|

روزگار سپری‌شده نظارت سلیقه‌ای

محمدعلی حیدری

تهران؛ سال 1410:

صبح اول وقت است. در میدان امام خمینی دنبال تاکسی اینترنتی‌ای که گرفته‌ام، می‌گردم. از شرکت مخابرات در ساختمان ضلع جنوبی میدان خبری نیست. این ساختمان به شهرداری تهران واگذار شده و به زیبایی تزئین شده و شرکت مخابرات به ساختمانی کوچک در خارج از شهر و هوای آلوده‌تر مرکز شهر به منطقه‌ای خوش‌آب‌و‌هوا منتقل شده است. چون دیگر اساسا به مرکز سویچ و حفاظت از آن احتیاجی نیست و حفاظت از آن در برابر سوانح طبیعی و حملات احتمالی بسیار آسان است. روی عینک هوشمندی که به چشم دارم تاکسی موردنظر من با فلش سبز رنگ مشخص شده است. می‌رسم و سوار می‌شوم. دوستم از غرب آمریکا تلفن می‌زند. چهره‌اش خیلی پریشان است. به او می‌گویم چرا نمی‌رود بخوابد، می‌گوید آخرین مؤسسه‌ تاکسیرانی در شهرشان تمام خودروهای با راننده را مرخص کرده و فقط خودروهای خودران را استفاده می‌کند و او بی‌کار شده است. فقط چند شهر کوچک در آمریکا راننده می‌خواهند که آنها هم تا یکی، دو سال آینده تعطیل خواهند شد. می‌گویم خوب بیا تهران! می‌گوید تهران هم تفاوتی ندارد و به فاصله‌ چند سال تهران هم نیازی به راننده نخواهد داشت و او که فعلا شغل دیگری بلد نیست، باید فکری برای خودش بکند. صحبت با دوستم تمام شده و من شروع به تماشای ایستگاه تلویزیونی خودم می‌کنم. راننده تاکسی کنجکاو است و می‌پرسد چه چیزی را دارم نگاه می‌کنم و می‌خواهد در صورت امکان او هم استفاده کند. به او می‌گویم که ایستگاه تلویزیونی خودم را دارم می‌بینم که با گرایش به ادبیات کلاسیک ایران و جهان است. در‌حال‌حاضر هم سمیناری در یونسکو را می‌بینم که تازه شروع شده و درباره‌ تاریخ ادبیات جهان است و تمامی‌ سخنرانی‌ها به زبان‌های مختلف دنیا به شکل زنده زیرنویسی می‌شود. اظهار علاقه می‌کند. می‌گویم که این برنامه را من در ایستگاه رادیویی شخصی خودم هم دارم که تمام برنامه‌ها به‌صورت خودکار هم‌زمان به زبان‌های مهم دنیا ترجمه می‌شود و او می‌تواند آنها را گوش کند. ایستگاه رادیویی را روی سیستم صوتی تاکسی می‌اندازم. چند دقیقه بعد می‌پرسد ایستگاه رادیویی بهتری سراغ ندارم؟ می‌گویم چرا. یک ایستگاه رادیویی به او معرفی می‌کنم که چند جوان ایرانی اخیرا راه‌اندازی کرده‌اند برای پخش موسیقی. برحسب موقعیت جغرافیایی و ساعت و ایام هفته و مناسبت‌ها برنامه‌‌های موسیقی برای شنونده ارسال می‌کنند و با رعایت اینکه کدام قطعه را مدت طولانی‌تری گوش کرده، دفعات بعد، موسیقی مناسب‌تری ارسال می‌کنند. خیلی خوشحال می‌شود، چون به‌عنوان راننده تاکسی اصلا فرصتی برای گزینش موسیقی ندارد. می‌پرسد چنین ایستگاه تلویزیونی‌ای هم وجود دارد؟ می‌گویم بله ولی در دو نوع است. نوع اول مجانی است که با استفاده از جدول آماده و خالی یکی از موتورهای جست‌وجو، ایستگاه اختصاصی خودش را با انتخاب محتوای تولیدکنندگان سراسر جهان درست کند یا با مراجعه به بخش رادیو یا تلویزیون یکی از موتورهای جست‌وجو، برنامه‌های پیشنهادی مثل آن ایستگاه رادیویی موسیقی ایرانی را ببیند و بشنود که با استفاده مکرر، برنامه‌ها متناسب‌تر و با سلیقه‌ خودش و به زبان انتخابی خودش برایش ارسال خواهد شد. نوع دوم هم ایستگاه‌های نمایش برنامه‌های نمایشی و ورزشی و بعضا علمی مهم است که با پرداخت وجه اشتراک قابل‌دیدن هستند. آنها هم برای نزدیک‌شدن به سلیقه‌ مخاطبان خودشان روش‌های جالبی دارند. چون می‌داند که مقصد من جام جم است، از شغلم می‌پرسد. می‌گویم در شرکتی کار می‌کنم که کارش توسعه‌ دیکشنری فارسی با تأکید بر اصطلاحات ادبیات کلاسیک ایران برای استفاده در سیستم‌های هوش مصنوعی و ترجمه‌ هم‌زمان است. می‌گوید شنیده است مدتی است که جام‌جم تعطیل شده. می‌گویم بله، از جهتی درست است. دکل‌ها و آنتن‌ها و سیستم عریض‌و‌طویل تولید و پخش کلا تعطیل شده و بخش کوچکی برای نظارت بر عملکرد خود سازمان و رصد سایر تولیدکنندگان و صیانت از حقوق سازمان باقی مانده ولی فعالیت‌های دیگری جایگزین شده‌اند. در ساختمان‌های جدید شرکت‌های دانش‌بنیان کوچک و بزرگی مستقر شده‌اند که در مشارکت با سازمان صداوسیما برای تولید محتوای خلاق همکاری می‌کنند. یک ساختمان بزرگ هم برای ارائه مشاوره و خدمات حقوقی به مؤسسات کوچک‌تر درست شده که به ثبت مالکان معنوی آثار، عقد قراردادهای تولید و انتشار محتوا و ثبت رصد جهانی بهره‌برداری و تشکیل پرونده‌های دعاوی حقوقی اختصاص یافته است. خود صدا‌و‌سیما هم یک ساختمان خیلی بزرگ به مشاوران حقوقی‌اش برای همین منظور اختصاص داده است. قوه قضائیه هم به دلیل کثرت مراجعات ساختمان بزرگی را برای دادگاه‌های این حوزه در محوطه‌ جام‌جم اختصاص داده است. به دلیل عبور کابل اصلی فیبر نوری کشوری از محوطه جام‌جم، یک نیروگاه جدید هم برای جلوگیری از قطع احتمالی جریان برق احداث شده است. نوع فعالیت‌ها عوض شده ولی تعطیل نشده است. به مقصد رسیده‌ایم. از راننده خداحافظی می‌کنم و وارد ساختمان محل کارم می‌شوم.

بعد از تحریر: مدیران سازمان صدا‌و‌سیما و وزارت ارشاد بدانند که ظرف یک یا حداکثر دو دهه‌ آینده تقریبا به‌طور کامل نظارت‌شان بر تولید را از دست خواهند داد. توزیع هم کلا موضوعی منتفی خواهد بود و کسی احتیاجی به شبکه‌ توزیع نخواهد داشت. شبکه‌ اطلاعات جهانی ده‌ها نوع از انواع مختلف دسترسی یا انتشار را برای هر شخص یا سازمانی فراهم خواهد آورد. فقط می‌ماند صیانت از حقوق و مالکیت معنوی صاحبان دولتی و خصوصی پدیدآورنده‌ آثار فکری و همین‌طور صیانت از فضای عمومی و اجتماعی کشور با رصدکردن شبکه‌های مختلف و پیگیری حقوقی آنها در محاکم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.