|

زندگان و مردگان

شرق: «بیوه‌ای که با خانواده‌ مالک شاراداشنکار در عمارت خانی رانیهات زندگی می‌کرد، هیچ قوم‌و‌خویشی برایش نمانده بود. آنها یکی پس از دیگری از دنیا رفته بودند. از خانواده شوهری هم کسی نمانده بود که بتواند او را از خودش بداند، نه شوهری و نه اولاد پسری. اما پسربچه‌ای بود -پسر آئیزنه‌اش- که عزیز دلش بود. مادرش پس از زایمان تا مدت‌ها در بستر بیماری مانده بود به همین خاطر عمه بچه، کادامبینی او را بزرگ کرده بود. هرکس که پسر زن دیگری را بزرگ می‌کند، علاقه و عشق خاصی به بچه پیدا می‌کند: هیچ حق و حقوقی در بین نیست،‌ هیچ ادعایی نمی‌تواند داشته باشد- هیچ‌چیز جز پیوندهای عاطفی». این بخشی از داستان «زندگان و مردگان» رابیندرانات تاگور است که همراه با تعدادی دیگر از داستان‌های کوتاه این نویسنده مشهور هندی در کتابی با عنوان «سنگ‌های گرسنه» با ترجمه عبدالعلی براتی در نشر گویا منتشر شده است.
«سنگ‌های گرسنه» درواقع شامل سی داستان از بهترین‌ داستان‌های کوتاه تاگور به انتخاب ویلیام ردایس است. ردایس مترجم انگلیسی داستان‌های کوتاه تاگور است که سال 1951 در لندن متولد شد. او هم به‌عنوان شاعر و هم به‌عنوان استاد و مترجم زبان بنگالی شناخته می‌شود و آثار متعددی نوشته یا ویراستاری کرده است. او استاد ارشد زبان بنگالی در دانشگاه لندن است. مترجم فارسی کتاب به ضمیمه اثر جستاری از ردایس نیز آورده است که به شناخت تاگور و آثارش کمک می‌کند. او همچنین در مقدمه‌اش درباره اهمیت داستان کوتاه در ادبیات هند و نقش و جایگاه تاگور در آن توضیحاتی داده است. از جمله به این نکته اشاره کرده که داستان کوتاه در ادبیات هند یکی از کهن‌ترین ژانرهای ادبی بوده است. وداها و اوپه نیشدها، پوراناساندها، پنچاتنتره، هیتوپادش و جاتک و کاتاس بودایی‌ها از این نمونه‌های کهن هستند. او همچنین درباره جایگاه تاگور نوشته است: «رابیندرانات تاگور پیشتاز داستان کوتاه‌نویسی و بازتابی از پختگی آن در هندوستان است. او در این داستان‌ها روان‌شناسی طبقات و اقشار متنوع اجتماع شهری و روستایی را به تصویر کشیده و به‌ویژه زنان و کودکان در این داستان‌ها جایگاه خاصی دارند. او به شکلی ساختارشکنانه و مترقی نظام منحط کاست و شکاف عمیق بین فقیر و غنی و سنن ظالمانه حاکم بر جامعه را که مرده‌ریگ تحجر و تعصب هزاران‌ساله در تاریخ هند بوده، به چالش کشیده است. تاگور دارای سبک منحصر‌به‌فردی است که به‌هیچ‌وجه تقلیدی از نویسندگان اروپایی یا آمریکایی نیست. در داستان‌های دوره نخست، او بیشتر مشکلات روستا را مدنظر داشته اما به‌تدریج و طی زمان به‌گونه‌ای ژرف‌تر به روان‌شناسی انسان پرداخته است. به‌جرئت می‌توان گفت که شخصیت‌های زن در این داستان‌ها تأثیر شگرفی بر خواننده به جا می‌گذارند. زنانی که در ستیز و نبرد مداوم با نظام حاکم پدرشاهی‌‌اند. جوامع انسانی از بدو پیدایش انسان، همواره تمایل داشته‌اند تا نقش‌ها، شیوه رفتار و اخلاقیات و حتی نوع احساسات و تفکر زن و مرد را متفاوت نشان دهند و این تمایزات را بر مبنای جنسیت طبقه‌بندی کنند. به همین علت، ساختاری ایجاد کرده‌اند که شالوده‌اش تمایز و تأکید بر برتری جنسیتی است. تاگور به جد باور دارد که زنان خلاق‌اند و دارای موهبت‌های طبیعی و خدادادی».
مترجم کتاب به این نکته اشاره کرده که تاگور برخلاف سنت غالب در هندوستان قرن بیستم، زن بیوه را لعنت ابدی نمی‌داند و او را برمی‌کشد تا برای آزادی و رهایی تلاش کند و این ویژگی با سبک روایی او همخوانی دارد؛ چرا‌که تجربه او در شعر غنایی در خلق این حس در داستان‌ها نقش مهمی داشته است. تاگور داستان‌نویس پرکاری است و ده‌ها رمان و حدود صد داستان کوتاه نوشته است. به اعتقاد مترجم کتاب، پدیده تلفیق شعر غنایی و رئالیسم در داستان کوتاه‌نویسی او منحصر‌به‌فرد است: «از سویی فوران احساس را در توصیف طبیعت و حالات روحی کاراکترها شاهدیم و از دیگر سو تصویر رئالیستی از وضعیت تهیدستان و طبقه متوسط در روستاها و شهرهای کوچک را می‌بینیم. تاگور گرچه در کلان‌شهری مانند کلکته تولد و پرورش یافته بود، زندگی روستایی را با رئالیسمی بی‌سابقه به تصویر می‌کشد». داستان‌های کوتاه تاگور نه‌فقط در ادبیات هند بلکه در ادبیات جهانی حائز اهمیت به‌ شمار می‌روند. او در داستان‌هایش از درون‌مایه‌های متنوعی استفاده کرده است؛ از عشق انسانی گرفته تا سیر در ماوراالطبیعه. ویژگی دیگر آثار تاگور حضور روح ملی در داستان‌های او است. تاگور در هندوستان دوران استعمار زندگی می‌کرد و باور داشت که حاکمیت بریتانیا بر هند در تمام عرصه‌ها تأثیر خود را نهاده است. او از سوی دیگر به‌عنوان مصلح اجتماعی با تمامی آداب و سنن منحط در جامعه مبارزه می‌کند و این ویژگی‌ها در داستان‌های او مشاهده می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.