گفتوگو با ابراهیم الفت، هنرمند نقاشی-خط
دکوراتیو بودن مؤلفهای از هنر معاصر است
گروه هنر: برخی نقاشی-خط را تحولی بزرگ در خوشنویسی سنتی ایران میدانند که اتفاقا با اقبال بسیار روبهرو شده و حتی تا یک دهه پیش نیز در زمره پرفروشترین گونههای هنری قلمداد میشد و علاوه بر بازار داخلی بهویژه در کشورهای عربی منطقه مشتریان پروپاقرصی داشت و دارد. اما چندی است عدهای بر این باورند با ورود چهرههای پرشمار و تازه به این عرصه، نقاشی-خط آنسان که باید به فرمها و فرآوردههای نو و متنوع دست نیافته و در فقدان نوآوریها بهنوعی تکرار دچار شده که از اقبال آن کاسته است. بااینحال شاهد ابتکارعملهای هنرمندانه نیز هستیم که یکی از نمونههای آن، نقاشی-خطهای ابراهیم الفت در فرم «لایت باکس» است که در تازهترین نمایشگاهش در گالری «سرزمین هنر»، دستکم در قالب چند اثر، مرزهای این گونه خوشنویسی را شکسته و پا به حریم «هنر مفهومی» یا همان «کانسپچوالآرت» گذاشته است. او که نخستین بار در سال ۱۳۹۰ در گالری دی، نقاشی-خطهایش را بر بومهای لایت باکس ارائه کرد، پس از ۹ سال در تازهترین نمایش انفرادی خود وارد فضاهای جدیدی شده است. او که در دانشگاه تهران در رشته پزشکی و در دانشگاه تنکابن گرافیک تحصیل کرده، میگوید «کار طبابت و رسیدگی به مطب را در حاشیه کار هنریاش انجام میدهد و شوروشوق دارد تا در عالم هنر دست به نوآوری بزند». این انتخاب او دستاوردهای هنری هم برایش رقم زده که راهیابی آثارش به گنجینه «موزه برایتن» انگلیس و گنجینه «موزه خط» مالزی نمونههای آن است. ابراهیم الفت در زمینه اقتصاد هنر نیز به موفقیتهایی دست یافته؛ از جمله در سالهای ۲۰۱۱ و ۲۰۱۲ فروش آثارش در حراجیهای «ساتبیز» لندن پنجهزارو۷۵۰ پوند، دوبی ۱۴ هزارو۵۰۰ دلار و «کریستیز» پاریس هشتهزار یورو بود. به بهانه برگزاری نمایشگاه جدیدش با او گفتوگو کردیم.
دلیل ۹ سال وقفه در برپایی نمایش انفرادیتان چیست؟ این بیستودومین نمایش انفرادی من است و با توجه به سنم که ۴۱ است، پیداست دلیل این ۹ سال دوری تنبلی نبوده است؛ من در پی ارائه فرم و محتوای تازهام؛ دلم میخواهد مخاطب آثارم را همیشه با شگفتی روبهرو کنم. پس از آنکه «لایت باکس»، زمینه و بستر ارائه خطهایم شد و مورد توجه استادان برجسته و حراجهای بینالمللی کریستیز و ساتبیز در لندن، پاریس و دوبی قرار گرفت، تلاش کردهام در این راه تجربهگرایی را ادامه دهم. همین ۹ کار که در گالری «آرتلند» به نمایش درآمد، نمونههایی از ایدههای جدیدم است که ارائه خواهم کرد. در این میان آثار «چاه عشق» و «مکعب عشق» وارد فضای «کانسپچوالآرت» یا «هنر مفهومی» شدند. چگونه این اتفاق افتاد؟ هنر معاصر علاقه ویژه من است -با آنکه نقاشی-خط را مدیومی مدرنیستی میدانند- و دلم میخواهد این گونه خوشنویسی را با زبان امروزی نمایش دهم؛ غیر از دو اثری که اشاره کردید، کارهای دیگری در این نمایشگاه هستند که در چینش و چیدمان حالت سیال و متغیر دارند که خودش فاصلهگرفتن از مدرنیسم است؛ مهمتر از این روح حاکم بر کلیت آثار است. من از تکنولوژی استقبال میکنم، این را که آثارم دکوراتیو محسوب میشود نیز در دایره تعریف از هنر معاصر تعبیر میکنم؛ اثر «چاه عشق» یک چاه عمیق آینهکاری است که همه وجودش در تلألؤ نور نقاشی-خط کلمه عشق را بازتاب میدهد. درباره این کار نوشتهام: «گاهی برای رسیدن به عشق باید به هر جایی (حتی هرچاهی) سرک کشید. اما اگر حتی عشق ته یک چاه هم باشد، نمود خارجی دارد و از دور میتوان آن چاه را نیز نورانی دید». اما «مکعب عشق» همنشینی نور، خط و تکنولوژی در قالبی مکعبی است. درباره این اثر نوشتهام: «وقتی به عشق نگاه میکنیم، در حقیقت انعکاس چهره خودمان (انسان) را در آن میبینیم؛ چراکه انسان تنها موجودی است که عشق را بهعنوان جزئی از وجود خود پذیرفت و خودش هم جزئی از عشق است». اثر «آونگ عشق» هم وجهی از معاصریت دارد، بومی معلق و آویزان که در انتظار تکانی از مخاطب است. بله همینطور است. کنار اثر کاغذی چسباندهام که روی آن نوشته شده است: «لطفا دست بزنید». ما از مخاطبان میخواهیم تا این کار را تکان بدهند، کار حرکت پاندولی میکند و از تعریفهای مدرنیستی یک اثر هنری رهایی مییابد. دیدهام که برخی مخاطبان تعبیرهای مختلف و متنوعی از این اثر دارند؛ یکی میگفت این کار مانند خود عشق همیشه در آمدورفت است، دیگری آن را به سیالبودن عشق نسبت میداد و... اما من دربارهاش نوشتهام: «من باور دارم که زندگی بدون عشق مثل حرکت آونگ یکنواخت و تکراری میشود». متن این کارها چیست؟ در برخی آثار متنها خوانده نمیشوند! در همه آثار خط-نوشتهها عشق است و دو کار هم نوشتارهای عاشقانه در توصیف عشق است؛ اما آگاهانه از خواناشدن خطوط پرهیز کردهام؛ فرم و پیچشهای حروف و خطوط و الهامی که تصویرشان به مخاطب انتقال میدهد، برایم مهم است. برخی معتقدند آثارتان وجهی دکوراتیو دارد و زیبایی آنها قبل از هر چیز به چشم میآید. نظرتان چیست؟ این کاملا آگاهانه است؛ دکوراتیوبودن مؤلفهای از هنر معاصر است و من با علم به این نکته تلاش کردم صورتی زیبا بر این معنای زیبا بسازم. هنر معاصر نهتنها صورت زیبا را پنهان نمیکند بلکه به تلألؤ آن میافزاید تا نگاه مخاطب امروز را که در هجوم تصاویر متعدد است، به سوی خود جلب کند؛ باور کنید در این روزها که رسانههای متنوع همه زندگی بشری را به تسخیر خود درآوردهاند، جلبتوجهکردن یک اثر هنری امر غریبی است. چه شد بین پزشکی و هنرمندبودن، اولویتتان «هنر» شد؟ البته پزشکی بهویژه شاخه زیبایی، جدای از هنر نیست؛ فقط محل اجرای اثر هنری بهجای بوم، روی پوست مراجعهکننده است! و اثر هنری بهجای بوم، روی پوست فرد زیباجو مینشیند. البته این نگاه شما، محل بحث است! اما اینکه چرا من، هنر را ترجیح میدهم، دلایل مختلف دارد، مهمترین آن حس رهایی بیحدومرزی است که هنر به من میدهد؛ من تکرار را دوست ندارم و تنها چیزی که به من اجازه کشف افقهای تازه را میدهد، هنر است. اگر روزی بنا باشد بین هنر و پزشکی یکی را ادامه دهم، قطعا انتخاب اولم هنر خواهد بود!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.