هراس از بازگشت طالبان
نیویوركتایمز در گفتوگو با چند زن افغان، از نگرانیها و هراسهای آنان از قدرتگرفتن دوباره طالبان گزارش داده است. در این روزها كه دولت افغانستان و طالبان در حال مذاكره هستند، خاطرات سالهای سخت تسلط طالبان بر این كشور دوباره زنده شده است. البته این زنان گفتهاند که با وجود نگرانی از بازگشت طالبان در حال تلاش برای بهدستآوردن حقوق برابر در این جامعه مردسالارانه هستند، آن هم در جامعهای كه رویكرد خشنی نسبت به زنان دارد. یكی از این زنان گایسو یاری است. او وقتی ششساله بود، با پسر ششساله یک فرمانده طرفدار طالبان نامزد بود. او وقتی 18ساله شد، با کمک سربازان آمریکایی به ایالات متحده گریخت و پنج سال پیش با مدرک کارشناسی ارشد از دانشگاه کلمبیا به افغانستان بازگشت و اکنون بهعنوان كارمند خدمات کشوری برای دولت کار میکند. هرچند فرار او سبب شد تا همین فرمانده، خواهرش را از خانواده طلب كند و پس از مخالفت پدرش، او 20 سال است ربوده شده و هنوز هم اثری از او نیست. خانم یاری، 32ساله، این روزها در هراس است كه با قدرتگیری طالبان و خروج نیروهای آمریكایی جایگاه و دستاوردهایش را از دست بدهد. بازگشت احتمالی افراطگرایان بهویژه برای زنان شاغل نگرانکننده است. هزاران زن افغان در 19 سال پس از سرنگونی طالبان و پایاندادن به نگاه سختگیرانه آنها به زنان - كه به محصورشدن زنان در خانه منجر شده بود- به مشاغل و حضور در اجتماع روی آوردند. فقط پنج نفر از 21 عضو تیم مذاکرهکننده دولت افغانستان زن هستند. فوزیه کوفی، یک مذاکرهکننده زن، دو هفته پیش از سوءقصد توسط افراد مسلح ناشناس در کابل جان سالم به در برد. هرچند معاون رهبر طالبان گفته است که به «حقوق اعطاشده زنان توسط اسلام احترام گذاشته خواهد شد»؛ اما این همان اصلی بود که در دوران حکومت طالبان به آن استناد میشد و انواع سختگیریها را برای زنان به ارمغان آورده بود. زنان افغان هنوز بهعنوان داراییهای مردان محسوب میشوند. حتی در کابل، پایتخت افغانستان، زنانی که به طور کامل موهای خود را نمیپوشانند یا با مردی که عضو خانواده نیست در ملأعام ظاهر میشوند، مورد لعن یا حمله مردان قرار میگیرند. ازدواج کودکان در مناطق روستایی معمول است. صدها هزار دختر افغان در مدرسه تحصیل نمیکنند. خانم یاری مسئول بررسی پروندههای حقوق بشر و حقوق شهروندی است، این موقعیتی است که برای زنی تحت سلطه طالبان غیرقابل تصور است. گایسو یاری میگوید: «وقتی میخواستم از آن وضعیت كودكهمسری فرار كنم، به اندازه الان احساس نگرانی نمیكردم. اكنون هم در بسیاری از لحظات، فشار بیرونی را احساس میکنم. آیا آرایش کنم یا نه؟ آیا روسری داشته باشم یا نه؟ لباسم تنگ است یا مناسب؟ برخی از همکارانم در کمیسیون خدمات کشوری دارای عقاید سنتی درباره نقش حرفهای یک زن هستند. آنها بر این باورند که زنان باید در پستو بمانند و كارها برعهده مردان باشد». خانم یاری میگوید وقتی زنان در تیم افغانانی که 28 مارس برای مذاکره با طالبان انتخاب شده بودند، قرار گرفتند، خوشحال شد. او خود را یك «بازمانده» میداند و میگوید: «من برای رسیدن به جایی که الان هستم راهی طولانی طی کردم و حاضر به بازگشت نیستم». *** حسیبا ابراهیمی که با کار بهعنوان بازیگر در نمایشهای تلویزیونی در کابل، از رسوم اجتماعی و خانواده خود سرپیچی کرده است، میگوید: «بهترین راه برای نامیدن یک زن بهعنوان زنی بد و غیراخلاقی این است که او را یک بازیگر بنامیم». بازیگری هنوز هم میتواند یک کار تهدیدکننده زندگی باشد. در تاریخ 25 آگوست، صبا سحر، 46ساله، بازیگر برجسته افغان و فعال زنان مورد سوءقصد قرار گرفت و راننده و محافظش زخمی شدند. خانم ابراهیمی میگوید سالها طول کشید تا خانواده وی حرفه او را بپذیرند. وقتی همسایهها از مادرش درباره غیبت مکرر دخترش میپرسیدند، مادرش داستانهای متعددی را سر هم میکرد. حتی پسرعمویش تهدیدش کرد که در صورت ادامه بازیگری او را به طالبان معرفی خواهد کرد. اما حالا خانوادهاش از شغل او حمایت میکنند. او حتی مدتی برای فرار از انتقادات نامزد كرد؛ چراكه «با قرارگرفتن یك مرد در كنار شما، بسیاری از مشکلات حل میشود و او فقط مال شوهر خود میشود». او بارها موقع فیلمبرداری در خیابان مورد آزار و اذیت رهگذران قرار گرفته و بارها به خود شک كرده و بعضی اوقات از کار خودش متنفر شده و اکنون، با بازگشت طالبان، به فرار از كشور فكر میكند. *** هنگامی که ریحان آزاد كاندیدای نمایندگی در پارلمان افغانستان شد، خانوادهاش به طور علنی با او مخالفت كردند. خانم آزاد، مادر دو فرزند است و در 13سالگی ازدواج كرده بود اما او از نظر خانوادهاش مرتکب گناه بزرگی شده. او 10 سال پیش از همسرش جدا شده بود. در افغانستان به ندرت اتفاق میافتد که یک زن درخواست طلاق کند و این نشان ننگ برای خانواده زن است. خانم آزاد 37ساله با کسب بیشترین رأی در منطقه خود، توانست به پارلمان راه پیدا كند. برخی از اعضای مرد پارلمان پیروزیاش را به چالش کشیدند. یک قانونگذار از غرب افغانستان او را بدكاره و جاسوس خارجیها خوانده و گفته با طلاق از همسرش به اسلام بیاحترامی كرده است. از نظر خانم آزاد، این اتهامات یادآوری این نکته بود که در صورت بازگشت طالبان، زندگی برای زنان میتواند با مخاطرات بیشتری همراه باشد. از نظر او ایالات متحده در مذاكره برای دستیابی به توافق صلح، به دستاوردهایی كه زنان از سال 2001 کسب کردهاند، بیاعتنایی كرده است. او میگوید: «آمریکاییها به حقوق زنان افغان اهمیتی نمیدهند. این معامله پشت درهای بسته اتفاق افتاد و زنان افغان در آن شرکت نکردند. حتی پس از 19 سال، تفكرات طالبان تغییر نکرده است. آنان به زنان تجاوز کردند و آنها را در خیابان شلاق زدند. آنها همان شرارت قبلی را نشان میدهند. اكنون حتی با پیشرفت زنان افغان، آنها هر روز توهین و تبعیض را تحمل میکنند. جامعه علیه زنان است. مردم هنوز باور ندارند که زنان میتوانند هر کاری را که بخواهند، انجام دهند». خانم آزاد بهعنوان عضو پارلمان، در تلاش است تا نه فقط به خاطر خودش؛ بلکه به خاطر نسل بعدی دختران، تبعیضها را از بین ببرد و میگوید: «میخواهم نوههای من احساس کنند که یک انسان هستند».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.