صادرات گاز ایران بدون اتاق فکر
سعید ساویز . کارشناس انرژی
بزرگترین میدان کشفشده گازی جهان در 2019 ایرانی است؛ خبر کوتاه، تکراری و دردآور است. چندوچون و علت کوتاهی و تکراریبودن آن جای بحث ندارد، اما چرا دردآور است؟اجازه بدهید چند گامی پیشتر بیاییم و از زمانی صحبت کنیم که یک میدان گازی در دریا از سوی کشور ترکیه کشف شد. از کشمکشهای سیاسی و بگیروببندهای ژئوپلیتیک آن سامان و بحث اختلاف با یونان و مانند آن که گذر کنیم، نکته جالب، قالوقیل و غوغای بهپاشده از سوی طرفداران ترکیه است. برای توضیح بیشتر به اعداد زیر توجه کنید.
• میدان گازی پارس جنوبی 14.2 تریلیون مترمکعب گاز درجا • میدان گازی پارس شمالی 1.6 تریلیون مترمکعب گاز درجا • میدان گازی کیش 1.3 تریلیون مترمکعب گاز درجا • میدان گازی سردار جنگل 1.4 تریلیون مترمکعب گاز درجا • میدان گازی گلشن احتمالا کمتر از 1.5 تریلیون مترمکعب گاز درجا • میدان گازی ارم 1.5 تریلیون مترمکعب گاز درجا • میدان گازی کنگان 0.82 تریلیون مترمکعب گاز درجا میدان گازی کشفشده در ترکیه 0.32 تریلیون مترمکعب گاز درجا، در دریایی با عمق 2هزارو صد متر و فشار اولیه بیش از 11000 psi و البته عمق هفتهزارمتری از بستر دریا، جدا از مشقات حفاری و بهرهبرداری احتمالا به 15 تا 20 میلیارد دلار سرمایه برای توسعه آن نیاز است. با این اوصاف، هزینه تولید هر مترمکعب گاز چندین برابر هزینه متعارف تولید گاز در خاورمیانه است.نکته شایان تأمل دیگر آن است که حجم این میدان از یکصدم منابع گازی ایران نیز کمتر است؛ اما کشف یک میدان گازی با مشقات برشمردهشده، چنان هیاهویی به پا کرده که گفته میشود به ابزاری برای چانهزنی ترکیه روی قیمت گاز در قرارداد فروش گاز از سوی ایران که تا 2026 اعتبار دارد، بدل خواهد شد.در اینکه ترکیه از اواسط قاجار، پهلوی و در دوران پس از پیروزی انقلاب همواره یک کشور دوست و همسایه با تعامل قابل قبول برای ایران بود، شکی نیست. در واقع مشکل نه از سوی ترکیه بلکه از سوی سیاست انرژی است که کشور ایران را با این همه منابع، چنان در بنبست قرار میدهد که هر عطسهای از سمت بازار، حوض آب آن را متلاطم میکند.اجازه دهید موضوع را اینگونه بررسی کنیم؛ سیاست انرژی فعال در جهان معمولا بر دو قسم است؛ یا مانند عربستان در زمان وزارت نفت زکی یمانی و علی النعیمی که روندی مجزا از سیاستهای پادشاهی را دنبال میکرد و بین فروش نفت و تعامل در حوزه انرژی در دنیا و سیاستهای مدنظر عربستان، حداقل یک فاصله ظاهری برقرار بوده است یا مانند سیاستهای پوتین و اردوغان در روسیه و ترکیه که شخص اول دولت خود مستقیم به قراردادهای حساس حوزه انرژی ورود میکند.اما سیاست انرژی در ایران نه این است و نه آن. بارها و بارها دیده شده که با غرور و تفاخر خاصی با قراردادهای انرژی برخورد شده است. این مشکل نه مربوط به دولت و وزارت نفت حال است و نه حتی مربوط به قرن حاضر؛ به خاطر بیاوریم حتی دکتر محمد مصدق، قهرمان مبارزه با استعمار انگلیس نیز به دلیل همین نگاه از بالا به پایین و محاسبات اشتباه در برآورد بازار از نظر اقتصادی دچار شکست شد.در ادامه نظر شما را به یکی از بهترین گزارشهایی که در مرکز پژوهشهای مجلس با عنوان مقایسه صادرات گاز به روش خط لوله و الانجی منتشر شده است، جلب میکنم که از نظر اعداد و ارقام و بررسی آماری این مطالعه یکی از بهترین مطالعات موجود است.در این مطالعه توصیه شده با توجه به اینکه درآمد الانجی پایینتر است و تکنولوژی آن در اختیار نیست و ضمنا ورود ما ممکن است بیش از این باعث سقوط قیمتها در بازار وابسته به آن شود، تمام تمرکز خود را به صادرات با خط لوله به همسایگان اختصاص دهیم.از سویی، همسایگان گاز لازم ما شامل امارات، شبهقاره هند (هند و پاکستان)، عراق و ترکیه، کویت، افغانستان، عمان و ارمنستان هستند؛ اگر بناست ما یک بازار منطقهای با یک فوب مشخص برای خط لوله برای خود ایجاد کنیم، پس در عمل نباید هیچکدام از این فرصتهای صادراتی از دست رود.کشوری که بناست تنها با خط لوله گاز به همسایگان خود صادر کند، به هر دلیلی و با هر داستانی دیگر، نمیتواند مشتریای مانند امارات را از دست بدهد و در یک دعوای فرسایشی داخلی چپ و راست، درگیر قصه هزارویکشبی به نام کرسنت شود؛ نمیتواند فرصت خط لوله صلح را با هیچ توجیهی از دست بدهد. اگر میخواهد در منطقه اهمیت استراتژیک با صادرات گاز خود بخرد، باید در خرید گاز از ترکمنستان و فروش به ترکیه منعطفتر عمل کند.باید گفت نگاه تخصصی فراگیر که احتمالا خوراک تصمیمگیری کلان مسئولان است، یکی از کمبودهایی است که امروز در سطح کلان احساس میشود.یک اتاق فکر که آرای تخصصی چندوجهی و همهجانبهنگر داشته باشد، شاید بزرگترین کمبودی است که در وزارت نفت و کمیسیونهای تخصصی مجلس در همه ادوار به چشم میخورد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.