فیزیک جدید از کجا شروع شد؟
كسرا حقیقت
فیزیک مدرن یا فیزیک جدید چیست؟ آیا فیزیک جدید با فیزیک کلاسیک متفاوت است و ما در واقع دو نوع فیزیک متفاوت داریم؟ اینها پرسشهایی است که هر کسی که با فیزیک سروکار داشته باشد، ممکن است از خودش بپرسد. از نظر تاریخی فیزیک جدید در قرن بیستم شکل گرفت؛ بهویژه زمانی که فیزیک به حیطه رویدادهای دنیای اتمی و زیراتمی وارد شد. فیزیک جدید اغلب مشکلاتی را که بر سر راه مکانیک کلاسیک وجود داشت، برطرف میکرد و از یک دیدگاه کلی سه وجه و مشخصه مهم داشت كه در ادامه به بررسی آنها میپردازیم.
- بدونتردید نخستین پایه فیزیک جدید روی کارهای «ماکس پلانک» بنا میشود. مطالعاتی که «پلانک»، استاد دانشگاه برلین، در سال ۱۸۹۹ منتشر کرد، میخواست در مکانیک کلاسیک تغییراتی ایجاد کند؛ تغییراتی که به کمک آن بتوان نشان داد چرا انرژی اجسام کلا تبدیل به تابش نمیشود. از اندیشه «پلانک» این مسئله مهم استخراج میشد که فرض پیوستگی حوادث فیزیک باید کنار گذاشته شود. فیزیک کلاسیک جهان را از ماده و تابش میدانست. ماده در این فیزیک مرکب از اتمها بود و تابش نیز از امواج تشکیل شده بود. «پلانک» تابش را نیز مانند ماده که ترکیبش از اتم بود، از اجزای تجزیهناپذیری مرکب میدانست و فرض کرد ساطعشدن پرتو از ماده مانند جریان آب از لوله نیست؛ بلکه شبیه گلولههایی است که از مسلسل خارج میشود. «پلانک» هرکدام از این مقادیر منفرد انرژی تابشی را کوانتوم نامید. «نیلز بوهر» که استاد دانشگاه کپنهاگ بود، در همین زمینه گفته بود: «اگر میکروسکوپی داشتیم که به قدر کافی قدرت داشت، حرکت ذرات ماده را مانند حرکت یک ترن روی ریل راهآهن نمیدیدیم؛ بلکه جنبش ذرات شبیه جستوخیز یک کانگورو است». - دومین وجه و مشخصه فیزیک جدید قانون اصلی واپاشی رادیواکتیو بود که در سال ۱۹۰۳ از طرف «ارنست رادفورد» و «سودی» مطرح شد. نکته مهم اینجاست که این قانون بههیچعنوان نتیجه گسترش نظریه «پلانک» نبود. اتفاقا ۱۴ سال بعد، ارتباط بین این دو قانون مشخص شد. براساس این قانون، اتمهای مواد رادیواکتیو خودبهخود خرد میشوند، نه اینکه خردشدن آنها ناشی از شرایط خاصی یا حوادث بخصوصی باشد. ناسازگاری و اختلاف این قانون با نظریههای فیزیک کلاسیک بهمراتب بیشتر از قوانین «پلانک» بود؛ زیرا خردشدن اتمهای رادیواکتیو در این نظریه جدید ظاهرا بدون علت بود؛ مسئلهای که بهشدت با پایههای مکانیک کلاسیک در تضاد بود. - سومین مشخصه فیزیک جدید را باید در نظریات «آلبرت اینشتین» جستوجو کرد؛ فیزیکدان بزرگی که در سال ۱۹۱۷ دنیای فیزیک را متحول کرد. کار او دو مشخصه قبلی فیزیک جدید را به یکدیگر مرتبط میکرد و نشان میداد که متلاشیشدن عناصر رادیواکتیو بر حسب همان قانونی انجام میشود که «بوهر» در نظریه خود درباره جهش الکترونها بیان کرده بود.
چنانکه در بالا میبینید، فیزیک جدید دقیقا در چنین دورانی شکل گرفت و درک ما از جهان هستی و ساختار آن را به کلی متحول کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.