|

بازخوانی روایت مدیرمسئول اطلاعات از ملاقات با آیت‌الله سیستانی در مقابل روایت مدیرمسئول کیهان

زعیم نجف و شیعه

آیت‌الله سیستانی تأثیرگذارترین مرجع شیعه است. شیعه اگرچه در بخش‌های مختلف جغرافیا پراکنده شده، اما او تلاش کرده است تاکنون عراق را تا آنجا که در توان داشته از بلا به دور نگه دارد. البته در سرزمین پرافت‌و‌خیزی مانند عراق، تلاش برای دورکردن بلا، سخت‌تر از هر سرزمین دیگری است؛ روزگاری صدام‌حسین سرزمینش را به جنگ با ایران و کویت انداخت و بعدتر با حمله آمریکا مواجه شد و بعد از آن‌ نیز با غده داعش و افراطی‌گری و... و حالا تلاش برای تثبیت قدرت در این کشور. در این بین، آیت‌الله سیستانی که تلاش دارد از سیاست دور بماند، به باریکی مو وارد این عرصه می‌شود و عمدتا ملاقات‌های معدودی با قدرتمندان دارد، هر‌از‌گاهی با مقامات دولت عراق دیدار می‌کند و به‌ندرت در امور سیاسی موضع‌گیری‌های خاص یا تند می‌کند. با این اوصاف، مهم‌ترین فعل سیاسی او، فتوای جهاد بعد از ظهور داعش و سقوط موصل و پیشروی نیروهای داعش به سمت بغداد و کربلا بود. شیخ مهدی کربلایی، نماینده سید‌علی سیستانی و خطیب نماز جمعه کربلا، سخنگوی آیت‌لله سیستانی، آن زمان فتوای آیت‌الله را اعلام کرد: «شهروندانی که قادر به حمل اسلحه هستند، وظیفه دارند که در دفاع از کشور و مردم خود و اماکن مقدس، به نیروهای امنیتی کشور بپیوندند. هر‌کس توانایی دارد باید به دفاع از عراق، ملت و مقدسات آن بپردازد و این امر بر دیگران ساقط است». در‌پی این فتوا و نام‌نویسی تعداد زیادی از مردم، نیروهای بسیج مردمی عراق (حشدالشعبی) تشکیل شد. روزنامه کیهان، اخیرا در مطلبی به آنچه بین آیت‌الله و نماینده سازمان ملل گذشته و لزوم نظارت این نهاد بر انتخابات عراق انتقاد کرده است. این در حالی است که عمدتا آیت‌الله سیستانی با فرستادگان سازمان ملل ملاقات‌هایی دارد. حتی عمدتا ملاقات آیت‌الله با نمایندگان زن سازمان ملل و نحوه رعایت حجابشان، به سوژه‌ای خبری تبدیل می‌شود. در مقابل روزنامه کیهان، روزنامه اطلاعات قرار دارد که از لحاظ ساختاری، موقعیت مشابهی با یکدیگر دارند. حجت‌الاسلام سیدمحمود دعایی در روایتی از ملاقات با آیت‌الله سیستانی که هشتم اردیبهشت 98 منتشر شده، این‌طور تعریف می‌کند: «من به ایشان ارادت و علاقه خاصی دارم. منش و روش ایشان، نقشی که ایشان در جهان تشیع و بلکه جهان اسلام دارند، نقش تعیین‌کننده‌ای که در پایداری نظام حاکم بر عراق دارند، نقش ایشان در پیشگیری از فروپاشی حکومت عراق و پیشگیری از نفوذ داعش و به هر حال، پیشگیری از هر نوع توطئه و فتنه‌ای که علیه کیان شیعه در‌می‌گرفت و می‌گیرد، نقشی بسیار هوشمندانه و حیاتی است. اقل حق‌شناسی ما، به‌عنوان مسلمان شیعه ایرانی، سپاس‌مندی و نشان‌دادن درک این نقش‌آفرینی ممتاز یک مرجع بزرگ شیعه ایرانی است که مدت‌هاست پرتو نقش‌آفرینی و اثرگذاری‌اش در روندها و فرایندهای سیاسی و ایدئولوژیک، ابعاد منطقه‌ای و جهانی یافته است. ایشان بدون تردید یکی از نقش‌آفرینان کلان در محفوظ‌نگه‌داشتن عراق از شر آمریکا، داعش، وهابیون و بعثی‌هاست». دعایی نقل می‌کند که «حضرت آیت‌الله سیستانی تصریح داشتند كه من نسبت به آیت‌الله آقای خمینی قدس‌سره‌شریف، علاقه دیرینه‌ای داشتم و متوالی و متعدد خدمت ایشان رسیده بودم و با ایشان ملاقات‌ها و مذاکراتی داشتم. حتی اگر مواردی پیش می‌آمد که ضرورتی اقتضا می‌کرد، پیامی را بین ایشان و آقای خویی منتقل کنیم، من این خدمت را انجام می‌دادم و این نقش را ایفا می‌کردم و از علاقه‌مندان دیرینه ایشان بودم». سید‌‌علی موجانی، دیپلماتی که بر حوزه عراق اشراف دارد، پیش‌تر در مطلبی درباره ملاقات رئیس‌جمهوری ایران و آیت‌الله سیستانی که اسفند 97 انجام شد، نوشته بود: «آیت‌الله سیستانی، از سلک آن دسته معدود مراجع با‌ تأثیر مهم در عمق سیاست عراق و محیط شیعی است که اساسا بنای ورود به سیاست را ندارند. با‌ این ‌همه، آیت‌الله به‌ندرت و فقط در مواردی خاص، دیدارها و پیام‌هایی را گاه به‌روشنی و مستقیم و در مقاطعی با واسطه و غیر‌رسمی در سطح رهبران سیاسی و افکار عمومی منعکس کرده‌اند... به نظر می‌رسد آیت‌الله سیستانی، قدرت حفظ استقلال و تمامیت ارضی آن کشور پس از اشغال را بر دو پایه استوار می‌داند؛ تمکین به خواست عموم به‌عنوان رمز مانایی حکومت‌ها و گذر از تعصبات و فرقه‌گرایی، به‌عنوان راز حیات جوامع... . یک پیام پیوسته آیت‌الله در سال‌های اخیر، تأكید بر همدلی و همراهی میان ملت‌های مسلمان منطقه است؛ امری که سبب شد تا جمله معروف «نگویید سنی‎ها برادرانمان هستند، بلکه آنها نفس و جان ما هستند». سیدعلی میرموسوی، عضو هیئت‌علمی و مدیر گروه علوم سیاسی دانشگاه مفید قم نیز پیش‌تر در گفت‌وگو با روزنامه «شرق»، درباره جایگاه فکری آیت‌الله سیستانی و تشیع این‌گونه توضیح داده بود: «روایتی که آیت‌الله سیستانی از تشیع، فقه و فقه سیاسی به نمایش گذاشته است، با آنچه در گفتمان «اسلام سیاسی» و «انقلاب اسلامی» به نمایش گذاشته شده، تفاوت و مرزبندی دارد. در فقه سیاسی، ایشان نماینده سنتی، احیاگرانه و غیرسیاسی و غیرایدئولوژیکی از تشیع هستند که در تداوم مکتب شیخ انصاری و آخوند‌خراسانی شکل گرفته است. ایشان یک مرز‌بندی دقیق بین نهاد دین و نهاد دولت را مورد توجه قرار می‌دهد. در این دیدگاه نهاد دین، یک نهاد مدنی است و اقتدار آن در حوزه عمومی، به پذیرش آن از جانب مردم استوار است. نهاد دین بر دولت، اشراف و نظارت دارد. آیت‌الله سیستانی در پاسخ به پرسشی درباره رابطه دین و دولت می‌گوید: «حکومت از اراده اکثریت نشئت می‌گیرد و حکومت هیچ مخالفتی با دین اکثریت نداشته باشد». در این دیدگاه، اقتدار نهاد دین در حوزه عمومی، به اموری محدود می‌شود که به امر دین برمی‌گردد و امور عرفی در حوزه اقتدار دولت قرار می‌گیرد». حسین رویوران هم درباره نقش آیت‌الله سیستانی در عراق می‌گوید: «آقای سیستانی اگرچه در عراق خارج از حاکمیت تعریف می‌شود، اما نقش بسیار مهمی دارد؛ به عبارتی بر دولت نظارت می‌کند. پیش‌ از این مقامات دولتی به خدمت ایشان می‌رسیدند، اما از یک زمانی به بعد، به‌دلیل نارضایتی ایشان دیدار با آنها را تحریم ‌کردند. نوع رابطه بین مرجعیت و دولت،‌ تعامل نظارتی است. مرجعیت خود را نماد مردم می‌داند و زمانی‌که ناراضی هستند، مرجعیت موضع می‌گیرد. بنابراین جایگاه مرجعیت، ممتاز است؛ هرچند خارج ساختار تعریف می‌شود. به‌هر‌حال زعیم حوزه نجف آقای سیستانی هستند». جایگاه آیت‌الله سیستانی برای ایران نیز اهمیت ویژه‌ای دارد؛ آیت‌الله زاده مشهد است که نجف را برای زیست دینی انتخاب کرده و اهمیت حوزه نجف را بیش از قبل کرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.