ریاست جمهوری دموکراتها به سود ماجراجوییهای عربستان نیست
جو بايدن كابوسي براي محمد بنسلمان
سیاست ایالات متحده در خاورمیانه چه تحت ریاستجمهوری دموكراتها و چه جمهوریخواهان همواره پوچ و بیمعنی بوده است. یكی از همین استراتژیهای بیمعنی این تصور اسطورهای است كه سعودیها حتی اگر فردی مانند «محمد بنسلمان»، ولیعهد ماجراجوی سعودی در آن حكمرانی كند، میتوانند عامل تغییر منطقه باشند و منافع ایالات متحده در خلیجفارس را نیز تأمین كنند. این مشاهدات زیركانه توسط كسی جز جو بایدن مطرح نشده است؛ او در پنجم جولای سال 1986 زمانی كه در مجلس سنا بحث فروش تسلیحات هستهای به عربستان سعودی بررسی میشد، چنین باوری داشت. 34 سال از آن تاریخ گذشته است و این بایدن اكنون نامزد دموكراتهاست. ریاض در دوران ریاستجمهوری «دونالد ترامپ» دوباره تلاش کرد به واشنگتن نزدیک شود و رابطه نهچندان گرم با دولت اوباما را پشت سر بگذارد. این كشور با امضای قراردادهای بزرگ اقتصادی توانست ترامپ را در کنار خود حفظ کند و آنقدر به او نزدیک شد که حتی در رسوایی قتل «جمال خاشقجی»، روزنامهنگار واشنگتنپست نیز ترامپ مدافع عربستان باقی ماند. «یاسمین فاروق»، عضو اندیشکده کارنگی، دراینباره میگوید: «برای سعودیها رویکاربودن جمهوریخواهان بهترین وضعیت است. با کناررفتن دونالد ترامپ، رئیسجمهوری كنونی آمریكا، سعودیها دیگر توهماتی در مورد سیاست خارجی غیر قابل پیشبینی ترامپ در چارچوب «نخست آمریکا» ندارند. با این حال، آنها در دولت بایدن بازگشت به سیاستهای «باراك اوباما»، سلف ترامپ را میبینند که برای آنها مشکلساز است و عربستان را با سیاستهای مصالحه در قبال ایران، اسلامگرایان سیاسی و بازگشت برخی حمایتها از ارتقای دموکراسی روبهرو میکند». بایدن اكنون از سیاست خارجی «دونالد ترامپ» رئیسجمهوری آمریكا در برابر عربستان گله میكند و اعطای چک سفید به دولتمردان این کشور را اشتباهی استراتژیك میداند. او در بیانیهای خواستار تجدیدنظر و ارزیابی مجدد سیاست خارجی آمریکا در قبال ریاض شده است. بایدن همچنین متعهد شده است که در صورت پیروزی در انتخابات در سیاست خارجی آمریکا در قبال عربستان تجدیدنظر کرده و این سیاست را بر اساس ارزشها و اولویتهای آمریکا تنظیم خواهد کرد. از سوی دیگر مقامات اسرائیلی نیز از پیروزی بایدن در انتخابات و گسست در روابط استراتژیک ریاض- واشنگتن هراس دارند؛ زیرا تلآویو تضعیف روابط ریاض-واشنگتن را پیروزی ایران و محور مقاومت میداند. «آیهام کامل»، یكی از تحلیلگران خاورمیانه، بر این باور است كه اگر ترامپ در ماه نوامبر انتخاب نشود، محمد بنسلمان باید تصمیم بگیرد که حاضر است برای بایدن فرش قرمز پهن کند و در مورد موضوعاتی که ایالات متحده به لحاظ داخلی یا منطقهای به آنها اهمیت میدهد با واشنگتن مصالحه کند یا خیر؛ چراكه همکاری ریاض-واشنگتن به تلاش هر دو طرف برای ایجاد تعادل جدید در روابطشان بستگی دارد. دموکراتهای کنگره در چهار سال گذشته ترامپ را بهدلیل روابط نزدیک خود با عربستان سعودی سرزنش کردهاند و به همین خاطر تغییر در روابط بین دو کشور به نظر یک خواست اساسی در حزب دموکرات است. اما «کریستین اولریکسن»، محقق خاورمیانه در مؤسسه سیاستگذاری «بیکر» میگوید: بدون شك با حضور بایدن روابط آمریکا و عربستان سعودی تغییری نخواهد کرد؛ بایدن به تعامل خود با ریاض ادامه خواهد داد. البته ممکن است او از فشار کنگره تأثیر بیشتری نسبت به ترامپ بپذیرد، اما احتمال دگرگونی اساسی در روابط ریاض و واشنگتن دور از ذهن است. بایدن البته بارها گفته که ادامه فروش اسلحه را منوط به توضیحات سعودیها در مورد قتل خاشقجی خواهد کرد، اما رؤسای جمهور به ندرت با همان لحن جدی که در مسیر تبلیغات ارائه میدهند، در زمان بهقدرترسیدن هم رفتار میکنند. «ژان فرانسوا سزنک»، کارشناس مسائل خاورمیانه در دانشکده مطالعات بینالمللی «جان هاپکینز» در واشنگتن معتقد است: «برخی از انتقادات دموکراتها علیه ریاض ممکن است بیشتر ناشی از نفرت و اعمال فشار آنها بر شخص ترامپ باشد. سعودیها باید برخی زندانیان سیاسی ملی و لیبرال را آزاد کنند». او اینگونه ادامه میدهد كه مذاکراتی صورت خواهد گرفت زیرا هیچیک از دو حزب اصلی آمریکا یعنی دموکرات و جمهوریخواه نمیتوانند روابط با عربستان سعودی را به کلی بر هم بزنند؛ خصوصا تا وقتی که ایران همچنان دشمن اصلی آمریکا باشد. نشریه نشنالاینترست در یادداشتی به قلم «دنیل دی پاتریس»، یكی از ستوننویسهای «واشنگتناگزمایر» مینویسد كه موضعگیری بایدن در قبال عربستان تغییر نکرده و او معتقد است خاندان حاکم در عربستان مخالف تغییر اجتماعی و سیاسی است. بایدن باور دارد ریاض در برهمزدن ثبات خاورمیانه نقش دارد و اینکه منافع دو طرف در بسیاری از مواقع با یکدیگر تعارض دارند. پاتریس ادامه میدهد كه در سال 2004 بود كه بایدن، عربستان را با یك مالك پمپبنزین قیاس كرد كه از درِ مخفی مواد مخدر معامله میكند. او در آن زمان خطاب به پادشاه سعودی گفت كه ریاض در حال تبدیلشدن به مشكلی برای واشنگتن است، اما همچنان متحد ما نیز به شمار میآید. او در پاسخ به این پرسش كه آیا ایالات متحده در روابط خود با ریاض تجدیدنظر خواهد كرد، گفت: «خب، احساس نمیكنم دیگر چیزی دریافت كنیم. فهمیدم كه فردی عجیبوغریب هستم؛ چراكه از پنج سال پیش چنین حرفهایی را میزدم». بایدن در صورت پیروزی در انتخابات سوم نوامبر، میخواهد سال آینده بخشی از برنامه جامع قانون ضدتروریسم را معرفی كند كه بر اساس آن از ریاض خواسته میشود تا سابقه مبهم خود در مبارزه با تروریسم را بهویژه در رابطه با تأمین مالی گروههای تروریستی تصحیح كند؛ حتی اگر این تلاشی برای افزایش همكاری اطلاعاتی و ضدتروریستی بین واشنگتن با ریاض باشد، برای عربستان گران تمام خواهد شد. به عبارتی دیگر میتوان گفت كه بایدن قبل از اینكه به كاخ سفید راه یابد، ضربهزدن به عربستان را آغاز كرده است. پاتریس اینگونه ادامه میدهد: «نظر معاون اول رئیسجمهور سابق آمریكا با گذشت زمان درباره عربستان سختتر شده است. جو بایدن دیگر این حقیقت را كتمان نمیكند كه هیچ احترام و تحسینی برای محمد بنسلمان، رهبر دوفاكتوی عربستان سعودی قائل نیست؛ رهبری كه اشتباهات بیشماری در این پادشاهی مرتكب شده است، از جمله رقمزدن بدترین نزاع دیپلماتیك با واشنگتن از 11 سپتامبر تاكنون». به باور او، اگر سخنان گذشته بایدن درباره عربستان ملاك قضاوت باشد، با قاطعیت میتوان گفت كه ممنوعیت فروش سلاح به این پادشاهی یكی از عواقب اصلی ریاستجمهوری بایدن برای ریاض است. فراهمشدن تشدید فشارهای حقوقبشری بر عربستان میتواند یکی دیگر از پیامدهای احتمالی این اتفاق باشد. همچنین محتمل است که بایدن با یادآوری جمله اوباما به سعودیها که باید منطقه را با ایران تقسیم کنید، مجددا روابط ریاض و واشنگتن را در ریل تنش قرار دهد. اما همزمان، پیروزی بایدن با توجه به رویکردهای فعالانه و بینالمللگرایانه او میتواند برای عربستان یک ارزشافزوده استراتژیک به همراه داشته باشد و آن شکلگیری اجماع جهانی علیه ایران در صورت تنندادن تهران به اصلاحات مورد نظر آمریکا در برجام است؛ اجماعی که ترامپ بهدلیل رویکردهای انزواگرایانه و تکروانه نتوانست آن را محقق كند. این ستوننویس در انتهای یادداشت خود مینویسد: «اگر من مشاور خاندان سعودی بودم به آنها میگفتم كه بهشدت نگران عواقب احتمالی ریاستجمهوری بایدن باشند، روابط ایالات متحده و عربستان ممكن است اكنون آرام باشد اما توفانی در افقهای دور دیده میشود».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.