ایستادگی اتحادیه اروپا مقابل ماجراجویی اردوغان
چنگیز جاندار . روزنامهنگار و تحلیلگر
با اینکه دیپلماسی نمایش قدرت دریایی ترکیه در شرق مدیترانه با شکست همراه شد اما دخالت مستقیم آنکارا در درگیریهای قفقاز جنوبی و تصمیمگیری برای آزمایش سیستم موشکی «اس 400» از سوی «رجب طیب اردوغان»، رئیسجمهوری ترکیه، حاکی از آن است که آنکارا نمیخواهد سیاست خارجی ماجراجویانه خود را کنار بگذارد. اردوغان در جریان سفر اخیر به قطر، تنها متحد عرب خود، در مصاحبهای که با روزنامه قطری «The Peninsula» انجام داد، گفت: «مسئله دریای اژه و مدیترانه موضوعی است که ترکیه هرگز از آن یک قدم عقبنشینی نخواهد کرد. آنها که عزم ما را در دریای مدیترانه شرقی میبینند و میفهمند و نمیتوانند کشورمان را با تهدیدهای پوچ عقب بکشند، سرانجام به درخواستهای ما برای مذاکره توجه کردند. ما کانالهای دیپلماسی را از همان ابتدا باز گذاشته بودیم». یک روز بعد از این مصاحبه، «مولود چاووشاوغلو»، وزیر خارجه ترکیه، با همتای یونانی خود دیدار و اعلام کرد که ترکیه و یونان در مورد آغاز گفتوگوها برای حل اختلافها درباره عملیاتهای اکتشافی در دریای مدیترانه شرقی توافق کردهاند. اگر کسی شناخت زیادی از تحولات اخیر نداشته باشد، احتمالا با گوشدادن به این سخنان اردوغان و وزیر خارجهاش بهراحتی به این نتیجه میرسد که سیاست جنگطلبانه ترکیه در شرق مدیترانه به هدف اصلی خود رسیده است: «آوردن یونان به میز مذاکره». اما باوجود تلاش اردوغان برای ترسیم تصویری از موفقیت ترکیه، قمار او در شرق مدیترانه با شکست مواجه شد؛ زمانی که «امانوئل مکرون» رئیسجمهوری فرانسه تهدید کرد که تحریمهای احتمالی اتحادیه اروپا در راه است، اردوغان ماجراجویی دریایی خود در مدیترانه شرقی را کنار گذاشت و مجبور به عقبنشینی شد. ماجراجوییهای اخیر اردوغان در مدیترانهای شرقی الهامگرفته از دکترین توسعهطلبانه «میهن آبی» است که در دهههای گذشته ازسوی مقامهای بهشدت ملیگرا و ضدغربی نیروی دریایی ترکیه ارائه شده بود. اجرائیکردن چنین دکترینی در شرایط فعلی میتواند ضربه بزرگی به اقتصاد و سیاست خارجی ترکیه وارد کند.اخیرا هشدارهایی داده شده بود که موضع جنگطلبانه ترکیه در مدیترانهای شرقی میتواند با عقبنشینی موقت اردوغان باعث کاهش تنشها در منطقه شود اما واقعیت این است که این عقبنشینی کوتاهمدت است و آنکارا پس از پایان اجلاس آینده سران اتحادیه اروپا در اول اکتبر دوباره به ماجراجویی خود در مدیترانه شرقی ادامه خواهد داد. تهدید اخیر مکرون مبنیبر تحریمهای احتمالی اتحادیه اروپا میتواند بیش از ویروس کرونا به اقتصاد ترکیه آسیب برساند. شورای اروپا که از همبستگی قبرس و یونان حمایت میکند اخیرا برای جلوگیری از بحرانیترشدن وضعیت و با حمایت آلمان به ترکیه پیشنهاد داده که اگر این کشور اقدامات غیرقانونی خود در مدیترانه شرقی را متوقف و مقامهای آنکارا موضعگیریهای تحریکآمیز خود را ادامه ندهند، هیچ تحریمی علیه ترکیه اعمال نخواهد شد. ترکیه با اعلام آمادگی برای آغاز مذاکرات با یونان بدون هیچگونه شرطی، از مواضع قبلی خود عقبنشینی کرده است. اردوغان حتی چند روز پس از حملات لفظی خود به رئیسجمهور فرانسه در یک مکالمه تلفنی طولانی با مکرون به بررسی راهحلهای مسالمتآمیز تنش در مدیترانه شرقی پرداخت. دراینمیان رسانههای فرانسوی گزارش دادند که در این تماس تلفنی، اردوغان از مکرون خواسته تا مخالفت پاریس با خرید سیستمهای موشکی هوایی «یوروسام» ازسوی ترکیه را کنار بگذارد اما رئیسجمهوری فرانسه با این درخواست مخالفت کرده تا اردوغان بیش از پیش در موضع ضعف قرار گیرد.بهاینترتیب اغراق نیست اگر بگوییم ماجراجوییهای اردوغان در مدیترانهای شرقی تاکنون به دیوار محکم اتحادیه اروپا برخورد کرده است. متن بیانیه حسابشده اتحادیه اروپا پس از اجلاس اول اکتبر و نیز چراغ سبز ترکیه برای مذاکره با یونان نشاندهنده موضع ضعیف اردوغان در چالش مدیترانه است. هفته گذشته هم کمیسیون اروپا با انتشار «گزارش ترکیه» از بیاعتمادی عمیق اتحادیه اروپا نسبت به ترکیه پرده برداشت. درباره بحران در شرق مدیترانه هم این گزارش دوباره تأكید كرد: «اتحادیه اروپا منافع استراتژیكی در یك محیط پایدار و امن در مدیترانه شرقی دارد و اجازه نمیدهد این منافع با تهدید و چالش روبهرو شوند». موضعگیری اخیر اتحادیه اروپا و هشدارهای بروکسل برای اعمال تحریم علیه آنکارا تنها تنش میان ترکیه با یونان و قبرس را شامل نمیشود. اردوغان اخیرا توافقهایی امنیتی با لیبی برای استفاده از حریم دریایی این کشور در لیبی به امضا رسانده و ایستادگی اتحادیه اروپا در برابر ترکیه، ماجراجوییهای اردوغان در لیبی را هم با چالشی جدی مواجه میکند.تحول دیگری که نگرانی در آنکارا تشدید خواهد کرد، این است که «مایک پمپئو»، وزیر خارجه آمریکا، اخیرا به یونان و قبرس سفر کرده اما از سفر به ترکیه خودداری کرده است. این نشان میدهد که اردوغان نمیتواند به حمایت دولت آمریکا در روابط مشکلدار خود با اتحادیه اروپا اعتماد کند. علاوه بر این، درصورتیکه «جو بایدن» در انتخابات ریاستجمهوری آمریكا پیروز شود، احتمالا تركیه همین پشتیبانی نصفهونیمه آمریكا را هم از دست خواهد داد. واقعیت تلخ برای اردوغان آن است که ایستادگی اتحادیه اروپا در برابر ترکیه در شرق مدیترانه محدودبودن قدرت رئیسجمهور اقتدارگرای ترکیه را نشان میدهد. اردوغان در صورت مواجهه جدی با اتحادیه اروپا و در صورت عدم حمایت آمریکا، فضایی برای ماجراجویی نخواهد داشت. منبع: المانیتور
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.