نشستهای مجازی مجمع عمومی سازمان ملل از امروز آغاز میشود
75سالگی در زمانه بحران و جنگ
سرایت ویروسی مرگبار در سراسر جهان، بدترین بحران اقتصادی از زمان رکود بزرگ و سیارهای در حال گرمشدن و در کنار اینها، افزایش گرسنگی، گروههای بزرگ آواره و پناهنده در نقاط مختلف کره زمین، دامنزدن به بیگانههراسی از سوی رهبران قدرتمند و جنگ سرد جدید بین ایالات متحده و چین، بخشی از مهمترین چالشهای دنیای امروز است و در چنین شرایطی، سازمان ملل متحد تولد 75سالگی خود را «جشن» میگیرد. سازمانی که خودش هم از ویرانههای جنگ جهانی دوم در سال 1945 متولد شده است. اگرچه کلمه «جشن» در میان فهرستی طولانی از مشکلات جهان و چالشهای خود این سازمان، کلمهای غریب و بیمسما به نظر میرسد. بنابراین برگزارنشدن «جشن» را باید مدیون ویروس کرونا باشیم که مانع از حضور رهبران جهان در نیویورک شده است. امسال تقریبا تمام برنامههای مجمع عمومی سازمان ملل به صورت مجازی برگزار میشود. «مری رابینسون» کمیساریای عالی سابق حقوق بشر سازمان ملل متحد و نخستین رئیسجمهوری زن ایرلند وضعیت امروز سازمان ملل را در هفتادوپنجمین سالگردش اینگونه توصیف میکند: «سازمان ملل از زمان تأسیس خود همواره با چالشها و مشکلات زیادی دست و پنجه نرم میکرده اما شرایط امسال به گونهای رقم خورده که هم به دلیل مشکلات جهان امروز و هم چالشهای درونی، این سازمان در ضعیفترین موقعیت خود قرار گرفته است. هنگامی که سازمان ملل متحد توسط فاتحان متفقین پس از پایان جنگ جهانی دوم تأسیس شد، «الینور روزولت» بانوی اول سابق آمریکا گفته بود که «با وجود تمام کاستیها این سازمان بزرگترین امید ما برای صلح به شمار میآید». اما امروز میبینیم که سازمان ملل کمترین کمک را هم به بشر برای دستیابی به صلح نکرده است. «آنتونیو گوترش» دبیرکل سازمان ملل هم وضعیت امروز جهان را بحرانی توصیف میکند و در یکی از گفتوگوهای اخیر خود تأکید میكند «سازمان ملل تاکنون مانع از رقمخوردن جنگ جهانی سوم شده است. با این حال این سازمان هنوز هم در حال مبارزه است. مبارزهای که شاید تاکنون سابقه نداشته است». چالشهای انسانی در حالی که سازمان ملل تأمینکننده اصلی کمکهای بشردوستانه در سراسر جهان محسوب میشود و نیروهای حافظ صلح این سازمان در بیش از 10 منطقه ناپایدار و بیثبات فعالیت میکنند، با این حال این سازمان هنوز نتوانسته است به جنگهای طولانیمدت در سوریه، یمن یا لیبی پایان دهد. درگیریهای اسرائیل و فلسطین که عمر آن تقریبا به قدمت خود سازمان ملل متحد است هم همچنان ادامه دارد.آمار سازمان ملل نشان میدهد که در دهه گذشته تعداد افرادی که به اجبار از محل سکونت خود آواره شدهاند دو برابر شده و به 80 میلیون نفر رسیده است. پیشبینی میشود که تعداد مبتلایان به سوءتغذیه هم تا پایان سال 2020 تقریبا دو برابر شود و به بیش از 250 میلیون نفر برسد. بحران وقتی بزرگتر میشود که اولین قحطی دوران شیوع ویروس کرونا هم در آستانه آغازشدن است. گوترش برای پایانیافتن درگیریهای جهانی و کمک کشورهای مختلف برای مبارزه با ویروس کرونا به التماس افتاده اما هنوز هم نیاز سازمان ملل برطرف نشده است. گوترش درخواست کرده که 10 میلیارد دلار برای مقابله با ویروس کرونا در کشورهای ضعیف اختصاص یابد و تاکنون تنها یکچهارم این رقم تأمین شده است. مارک لوکاک مقام ارشد امدادرسانی سازمان ملل میگوید: «از همین موضوع میتوان جایگاه واقعی سازمان ملل را در جهان امروز مشاهده کرد». لزوم تغییرات ساختاری سازمان ملل متحد در زمان تأسیس 50 عضو داشت و امروز به سازمانی تبدیل شده که 193 کشور عضو آن هستند و حدود 44 هزار کارمند در سراسر جهان دارد. در ابتدای تأسیس سازمان ملل این امیدواری برای کشورهای کشورهای کوچک وجود داشت که آنها هم میتوانند صدای خود را مانند کشورهای بزرگ به جهان برسانند و تفاوت معناداری میان اعضا وجود نخواهد داشت. اما واقعیت این است که مجمع عمومی سازمان ملل قدرت چندانی ندارد و ابزار اصلی قدرت در شورای امنیت است که کشورهای پیروز جنگ جهانی دوم (ایالات متحده، بریتانیا، چین، روسیه و فرانسه) در آن حق وتو دارند. این شورا بازوی اجرائی سازمان ملل محسوب میشود و توان اعمال تحریمهای اقتصادی و نیز استقرار نیروی نظامی در نقاط مختلف جهان را دارد. طبیعی است که هیچکدام از این پنج عضو دائم شورای امنیت به قطعنامهای که علیه منافعشان باشد رأی مثبت نخواهند داد. از طرف دیگر لزوم تغییر در ساختار سازمان ملل هم تا امروز فقط شعار بوده و این پنج عضو زیر بار هیچ تغییر ساختاری در شورای امنیت نرفتهاند و به این ترتیب بسیاری از چالشهای مهم در نشستهای شورای امنیت به بنبست میرسد. دردسرهای رهبران مستبد ظهور رهبران مستبد در نقاط مختلف جهان دردسرهای سازمان ملل را بیشتر کرده و تقابل این رهبران با سازمان ملل در یک سال گذشته نمود بیشتری یافته است. «دونالد ترامپ» رئیسجمهوری آمریکا که همواره منتقد سازمان ملل بوده اخیرا به بهانه «دنبالهروی سازمان ملل و سازمان بهداشت جهانی از چین در جریان بحران کرونا» اعلام کرده که ایالات متحده بودجه سازمان بهداشت جهانی را قطع کرده و از این نهاد وابسته به سازمان ملل خارج خواهد شد. رئیسجمهوری آمریکا که هرگونه بینالمللگرایی را رد میکند و بودجه حدود 9.5 میلیارد دلاری سالانه سازمان ملل را که شامل 6.5 میلیارد دلار برای مأموریتهای صلحبانی میشود «هدردادن پول» میداند. ترامپ در چهار سال اخیر کمکهای آمریکا به بسیاری از آژانسهای وابسته به سازمان ملل را قطع کرده و از معاهدات بینالمللی هم خارج شده است. از سوی دیگر، «جائر بولسونارو» رئیسجمهوری برزیل اخیرا شورای حقوق بشر سازمان ملل را «مکانی برای ملاقات کمونیستها» خوانده است. «ویکتور اوربان» نخستوزیر مجارستان بارها سیاستهای سازمان ملل متحد برای حمایت از پناهندگان را مورد انتقاد قرار داده و «رودریگو دوترته» رئیسجمهوری فیلیپین نسبت به تحقیق نهاد حقوق بشر سازمان ملل در مورد جنگ دولت او علیه مواد مخدر ابراز خشم کرده است. هر چقدر آمریکای ترامپ از سازمان ملل فاصله میگیرد، چین تحت رهبری «شی جینپینگ» به دنبال افزایش نفوذ در این سازمان است. اخیرا نماینده چین هدایت سازمان غذا و كشاورزی سازمان ملل را بر عهده گرفت. این کشور همچنین با وجود مخالفتهای آمریکا برای پیوستن به هیئت انتخاب بازرسان شورای حقوق بشر و روند انتخاب قضات برای دادگاههای وابسته به سازمان ملل متحد تلاش میکند. رئیسجمهوری اقتدارگرای چین هم هدف از افزایش نفوذ پکن در سازمان ملل را «پیشبرد اصلاحات برای فعالترکردن نقش چین در سیستم حکمرانی جهانی خوانده است». شی جینپینگ از زیردستان خواسته است «در پیشبرد اصلاحات سیستم حکمرانی جهانی نقش فعالی داشته باشند».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.