در مشاغل نوظهور در اقتصاد مراقبت و سلامت خواهد بود. 18 درصد در فروش، بازاریابی و محتوا، 16 درصد در مدیریت دادهها و هوش مصنوعی، 13 درصد در مهندسی و محاسبات ابری، هشت درصد در مردمشناسی و فرهنگ و توسعه محصول شش درصد. برآورد فعلی برای مشاغل اقتصاد سبز کم و حدود دو درصد پیشبینی شده است. باید توجه کرد بالاترین مهارتهای موردنیاز در این خوشههای حرفهای در حال ظهور، هم مهارتهای فنی و هم عملکردهای متقابل را در بر میگیرند که میتوان آنها را به پنج گروه مهارت اصلی و مجزا تقسیم کرد: مهارتهای کسبوکار، مهارتهای تخصصی صنعت، مهارتهای عمومی، مهارتهای پایه فناوری و مهارتهای امنیت فناوری. درحالیکه برخی از خوشههای حرفهای مانند مدیریت دادهها و هوش مصنوعی و همچنین مهندسی و محاسبات ابری به مهارت کافی در فناوریهای دیجیتال احتیاج دارند، سایر مشاغل تأکید بیشتری بر مهارتهای تجاری یا مهارتهای تخصصی صنعت دارند. در انتها متذکر میشود که رشد و توسعه مشاغل به انتخابها و سرمایهگذاریهای انجامشده توسط دولت و بخش خصوصی بستگی دارد. توجه به پتانسیلهای منطقهای، پراکندگیهای جغرافیایی، دسترسی به فناوریهای نوین، سواد دیجیتالی، تفکیک جنسیتی در مشارکت شغلی و... میتواند در ایجاد شغل و تقاضای نیروی کار تأثیرگذار باشد.
*کارشناس ارشد اقتصاد فناوری اطلاعات
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.