حمایت روانی از خانواده در بحران کرونا
مینا نظریکمال. مدرس و پژوهشگر روانشناسی بحران
وقتی بحرانی اتفاق میافتد، همه افرادی که دوروبر ما هستند، اغلب اولین نفراتی هستند که به کمک نیاز دارند. تبادل حمایت و کمک روانی و عاطفی با خانواده و همسایهها، جریانی قدرتمند علیه بحران کرونا ایجاد میکند. سه گام مهم کمکهای اولیه روانشناختی، عبارتاند از حمایت از طریق گوشدادن به نگرانیها و نیازهای افراد و تلاش برای کمک به آنها تا جایی که میتوانید و ایجاد ارتباط بین آنها و دیگر منابع موجود در جامعه. لازم است خانودهها، کمکهای اولیه روانشناختی را یاد گرفته و برای دوستان و اعضای خانواده خود در شرایط فعلی از آن استفاده کنند. بعد از بحران کرونا احتمالا تغییراتی در رفتار، احساسات و افکار خود تجربه میکنید؛ احساس نگرانی قابل انتظار و طبیعی است. بارها ممکن است از آنچه اتفاق افتاده عصبانی بشویم. افکار و احساسات منفی درباره آنچه انجام داده یا ندادهایم، عموما وجود دارند. از واکنشهای معمول به بحران عبارتاند از: اشکال در خوابیدن و بهخوابرفتن، بهراحتی عصبانی یا ناراحتشدن، مشکل در کار، فکر مداوم به کرونا و اشکال در تمرکز. کودکان: تغییر در رفتار، ترس و اضطراب، شباداری، ازدسترفتن علاقه به همسالان و تفریحات، افسردگی، احساس ناامیدی، مشکلات تحصیلی و اقدامات تهدیدکننده زندگی. سالمندان: کاهش علاقه به امور مختلف، گریه مداوم، کمصحبتی، عدم مصرف داروها، افسردگی، درد و ظن و گمان. اگر این عوامل خطر را در شخصی شناسایی کردید، به معنای آن است که او نیازمند حمایت بیشتر است: مرگ اعضای خانواده یا دوستان، ازدستدادن اعضای خانواده، بیمارشدن یا آسیبدیدن به خاطر کرونا، ازدستدادن کار. اگر یکی از اعضای خانواده و دوستان شما یک یا چند مورد از این موارد را تجربه کردهاند، از این گامها برای حمایت از آنها استفاده کنید. بعد از ارائه کمکهای اولیه روانشناختی به این عزیزان، شاید لازم باشد از آنها بخواهید با یک متخصص روانشناسی بحران صحبت کنند. عموما سه تکنیک گوشدادن، حمایتکردن و ارتباط برقرارکردن، در حمایت از خانواده، دوستان و همسایهها کفایت میکند؛ در غیر این صورت از متخصصان درخواست کمک کنید.
گام یک: گوش بدهید! «گوشدادن» اولین گام حمایت روانی است که به خانواده و دوستان ما پس از بحران کمک میکند. گوشدادن چند بُعد دارد. قبل از کمک به فرد، توجه داشته باشید که گوشدادن برای فهمیدن نگرانیهای فرد و آنچه در حال حاضر بیشتر از همهچیز به آن نیاز دارد، مهم است. گام گوشدادن، شامل این موارد است: شنیدن آنچه فرد (در قالب کلمات) میگوید و چگونگی بیان آنها (تُن صدا و اینکه موقع صحبت چطور به نظر میرسد). توجه به آنچه گفته نمیشود: رفتارهای غیرکلامی میتوانند اطلاعات زیادی درباره خانواده و دوستان به ما بدهند. مشاهده چگونگی رفتار و اعمال آنها: این مورد میتواند اطلاعات بسیاری درباره شیوههای سازگاری آنها ارائه کند. گوشدادن به نگرانیهای پرفشار و تلاش برای یافتن راهی در جهت کمک به خانواده. حالا چطور این کار را انجام دهید؟ اجازه دهید آنها متوجه شوند شما آمادهاید و برای گوشدادن زمان میگذارید. وقتی ما بحث را درباره کرونا شروع میکنیم، به دیگران نشان میدهیم قصد داریم درموردش صحبت کنیم. یک سؤال نمونه اینکه بپرسید: اوضاع چطور پیش میرود؟ معمولا چنین سؤالاتی برای شروع یک مکالمه کافی هستند. حواستان باشد که سکوت، واکنشی طبیعی است. بعضی از افراد آماده صحبتکردن نیستند یا نمیخواهند حرف بزنند. فشاری به آنها وارد نکنید. گاهی اوقات صرف حضورداشتن و صرف زمان با بازماندگان و داغداران برای ایجاد تغییر کافی است. شاید آنها تمایلی نداشته باشند درمورد بحران پیشآمده صحبت کنند، اما این خیلی مهم است که احساس کنند در روزهای پس از بحران تنها نیستند. حواستان باشد که هیچ فکر یا احساس درست یا غلطی وجود ندارد؛ پس از بحران، هریک از ما که تجربه منحصربهفرد خودمان را از بحران داریم، واکنشهای فردی خود را خواهیم داشت (بعضی واکنشها شبیه دیگران است و پارهای متفاوت). احساس درست و غلط وجود ندارد. اطلاعات ذکرشده درباره واکنشهای طبیعی را با دیگران به اشتراک بگذارید تا متوجه شوند دیگران هم احساسات مشابهی را تجربه میکنند. به آنچه قبلا به سلامتی آنها کمک کرده یا در گذشته برایشان فایدهای داشته، توجه کرده و کمک کنید اقداماتی را که در این زمان برای آنها مفید است، برنامهریزی کنند. بررسی کنید: بعد از گوشدادن به نگرانیهای خانواده و دوستان، مهم است ببینید آیا میتوانید به طریقی به آنها کمک کنید. اطمینان دهید اگر لازم باشد در کنار آنها هستید. همین که بدانند در کنارشان هستید و از آنها مراقبت میکنید، میتواند تغییر ایجاد کند. به مواردی که میتوانید تغییر دهید، توجه کنید. به واکنشهای شدیدی که پیشتر ذکر شد، گوش کنید؛ این کار میتواند در تشخیص اینکه فرد به صحبت با یک متخصص نیاز دارد، کمک کند. اگر چند مورد از این فهرست را دیدید، سه گام گوشدادن، حمایتکردن و برقراری ارتباط را بردارید؛ اما چنانچه واکنشهای آنها ادامه پیدا کرد یا بدتر شد، ارجاع جهت مشورت و گفتوگو با یک متخصص گام مهمی در بازتوانی فرد است. گام دو: حمایت کنید! بعد از اینکه به نگرانیها و دغدغههای خانواده و دوستان گوش کردید، گام دوم برای محافظت از آنها، حمایت از آنها در مقابل استرس مزمن و دائمی و تا جایی که میتوانید است. حمایت زمانی است که شما کاری را برای کمککردن انجام میدهید و نیز زمانی که شما هستید تا اطمینان، حمایت و تشویق را برای افراد فراهم کنید. حمایت یعنی اقداماتی انجام دهید تا به آنها کمک کنید نگرانیها و نیازهای خود را تأمین کنند یا با کمبودها و شرایط موجود کنار بیایند. بعد از اینکه به دغدغههای آنها گوش دادید، بررسی کنید چه کمکهای واقعی میتوانید برای حل مسائل آنها انجام دهید. حمایت مشتمل است بر ارائه اطلاعات، ایده و راهکار، معرفی منابع حمایتی بیشتر و تلاش برای پذیرش آنچه اتفاق افتاده است. نمونههایی از حمایت از خانواده، دوستان و همسایهها: یادگیری شیوههای خودمراقبتی، اولین جزء حمایت است. به این شیوه برای پاسخ به بحران کرونا و تداوم آن آمادهاید. برای این منظور میتوانید از دورههای آموزشی آنلاین هلال احمر و وزارت بهداشت استفاده کنید. همدلی نشان دهید و از افرادی که دوروبر شما عزیزی را از دست دادهاند، حمایت کنید؛ با این کار به بازتوانی آنها کمک میکنید. هرچند نمیتوانیم همه چیز را با صرف حضور و ارائه کمک و حمایت برای بلندمدت «درست» کنیم، انجام این فعالیتها بهطور مستمر، اثربخشی درخور توجهی در تابآوری خانواده و دوستانمان دارد. به سؤالها درباره اینکه چه اتفاقی افتاده است، پاسخ دهید. طبیعتا جواب همه سؤالها را نمیدانید؛ پس بهجای سرزنش خودتان، بیان کنید که نمیدانید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.