در اردوگاه مرگ
شرق: «جنگ تمام جاده را ویرانه کرده بود. کفتارها در کورهراهها ویلان بودند و در میان خاک و خاکستر بو میکشیدند. چشمانداز به اندوه آمیخته بود، چنان که کسی تاکنون نظیر آن را ندیده بود. رنگهایش به سق دهان میچسبیدند؛ رنگهایی چرک، آنچنان کثیف و چرک که هر تازگی و طراوتی را از دست داده بودند و دیگر یارای آبیشدن نداشتند. اینجا آسمان تصورناپذیر شده بود و موجودات، حلقه به گوش و تسلیم مرگ، به زمین خو گرفته بودند. جادهای که اکنون پیش چشم ما گسترده است به جاده دیگری برنمیخورد. فرسودهتر از قرنها، یکه و تنها، بار همه مسافتها بر دوش، دراز کشیده است...»؛ این آغاز رمانی است از میا کوتو با عنوان «دیار خوابگردی» که با ترجمه مهدی غبرایی در نشر افق منتشر شده است. میا کوتو از نویسندگان سفیدپوست موزامبیکی است که در سال 1955 متولد شده و نام کاملش هم آنتونیو امیلیو لیته کوتو است. میا کوتو داستاننویسی است که آثارش با اقبال منتقدان و خوانندگان روبهرو بوده و مهمترین جایزه ادبی زبان پرتغالی را هم به دست آورده است. کوتو فرزند یکی از مهاجران پرتغالی است که در دهه 1950 به موزامبیک که مستعمره پرتغال بوده است، کوچ کرده بود.
او در دومین شهر بزرگ موزامبیک متولد شد و در همانجا به مدرسه رفت. بعدتر او در دانشگاه پزشکی خواند. در ابتدای کتاب به این نکته اشاره شده که میا کوتو مهمترین نویسنده موزامبیک به شمار میرود و علاوه بر این آثارش تاکنون به بیش از 20 زبان ترجمه شده است. غبرایی در بخشی از توضیحات ابتدایی کتاب درباره سبک داستاننویسی کوتو نوشته: «کوتو در بسیاری از متونش زبان پرتغالی را با اصطلاحات محلی و ساختارهای موزامبیکی درمیآمیزد و به این نحو نمونه جدیدی از روایت آفریقایی را میسازد. نوشتههایش از لحاظ سبک تحت تأثیر رئالیسم جادویی، جنبش محبوب جدید ادبیات آمریکای لاتین، است. استفادهاش از زبان یادآور نویسنده برزیلی، ژوآئو گیمارائس روزا است. اما در عین حال تحت تأثیر دیگر نویسنده برزیلی که اهل باهیاست، یعنی ژورژه آمادو، قرار دارد. معروف است که در داستانها از خود ضربالمثل و گاهی هم ضدالمثل و همچنین معما، افسانه و استعاره میسازد و به آثارش بعد شاعرانه میدهد». «صداها شب را ساختند»، «هر مرد یک نژاد است»، «زیر درختچه یاسمن»، «آخرین پرواز فلامینگو»، «اعتراف ماده شیر» و «زن خاکسترها» عناوین برخی دیگر از آثار کوتو هستند.
«دیار خوابگردی» رمانی است که وقایعش در جنگ داخلی موزامبیک میگذرد. رمان روایتی است از زندگی مویدینگا، پسری که دچار فراموشی است و در جستوجوی گذشته. طاهر، پیرمردی که مویدینگاه را پیدا کرده، به او حرفزدن میآموزد و او را مورد حمایت قرار میدهد. پیرمرد و پسر مدام در پی سرپناهی برای ادامه زندگی و چیزی برای خوردن هستند. در آغاز داستان، این دو به اتوبوس نیمسوختهای کنار جاده ویران میرسند و در آن خانه میکنند. نزدیک اتوبوس جنازهای پیدا میکنند که چمدانی حاوی چند دفترچه کنارش افتاده است. به این ترتیب، داستان این دو با داستان نویسنده دفترچهها گره میخورد. کوتو در روایت این رمان تصویر هولناکی از سرزمینی به دست میدهد که جنگ، قحطی و بیرحمی آن را به ویرانه بدل کرده است. زندگی آدمهای این داستان پر است از ناامیدی، جنون، ترس و توطئه به قصد بقا و گسستگی روابط انسانی.
در بخشی دیگر از این رمان میخوانیم: «مویدینگا دوروبر اتوبوس کمتر چیزی را تشخیص میدهد. چشمانداز به طرزی خستگیناپذیر تغییر میکند. آیا ممکن است این دیار دور خود سرگردان باشد؟ مویدینگا به یک چیز یقین دارد: اتوبوسِ درهمشکسته نیست که تکان میخورد. از یک چیز دیگر هم مطمئن است: جاده هم نیست که مدام تغییر میکند. فقط هر وقت که یادداشتهای کیندزو را میخواند از جا میجنبد. روز بعد از خواندن، چشمهایش در چشماندازهای دیگر جاری میشود. مویدینگا حالا دیگر از بابت اکتشاف دنیای دوروبرشان جنجال راه نمیاندازد. فقط طاهر دلش میخواهد برود بوتهها را وارسی کند. بهانهاش آب است: باید برود آب بیاورد و قدری ذخیره کند. آن روز صبح زودتر از همیشه این قضیه پیش آمد». میا کوتو در این رمان مرگ سنت و نابودی حافظه و گذشته را تقبیح میکند و به فساد ذاتی حکومتی نظامی میتازد. موزامبیک کشوری است که سالها با قوانین استعماری، جنگهای داخلی و قحطی روبهرو بوده است. در جنگهای داخلی این کشور که در سالهای 1977 تا 1992 جریان داشت، حدود یک میلیون نفر از مردم این کشور کشته شدند. بهجز مرگ، جنگ داخلی بیماری و قحطی را هم برای موزامبیک به
همراه داشت و در نتیجه کشور در آستانه انحطاط کامل قرار گرفت. با این حال پیمان مصالحه میان طرفهای درگیر امید بازگشت آرامش را دوباره زنده کرد. هنوز فقر زیاد در این کشور وجود دارد و نتایج بحرانی طولانی همچنان در آن دیده میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.