|

این زخم‌هایی که نشمرده‌ایم

مهدی ملک‌محمد-روان‌شناس

1. تقویم‌ها یادآوری می‌کنند که امروز دهم اکتبر است و روز جهانی سلامت روان. سازمان جهانی بهداشت هر سال برای این روز، با توجه به وضعیت زیسته اکثریت مردم سراسر جهان، موضوعی را برای توجه بیشتر انتخاب می‌کند تا هشدار و زنهاری باشد برای همه. امسال، موضوع محوری برای این روز، «سلامت روان برای همه» است که دلیل چنین انتخابی، همه‌گیری هشت‌ماهه کووید19 و آسیب‌های روانی ناشی از آن عنوان شده. بیش از 10 درصد از ساکنان سیاره آبی زمین به این ویروس مبتلا شده و میلیون‌ها نفر در سوگ عزیزان‌شان نشسته‌اند. میلیون‌ها نفر با اضطراب ابتلا به این ویروس دست‌و‌پنجه نرم کرده‌اند. میلیون‌ها نفر کارشان را از دست داده‌اند یا وضعیت شغلی‌شان با آسیب جدی مواجه شده است. میلیون‌ها نفر امکان حضور در مدارس و دانشگاه‌ها را از دست داده‌اند و باید با آموزش مجازی سازگار شوند. و البته انسان، این موجود اجتماعی، توان حضور فعالانه و عادی در اجتماع را از دست داده و در هر مراوده اجتماعی باید به فاصله بیندیشد. پس، طبیعی است که سلامت روان بشر، حداقل در صد سال گذشته به اندازه امروز چنین مورد تهدید نبوده و عنوان «سلامت روانی برای همه» هشدار درستی است که باید جدی گرفته شود.

2. مانند دیگر موضوعات بشری، به دلایل فرهنگی و اجتماعی، سلامت روان تمامی انسان‌ها در سراسر زمین به یک اندازه با خطر مواجه نیست. یک روان‌شناس مشهور آمریکایی می‌گوید تحقیقاتش نشان داده که سلامت روان دوسوم ساکنان ایالات متحده آمریکا مورد تهاجم ویروس کووید19 قرار نگرفته و اکثریت مردمان این سرزمین در برابر آسیب‌های ناشی از همه‌گیری، تاب‌آوری بالایی را نشان می‌دهند. آیا چنین نسبتی در ایران نیز وجود دارد؟ 3. از منظری علمی برای آنکه بتوان میزان آسیب‌های روانی در ایرانیان را دریافت باید به تحقیق‌های مبتنی بر روش‌های علمی متوسل شد. اما فقر چنین تحقیق‌هایی وادارمان می‌کند به مشاهده و رسیدن به فرضیه‌ها و بینش‌هایی که شاید برای یک دانشمند به این دلیل که از مسیری علمی عبور نکرده بی‌اعتبار باشد، ولی با درک و شعور عمومی سازگار و کاملا معتبر است. از این منظر، مشاهده رفتارهای کلامی و غیرکلامی مردم ایران نشان‌مان می‌دهد که اوضاع واقعا بد است و زخم‌هایی که بر جان انسان ایرانی به‌ویژه پس از همه‌گیری کووید19 نشسته، عمیق‌تر و شدیدتر از زخم‌های نشسته بر جان اکثریت مردمان جهان بوده است. 4. آیا می‌توان به شعور عمومی و تجربه زیسته آدمیان یک سرزمین کاملا بی‌توجه بود و فقط به روش‌های علمی بسنده کرد؟ آیا علم در حال حاضر توان بررسی دقیق آ‌نچه را یک فشارزای روانی بر جان آدمیان وارد می‌کند، دارد؟ در صورت وجود چنین توانی، اگر در سرزمینی مانند ایران با فقر نسبی تحقیق‌های علمی در زمینه سلامت روان مواجه باشیم، باید چه کنیم؟ به‌طور کلی، منکر فشارزاهای روانی یا تأثیرات آن شویم؟ 5. کووید19 با قدرت در ایران پیش می‌رود و آدم می‌کشد. پزشکان می‌گویند نظام درمان در حال مستهلک‌شدن است و تصویر آینده که نقشی تعیین‌کننده در سلامت روان دارد، به‌شدت تار و مبهم است. در چنین اوضاع پُر از بیم و هراسی، ایرانیان در ساحت‌های فردی و اجتماعی تلاش می‌کنند زخم کمتری بر جان‌شان بنشیند. 6. در میانه چنین اوضاعی، خبر می‌رسد که استاد محمدرضا شجریان پس از یک مبارزه طولانی با بیماری، دار فانی را وداع گفته و ایرانیان را تنها گذاشته است. درگذشت او که خود را خاک پای ملت ایران می‌دانست، ضربه سهمگینی بود که بر جان‌های زخمی بخش قابل ‌توجهی از مردم ایران وارد آمد. با درگذشت او که با نغمه‌های داوودی‌اش برای ایرانیان خاطره‌ساز چند نسل شده بود، یک برگ دیگر نیز از تک‌درخت امید ایرانیان بر زمین افتاد و رنج با قامتی درشت‌تر خود را نشان داد. 7. یک روان‌شناس مشهور آمریکایی در مقاله‌ای نوشته زندگی مانند تونلی است که از هر طرف آن به سمت انسان تیری پرتاب می‌شود و انتظار زخمی‌نشدن، با واقعیت زندگی بشر سازگار نیست و انسان با درک چنین واقعیتی باید تاب‌آوری بالایی داشته باشد و با وجود زخم‌هایی که بر جانش می‌نشیند به راهش ادامه دهد. انسان ایرانی تا کجای این تونل پُرهراس می‌تواند تاب بیاورد و زخم‌هایش او را از پا نیندازد؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.