ماراتن ۱۲ ساعته مذاکره ارمنستان و جمهوری آذربایجان در مسکو
آتشبس با وساطت پوتین
12 ساعت مذاکره به میزبانی «سرگئی لاوروف»، وزیر خارجه روسیه در مسکو، درنهایت به آتشبس میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان انجامید. این دو کشور 12 روز در قرهباغ درگیر بودند تا اینکه رهبران کرملین پس از مذاکراتی که با ترکیه داشتند دو طرف را مجبور به آتشبس کردند. این آتشبس از ظهر روز گذشته به وقت محلی آغاز شد، اما ساعاتی بعد جمهوری آذربایجان و ارمنستان یکدیگر را به نقض این توافق و شلیک موشک به مناطق غیرنظامی متهم کردند تا ضمانت اجرائی آتشبسی که با میانجیگری روسیه برقرار شده، با تردیدهایی روبهرو شود. با این حال، «الهام علیاف»، رئیسجمهور آذربایجان، تأکید کرده که تبادل آتش مختصری که بعد از توافق آتشبس رخ داده مانع از تعهد دو طرف به این توافق نمیشود و آذربایجان و ارمنستان با مشارکت روسیه قصد دارند تا راهحلی سیاسی برای بحران قرهباغ بیابند. براساس توافقی که با اصرار «ولادیمیر پوتین»، رئیسجمهور روسیه، میان آذربایجان و ارمنستان حاصل شده، دو طرف در دوره آتشبس به تبادل اسرا و انتقال کشتههای خود از منطقه قرهباغ خواهند پرداخت. هدف دیگر این آتشبس، ارسال کمکهای بشردوستانه به محل درگیری در منطقه قرهباغ است و دیپلماتها گفتهاند که صلیب سرخ وظیفه عملیات ارسال کمکهای بشردوستانه به این منطقه را بر عهده خواهد داشت و به گفته وزیر خارجه روسیه، سازمان امنیت و همکاری اروپا و گروه مینسک میانجیگری میان دو طرف را به عهده خواهند داشت. وساطت روسیه برای برقراری آتشبس میان ارمنستان و آذربایجان در حالی صورت میگیرد که در روزهای گذشته ایالات متحده، فرانسه و روسیه برای پایاندادن به بحران قرهباغ نشستی سهجانبه برگزار کردند. به گفته مقامهای ارمنستان، از زمان آغاز درگیریها در منطقه مورد مناقشه قرهباغ حداقل 370 نفر کشته شدهاند و این درگیری، خونبارترین درگیری بین دو کشور در چهار سال اخیر بوده است. با این حال، مقامهای آذربایجان هیچ آمار رسمیای درباره تلفات خود در این جنگ 12روزه منتشر نکرده است.سرگئی لاوروف جزئیات بیشتری از آتشبس و مذاکرات سیاسی که قرار است بهزودی میان دو طرف آغاز شود ارائه نکرد. «زوهراب مناتساکانیان»، وزیر خارجه ارمنستان و «جیحون بایراموف»، وزیر خارجه آذربایجان، هم حاضر نشدند به پرسش خبرنگاران پاسخ دهند. با این حال، وزیر خارجه ارمنستان بعد از بازگشت به کشورش به تقدیر از نقش پوتین در برقراری این آتشبس پرداخت. در روزهای گذشته تلاشهای دیگری هم برای آتشبس میان ارمنستان و آذربایجان صورت گرفته بود، اما باکو مانع اصلی در برقراری آتشبس بود. ارمنستان از ابتدا اعلام کرده بود که در صورت قطع حملات از سوی آذربایجان حاضر است که توافق آتشبس را امضا کند اما آذربایجان پایان درگیری را به خروج نیروهای ارمنستان از منطقه مورد درگیری مشروط کرده بود. از زمان شروع آخرین نبردها، ارمنستان اعلام کرد که امکان آتشبس هست، درحالیکه آذربایجان اصرار داشت که این امر منوط به خروج نیروهای ارمنستان از قرهباغ است، با این استدلال که شکست تلاشهای بینالمللی برای مذاکره در مورد حلوفصل سیاسی چاره دیگری جز توسل به زور باقی نگذاشت. تنش بر سر منطقه قرهباغ از اواخر دهه 80 میلادی و زمانی که ارمنستان و آذربایجان هنوز از جمله جمهوریهای اتحاد شوروی بودند، آغاز شد و با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی این تنش تشدید شد و در جنگی که در سالهای 1991 تا 1994 بین دو طرف درگرفت، دهها هزار نفر کشته و آواره شدند. پس از پایان آن جنگ، کنترل ناحیه منطقه قرهباغ در دست نیروهای مسلح ارمنیتبار بوده که اکثریت جمعیت این منطقه را تشکیل میدهند اما براساس نظر سازمان ملل، این منطقه به جمهوری آذربایجان تعلق دارد. در جنگی که از 27 سپتامبر میان آذربایجان و ارمنستان آغاز شد، ترکیه به حمایت از باکو پرداخت و گزارشهایی از اعزام شورشیان سوری از سوی ترکیه به منطقه قرهباغ برای جنگ با نظامیان ارمنستان منتشر شد. آنکارا ساعاتی پس از برقراری آتشبس میان دو طرف از میانجیگری روسیه استقبال کرد، اما تأکید کرد که برای پایاندادن به مناقشه قرهباغ اقدامات بیشتری لازم است. با وجود توافق آتشبس میان آذربایجان و ارمنستان، نگرانی نسبت به بروز جنگی گسترده و فراتر از مرزهای دو کشور بیش از هر زمان در منطقه حکمفرما است؛ چراکه از یک طرف آتشبس بشردوستانه نمیتواند مناقشه چنددههای و قومی آذربایجان و ارمنستان را در قرهباغ حل کند و از طرف دیگر حمایت ترکیه از آذربایجان احتمال رویارویی آنکارا با روسیه را که پیمان امنیتی با ارمنستان امضا کرده، افزایش داده است. «پل استرونسکی»، یکی از اعضای ارشد برنامه روسیه و اوراسیا در بنیاد کارنگی برای صلح بینالمللی به الجزیره میگوید: «با توجه به تنشهایی که میان مسکو و آنکارا در سوریه و لیبی ایجاد شده، چالش قرهباغ کوهستانی به یک مسئله پیچیده برای روسیه تبدیل شده است. به این دلیل که حمایت ترکیه از آذربایجان میتواند شعلههای یک جنگ نیابتی دیگر میان روسیه و ترکیه را روشن کند». «توماس دی وال» یکی از اعضای ارشد اندیشکده کارنگی نگاه خوشبینانهای به ماندگاری توافق آتشبس میان ارمنستان و آذربایجان ندارد و میگوید «سادهانگارانه است که تصور کنیم با این توافق، جنگ میان باکو و ایروان بر سر قرهباغ پایان مییابد. این جنگ فقط در صورتی پایان خواهد یافت که آذربایجان پس از بازپسگیری بخش درخورتوجهی از سرزمینی که ادعای مالکیتش را دارد، میدان نبرد را ترک کند. در حال حاضر میتوان امیدوار بود که با نزدیکشدن فصل زمستان، درگیری میان دو طرف در قرهباغ کوهستانی موقتا متوقف شود. ترکیه در حال حاضر نقشی فعال در این مناقشه ایفا میکند. ممکن است رؤسای جمهور روسیه و ترکیه تلاش کنند تا توافقنامهای جدید را براساس منافع خود و بدون توجه به اصول بشردوستانه و ادعاهای دو کشور که خود را بخشی از اروپا میدانند، به ارمنیها و آذربایجانیها تحمیل کنند. دقیقا یک قرن پیش، لنین و آتاتورک رهبران شوروی و ترکیه چنین اقدامی را در قفقاز انجام دادند. راه دیگر که پیش از این آزموده شده این است که اروپاییها احتمالا با مشارکت ایالات متحده بدون دونالد ترامپ، سعی در تشکیل یک کنفرانس صلح چندجانبه داشته باشند. اولین کنفرانس سال 1992 برگزار شد. چنین راهحلی در حال حاضر بسیار دور از ذهن مینماید. شرایطی که امروز بر منطقه و جهان حکمفرماست فقط باعث خشنودی ملیگرایان افراطی، ترکیه اردوغان و صنعت نظامی روسیه میشود که تولیدات خود را به هر دو طرف درگیر در قرهباغ میفروشد».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.