|

با موافقت ضمنی حزب‌الله، لبنان و اسرائیل بر سر مرزهای آبی گفت‌وگو می‌کنند

دشمنان دور میز مذاکره

لبنان و اسرائیل، دو همسایه‌ای که دهه‌ها تنش مرزی دارند، پنجشنبه گذشته با میانجیگری ایالات متحده و سازمان ملل توافق کردند تا برای حل این اختلافات مرزی مذاکرات خود را زیر نظر سازمان ملل آغاز کنند. این مذاکرات برای لبنان اهمیت زیادی دارد؛ چرا‌که سه میدان بزرگ انرژی که هر‌کدام از طرفین ادعای مالکیت آن را دارند، در این منطقه مورد مناقشه قرار دارد.
این مذاکرات از این جهت اهمیت زیادی دارد که در‌حال‌حاضر هیچ پیمان صلحی میان لبنان و اسرائیل امضا نشده و دو طرف از سال 1948در جنگ به سر می‌برند. ارتش اسرائیل از سال 1982 و برای جلوگیری از حمله گروه‌های فلسطینی مستقر در لبنان وارد این کشور شد و پس از 22 سال در سال 2000 از جنوب این کشور عقب‌نشینی کرد. «مایک پمپئو»، وزیر خارجه ایالات متحده، توافق اسرائیل و لبنان را «توافقی تاریخی» خوانده و از آغاز مذاکرات از هفته آینده خبر داد. تعیین تکلیف مرزهای آبی مورد مناقشه لبنان و اسرائیل مستقیما با مسئله بهره‌برداری از ذخایر نفت و گاز در مدیترانه شرقی ارتباط دارد. ترکیه نیز اخیرا بر سر بهره‌برداری از چند میدان نفت و گاز در مدیترانه شرقی با یونان و اتحادیه اروپا دچار چالش شده است.
«نبیه بری»، رئیس مجلس لبنان در یک کنفرانس مطبوعاتی در بیروت گفت «این مذاکرات با مشارکت افسران ویژه ارتش لبنان و زیر نظر رئیس‌جمهوری در دفتر سازمان ملل در پایگاه نیروهای یونیفل (مأموران صلحبان سازمان ملل متحد) در منطقه «رأس ‌نقوره» در جنوب لبنان واقع در مرز این کشور و اسرائیل برگزار خواهد شد و هر دو طرف از ایالات متحده خواسته‌اند تا برای دستیابی به نتیجه مثبت، در کنار سازمان ملل نقشی کلیدی در این مذاکرات ایفا کنند».
به گفته رئیس مجلس لبنان، او از سال 2010 تلاش داشته تا این تنش در تعیین مرزهای آبی را با اسرائیل حل‌وفصل کند و توافقی که حاصل شده را ماحصل همین تلاش‌های خود می‌داند. از طرف دیگر به گفته مایک پمپئو، «این توافق حاصل سه سال تلاش فشرده دیپلماتیک واشنگتن است». به گفته نبیه بری، این توافق قبل از اینکه ایالات متحده چندین سیاست‌مدار لبنانی را تحریم کند، حاصل شده است. این تحریم‌ها شامل «علی حسن خلیل»، وزیر دارایی مستعفی لبنان می‌شود که از دستیاران ارشد بری بود. آمریكا او را به حمایت مادی از حزب‌الله و دست‌داشتن در فساد در لبنان متهم كرد. نبیه بری از چهره‌های شیعه لبنانی است و رابطه نزدیکی با حزب‌الله لبنان دارد. با وجود اینکه این گروه هنوز موضع مشخصی در قبال توافق اخیر اتخاذ نکرده اما روزنامه‌های اسرائیلی از موافقت ضمنی حزب‌الله با این مذاکرات خبر می‌دهند. در طرف مقابل هم «یووال اشتاینیتس» وزیر انرژی اسرائیل هدایت هیئت مذاکره‌کننده اسرائیلی را بر عهده دارد. اشتاینیتس می‌گوید: «هدف ما پایان‌دادن به اختلافات در مورد تعیین مرز تجاری آبی بین اسرائیل و لبنان است تا بتوانیم در توسعه منابع طبیعی به نفع تمام مردم منطقه کمک کنیم».
آخرین مذاکره رسمی اسرائیل و لبنان به 37 سال قبل بازمی‌گردد. دو طرف در سال 1983 برای برقراری صلح مذاکره کردند اما مخالفت برخی گروه‌ها و احزاب در داخل لبنان باعث شکست مذاکرات شد و از آن زمان هم دیگر هیچ مذاکره رسمی‌ای میان اسرائیل و لبنان صورت نگرفت. اختلافات مرزی دو طرف شامل منطقه‌ای دریایی به مساحت 860 کیلومترمربع می‌شود. لبنان برای بهره‌برداری از میادین انرژی این منطقه مورد مناقشه در سال 2018 اولین قرارداد بهره‌برداری نفتی را با شرکت‌های ایتالیایی، فرانسوی و روسی امضا کرد اما مخالفت‌های اسرائیل و اقدام یک‌طرفه تل‌آویو برای بهره‌برداری از میادین انرژی در این منطقه تاکنون مانع از اجرائی‌شدن این قرارداد شده و بر همین اساس مفاد این قرارداد نیز قرار است در مذاکرات مطرح شود.
مذاکراتی که قرار است از هفته آینده آغاز شود، تنها محدود به اختلافات مرزهای دریایی دو طرف نمی‌شود و مسئله مرزهای زمینی و توافق بر سر تعریف دقیق از «خط آبی» را هم شامل خواهد شد. این «خط آبی» در سال 2000 از سوی سازمان ملل و پس از خروج اسرائیل از لبنان تعیین شد. با‌این‌حال این خط آبی هنوز مورد توافق کامل لبنان و اسرائیل نیست. در این میان مقام‌های اسرائیلی می‌گویند مذاکرات پیش‌رو با لبنان مسائل سیاسی را هم دربر می‌گیرد.
بحران سیاسی و اقتصادی لبنان
مرزهای دریایی در‌حال‌حاضر برای بیروت اهمیت زیادی دارد؛ لبنان در سال‌های اخیر از نظر اقتصادی وضعیتی وخیم دارد و امیدوار است با بهره‌برداری از این میادین در دریای مدیترانه شرقی و با کمک سرمایه‌گذاران خارجی بتواند وضعیت بحرانی اقتصادی خود را سر‌و‌سامان دهد. اسرائیل می‌گوید تاکنون تنها در سه درصد از منطقه دریایی مورد مناقشه با لبنان اقدام به کشف منابع گاز کرده اما دستیابی به توافق با بیروت را بهترین راه‌حل برای حل مسالمت‌آمیز این تنش مرزی و رفع تهدید نظامی برای این منطقه می‌داند.
این منطقه یکی از پرتنش‌ترین مرزها در دهه‌های اخیر بوده و نیروهای اسرائیلی با نیروهای ارتش لبنان و گروه حزب‌الله و نیروهای حافظ صلح سازمان ملل در این منطقه بارها درگیر شده‌اند. در سال 2006، اسرائیل و حزب‌الله جنگی یک‌ماهه داشتند که منجر به کشته‌شدن نزدیک به هزارو 200 لبنانی و 163 اسرائیلی شد و در نهایت این جنگ با وساطت سازمان ملل پایان یافت. این مذاکرات در شرایطی به‌زودی آغاز می‌شود که لبنان مدت‌هاست وارد دوره بی‌ثباتی سیاسی شده و به‌تازگی «مصطفی ادیب»، سیاست‌مداری که به تشکیل دولت مکلف شده بود، در پی عدم موفقیت در تشکیل کابینه از مقام خود کناره‌گیری کرد. رسانه‌ها خبر داده‌اند که ادیب برای انتخاب برخی از وزیران نتوانست با حزب‌الله و گروه امل به توافق برسد. لبنان از سال گذشته صحنه اعتراضات گسترده مردمی علیه فساد و ناکارآمدی مقامات دولتی بوده است و در پی وقوع انفجاری مرگ‌بار در بندر بیروت که به مرگ حدود 200 نفر انجامید، اعتراض‌ها شدیدتر شد که در نهایت به استعفای دولت «حسان دیاب» انجامید.
این مذاکرات همچنین در زمانی صورت می‌گیرد که ایالات متحده به کشورهای عربی برای عادی‌سازی رابطه با اسرائیل فشار می‌آورد. تاکنون امارات متحده عربی و بحرین توافق عادی‌سازی رابطه با اسرائیل را امضا کرده‌اند و گفته می‌شود چند کشور عرب دیگر هم در این مسیر قرار دارند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.