|

مكرون مي‌خواهد قهرمان خاورميانه شود

استیون كوك . عضو شورای روابط خارجی

فرانسه به خاورمیانه بازگشته است یا حداقل این‌طور به‌ نظر می‌رسد كه در حال حركت در این مسیر است. با تمامی بحث‌هایی كه این روزها مطرح می‌شود مبنی‌بر اینكه روسیه و چین در حال تصاحب جای خالی ایالات ‌متحده آمریكا در خاورمیانه هستند، این فرانسه است که تلاش می‌كند بخشی از گفت‌وگوها در این منطقه از جهان باشد. در یك‌‌وماه‌نیم گذشته،‌ «امانوئل مكرون»، رئیس‌جمهوری این كشور، دو بار به لبنان سفر كرده و پس از آن در بغداد با «برهم صالح»، رئیس‌جمهوری و «مصطفی الكاظمی»، نخست‌وزیر و همچنین «نیچروان بارزانی»، رئیس اقلیم كردستان عراق، دیدار كرده است. مكرون همچنین حضور نظامی فرانسه را در منطقه تقویت و واحدهایی دریایی شامل ناو، هلیكوپتر و ناوچه را به دریای مدیترانه شرقی اعزام كرده است. هرچند این حركت‌ها به بهانه پشتیبانی از امدادرسانی به لبنان پس از انفجار ویرانگر چهارم ماه آگوست انجام شده، اما هیچ توضیحی داده نشده است كه نیروهای فرانسوی و هواپیمایی جنگنده این كشور به چه دلیل به جزیره «كرت» یونان یا قبرس وارد شده‌اند. به‌ویژه آنكه یگان‌های دریایی همراه با نیروی دریایی یونان مانورهای نمایشی برگزار كرده‌اند. مدت‌هاست كه سیاست‌گذاران فرانسوی این داستان را روایت می‌كنند كه فرانسه در خاورمیانه، آفریقای شمالی و شرق مدیترانه همچنان قدرت بزرگی به شمار می‌رود. آنها سلاح‌های بی‌شماری را به كشورهای مختلف فروخته‌اند، در عملیات‌های نظامی به نیروهای آمریكایی و بریتانیایی پیوسته‌اند و در عملیات ضدتروریسم، به‌ویژه در آفریقای شمالی نقش‌های مهمی را ایفا كرده‌اند و بارها و بارها، از زبان رؤسای‌جمهوری فرانسه شنیده شده كه این كشور قصد دارد تا راه‌حلی برای كشمكش اسرائیلی‌ها و فلسطینی‌ها بیابند، اما همه این تلاش‌ها حتی قبل از وقوع رویدادی دیگر، رنگ باخته است. اكنون به‌ نظر می‌رسد كه فرانسه به نقش خود در این منطقه به‌هم‌پیوسته، نگاه جدی‌تری دارد. مكرون ادعا می‌كند كه پاریس مایل است از قدرتش برای برقراری نظم و ثبات در منطقه استفاده كند. اما چرا این كشور به دنبال تغییر است؟ در پاسخ به این پرسش تنها باید سه كلمه را به زبان آورد: مهاجران، انرژی و تركیه. تقریبا یك دهه پیش، «نیكلا ساركوزی» یكی از رؤسای‌جمهوری قبل از مكرون، مشتاق بود تا با مداخله نظامی، «معمر قذافی» دیكتاتور لیبی را سرنگون كند؛ هرچند رئیس‌جمهوری وقت فرانسه برای برقراری دموكراسی از تغییر رژیم این كشور آفریقایی حمایت نمی‌كرد و فقط نگران بود كه با افزایش خشونت‌های حكومت قذافی، موج جدیدی از پناهندگان به سمت كشورهای اروپایی روانه شوند. به نظر می‌رسد اكنون نیز مكرون با این هدف اما كمی پیچده‌تر در لیبی حضور دارد. او به‌ جای خلاصی از شر دیكتاتوری دیگر، به دنبال آن است كه بتواند فردی را در این كشور به قدرت برساند. هنگامی ‌كه فرانسوی‌ها با ژنرال «خلیفه حفتر» كه رهبری ارتش ملی لیبی را برعهده دارد و با دولت به‌رسمیت شناخته‌شده در طرابلس می‌جنگند، قرارداد امضا كردند، بر این باور بودند كه حفتر مرد قدرتمندی است كه برای حفظ لیبی به آن نیاز خواهند داشت و او می‌تواند لیبیایی‌ها و آفریقایی‌های دیگر را از رسیدن به مرزهای جنوبی اروپا باز دارد. مهاجران همچنین بخشی از دلایل حضور فرانسوی‌ها در لبنان هستند. البته به‌عنوان قدرت استعماری پیشین در این كشور، فرانسه در برابر فروپاشی لبنان مسئولیت استراتژیكی را نیز بر دوش خود حس می‌كند. هرچند مسئولیت‌پذیری مكرون به‌عنوان تنها رهبر غربی كه پا به این میدان گذاشته است، شایسته تقدیر است اما بخشی از این مشكل به حضور جدید لبنانی‌ها در اروپا بازمی‌گردد. هنوز زمان زیادی از ورود موجی از آوارگان سوری كه سیاست‌ها در این قاره را تحت تأثیر خود قرار داد، نگذشته است؛ حضوری كه به موفقیت احزاب راست‌گرای ملی و نئونازی‌ها در كشورهای مختلف كمك بزرگی كرد. مكرون می‌خواهد از موج جدید پناهندگان جلوگیری كند، به‌ویژه آنكه او در سال 2022 با انتخابات روبه‌روست و محبوبیتش در این كشور روند كاهشی داشته است. موضوع دیگر، تركیه است. اختلاف بین پاریس و آنكارا از انزجار آشكار مكرون نسبت به «رجب طیب اردوغان» همتای تركش و بی‌توجهی اردوغان به همتای فرانسوی‌اش نشئت می‌گیرد. فرانسه همراه با دیگر اعضای اتحادیه اروپا مدت‌هاست كه به عزم تركیه برای ورود به این اتحادیه به دیده تردید می‌نگرد. مقامات فرانسوی در كنار دلیل اصلی رد تقاضای عضویت آنكارا در اتحادیه اروپا، یعنی همان نقصان دموكراسی، به وضوح بر این باورند كه این اتحادیه باید بلوكی از كشورهای عمدتا مسیحی با جغرافیای مشخص باشد؛ موضوعی كه برای آنكارا دستیابی به آن تصور‌ناپذیر است. در این میان، اردوغان سعی كرده است كه از اهرم رهاكردن پناهندگان به‌ سوی اروپا استفاده كند؛ ‌اهرمی كه باعث شد آنكارا موفقیت‌هایی را در میان دوستانش در اروپا،‌ به‌ویژه در میان سیاست‌گذاران فرانسوی به‌ دست آورد. همچنین رویكرد تهاجمی تركیه در شرق مدیترانه، آفریقای شمالی و سوریه به این مشكلات دامن زده است. از منظر پاریس، اكتشافات گازی تركیه در قبرس، یكی از اعضای اتحادیه اروپا و منافع تجاری فرانسه را تهدید می‌كند. همچنین حمایت آنكارا از دولت طرابلس در مغایرت با خواسته فرانسه مبنی بر مهار پناهندگان‌ و مبارزه با افراط‌گرایان در آب‌های مجاور این قاره است. همچنین به نظر می‌رسد كه اگر لیبی به مشتری دائمی تركیه تبدیل شود، مقامات فرانسوی باید به رابطه طولانی توتال با طرابلس به دیده تردید بنگرند. هرچند سفر ماه سپتامبر مكرون به عراق، جایی كه او بر حاكمیت عراق و حمایت از خودمختاری اقلیم كردستان تأكید كرد، منطقی بود، اما درحقیقت این پیام را به آنكارا فرستاد كه تمامی كشورها مانند ایالات ‌متحده به لشكركشی نظامی تركیه در عراق و اقدامات آنان علیه حزب كارگران كردستان نگاه نمی‌كنند. به‌تازگی درباره اختلافات گازی، مناطق انحصاری اقتصادی و جزایر اروپایی اظهارنظرهای فراوانی شده كه هرچند دقیق هستند اما به‌سختی می‌توان پیچیدگی‌های آنان را فهمید. اگر از زاویه دیگری به این مسائل نگاه كنیم، متوجه می‌شویم كه اقدامات فرانسه در دریای مدیترانه شرقی به این دلیل روی داده كه قدرت بزرگی با قدرت بزرگ دیگری -تركیه- بر سر امتیازات و برقراری نظم در منطقه رقابت می‌كند و با توجه به پیوستن كشورهای مختلف به ائتلاف تحت رهبری فرانسه، مشخص است كه پاریس در این رقابت دست برتر را دارد. مكرون این شایستگی را دارد، تا زمانی‌ كه مقام دیگری وارد بحران لبنان نشده یا كسی به حمایت از حقوق قبرس و یونان در دریای مدیترانه برنخاسته یا فردی در برابر عادت به زورگویی تركیه ایستادگی نكرده است، در برابر اردوغان بایستد. هرچند مشخص نیست كه او بعد از رویارویی با اردوغان، چگونه می‌خواهد از قدرت پاریس استفاده كند. این ابهام ضربه‌ای را به شخص رئیس‌جمهوری فرانسه وارد خواهد كرد كه بیش از تصورات اوست. مكرون در خاورمیانه و شرق مدیترانه فضایی برای مانور داشت تا این تصور را تغییر دهد؛ اما پس از نشست سران كشورهای مدیترانه او با توییت‌ ناشیانه‌اش «صلح مدیترانه» نشان داد كه شروع خوبی نداشته است. مكرون باید توییت می‌كرد: «اجازه دهید كه بازی بزرگ آغاز شود».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.