خوابنامه یک مهاجر
شرق: «گرما وحشتناک بود و رطوبت صد درصد. انگار تمام آن شهر درندشت با خانههای عجیب و پارکهای غریبش، با همه آدمها و سگهای جورواجورش، به نقطه جوش رسیده بود و هر لحظه ممکن بود آدمهای نیمهمایعش در این هوای به داغی آبگوشت وا بروند و حل شوند. همه خیس عرق بودند، آب از روی پوست بخار نمیشد، حولهها مرطوب میماند و موها را فقط به زور سشوار میشد خشک کرد. کرهکرهها را پایین کشیده بودند و تنها نوارهای باریکی از نور به داخل میتابید. کولر هم چند سالی میشد که خراب بود. حمام یکسره اشغال بود و مدام یکی داشت میرفت دوش بگیرد و مدتها بود که درستوحسابی هم لباس نمیپوشیدند». رمان «تدفین پارتی» نوشته لودمیلا اولیتسکایا با این سطور آغاز میشود. رمانی که با ترجمه یلدا بیدختینژاد در نشر برج منتشر شده است. نویسنده کتاب از نویسندگان و نمایشنامهنویسان معاصر روسیه است. آثار او به زبانهای مختلفی ترجمه شده و برخی از آنها جوایزی هم به دست آوردهاند؛ از جمله در سال 1990 یکی از رمانهای او با عنوان «خورشید کوچولو» به دلیل استعداد ویژه روایتگری، برنده جایزه مدیچی شد. اولیتسکایا دو بار هم جایزه کتاب سال روسیه را به دست آورده است. او چند رمان مشهور دارد که «تدفین پارتی»، «چادر سبز بزرگ»، «مترجم دانیل اشتائین» و «قضیه کوکوتسکی» از آن جملهاند. بر اساس رمانهای او چندین سریال هم ساخته شده است. از میان نمایشنامههای او نیز میتوان به «مربای روسی» اشاره کرد که در روسیه شهرت زیادی دارد و به دفعات روی صحنه رفته است. «تدفین پارتی» روایتی است که در آن به موضوع مهاجرت و زندگی مهاجران توجه شده است. مهاجرانی که روسیه را ترک کرده و به آمریکا رفتهاند. ماجرای رمان به سال 1991 مربوط است. به آپارتمانی بیدروپیکر در نیویورک که در آن نقاش روسِ مهاجر، با نام آلیک در حال احتضار است. در این وضعیت احتضار آلیک، دوستان و روسهای مهاجر گرد او جمع شدهاند. برای آنها اگرچه روسیه به شکل خواب و خیال درآمده است، اما هرگز فکر زادگاه رهایشان نکرده است. مهاجرت از روسیه همه آنها را به هم پیوند داده است: «کسانی که آنجا نشسته بودند، همگی در روسیه به دنیا آمده بودند و با وجود اینکه از نظر هوش و استعداد و تحصیلات و خلاصه ویژگیهای انسانی با هم تفاوت داشتند، یک نقطه مشترک به هم پیوندشان میداد: همهشان -هریک بهنوعی- روسیه را ترک کرده بودند، بیشترشان غیرقانونی و بعضیها دیگر راه برگشتی هم نداشتند. اکثرا خطر را به جان خریده و از مرز فرار کرده بودند و چیزی که آنها را به هم نزدیک میکرد، همین بود. هرقدر هم که نظراتشان با هم فرق داشت و غرق زندگی در مهاجرت بودند، از یک نظر تفاوتی نداشتند: گذشتن از مرز، بریدن از ریشههای کهنه و از نو ریشهدواندن در زمینی دیگر، با رنگ و بو و شکلی متفاوت. و حالا، بعد از گذشت سالها، عناصر بدنشان هم دیگر عوض شده بود: آبوهوای جهان نو با مولکولهای تازهاش وارد گوشت و خونشان شده و جای قبلیها را گرفته بود و بهتبع آن، شکل واکنشها، رفتارها و تفکرشان هم آرامآرام تغییر کرده بود». این مهاجران همه یک خواب میبینند اما به شکلهای مختلف. طرح کلی خوابهایشان یکی بود و آن اینکه به خانهای در روسیه برگشته بودند تا خودشان را پیدا کنند، ساختمانی قدیمی که در نداشت یا درهایش قفل است، یا افتادهاند توی یک مخزن زباله، یا چیزی پیش آمده که نمیتوانند برگردند آمریکا؛ مدارکشان گم شده یا افتادهاند زندان و... . خود آلیک هم خواب میبیند که به مسکو برگشته و آنجا همهچیز شاد و درخشان است. دوستان قدیمی بازگشتش را در آپارتمان متروکه آشنایی جشن گرفتهاند که اتاقهای متعدد دارد و دوروبرش پر از دوست و آشناست. بعد همه او را تا فرودگاه بدرقه میکنند اما اینبار این سفر غمبار و دردآور نیست. خوابهای او میان زندگی گذشته و زندگی کنونی در آمریکا در رفتوآمد است و در نقطهای قرار ندارد. آلیک و دیگر مهاجرانی که مثل او روسیه را پشتسر گذاشتهاند، فقط به یک چیز احتیاج دارند: «درستی تصمیمشان تأیید شود. هرقدر مشکلات زندگی آمریکاییشان حلناشدنیتر و پیچیدهتر بود، نیازشان به این تأییده بیشتر میشد. تمام این سالها اخبار بد از مسکو (که مدام هم بیشتر میشد) و بیهودگی و سختی زندگی آنجا برای بیشترشان، خواهینخواهی، همان مهر تأییدی بود که میخواستند پای تصمیم مهاجرتشان بخورد. اما هیچکدامشان نمیتوانست بگوید که آنچه حالا دارد در روسیه- آن کشور دوردست سابق خطخورده از زندگی- اتفاق میافتد، برایش مهم نیست! و این بسیار دردناک بود... انگار روسیه در قلب و روحشان حک شده بود و آنها با هر طرز فکری، هرقدر هم غریب و متفاوت نمیتوانستند ارتباطشان را با آن انکار کنند. انگار واکنشی شیمیایی در خونشان بود: زجرآور و غمبار و وحشتناک».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.