و سرانجام اعطای تابعیت
سمیرا پوریحیی. عضو کمیته حقوقی انجمن حمایت از حقوق کودکان
تابعیت در لغتنامه دهخدا به معنی تبعه مملكتی محسوبشدن است و در موضوع تابعیت، شخص و دولت نقش بسزایی ایفا میكنند. در واقع هر شخصی اعم از حقیقی یا حقوقی كه تبعه كشوری محسوب میشود از حقوق و مزایایی برخوردار است و تحت حمایت همهجانبه و قانونی كشور متبوع خود قرار میگیرد و در نظام بینالمللی نیز آثار حقوقی بر وی بار میشود.
آنچه مسلم است از نتایج مستقیم و بلاواسطه تابعیت این است كه شخص در تمام وقایع زندگی خود ازجمله تولد، تحصیل، ازدواج، مرگ و دیگر احوال شخصیه و فعالیتهای سیاسی، اقتصادی، جرائم و مجازاتها، جنگ و بلایای طبیعی تحت لوای قانون و حمایت كشور و دولت متبوع خود قرار خواهد گرفت. ماده ٩٧٦ قانون مدنی ایران درخصوص تابعیت تعیین تكلیف كرده است و مستفاد از این ماده تابعیت در ایران هم شامل تابعیت از طریق خون و هم از طریق خاك میشود. در تابعیت از طریق خون، شخص به سبب رابطه خونی با پدر یا مادر خود با تولد تابعیت كشور متبوع یكی از والدین خود را به دست میآورد. طبق بند ٢ ماده ٩٧٦ قانون مدنی، اگر فردی از پدر ایرانی متولد شود حتی اگر در خاك ایران متولد نشود ایرانی محسوب میشود و تبعه ایران است. در تابعیت از طریق خاک، شخص صرفا به جهت اینكه در خاك و قلمرو كشوری متولد شود تابع آن كشور میشود. بهعنوان مثال در بند ٣ ماده فوق تصریح شده كه اگر فردی در خاك ایران از پدر و مادری نامعلوم متولد شود، این فرد ایرانی است و از اتباع ایران محسوب خواهد شد. طبق مادهواحده قانون اصلاح قانون تعیین تكلیف تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زن ایرانی با مرد غیرایرانی مصوب ٩٨ تحت شرایطی به سبب تابعیت ایرانی مادر و رابطه خونی مادر به كودكان تابعیت ایرانی اعطا میشود. در تاریخ دوم مهرماه ١٣٩٨ قانون اصلاح قانون تعیین تكلیف تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی به تصویب رسید و سپس در سیویكم اردیبهشت ١٣٩٩ در اجرای قانون اصلاح مادهواحده آییننامه اجرائی نحوه اعطای تابعیت به افراد مشمول این قانون تصویب و در سیزدهم خرداد نیز ابلاغ شد. در آییننامه به تفصیل درخصوص شرایط و مدارك لازم و فرایند درخواست و چگونگی اعطای تابعیت به فرزندان ناشی از ازدواج زن ایرانی با مرد خارجی صحبت شده است. ماده ٩ آییننامه برای شروع روند درخواست افراد متقاضی چنین تعیین تكلیف كرده است: برای شروع روند اعلام تابعیت، متقاضی موظف است درخواست کتبی یا الکترونیکی خود را با اطلاعات کامل و ارائه مستندات به استانداری محل تولد یا اقامت مادر ایرانی فرزند ارائه کند. نكته حائز اهمیت این است كه: الف)فرزند میتواند از مادر ایرانی باشد ولی در خارج از كشور متولد شده باشد. ب)مادر یا فرزند میتوانند هنگام درخواست تابعیت ساكن ایران نباشند و این مانع درخواست و پیگیری متقاضی نخواهد بود. افراد متقاضی برای دریافت شناسنامه و اخذ تابعیت ایرانی طبق آییننامه به شرح زیر هستند: ۱- هر زن ایرانی که با مرد خارجی ازدواج شرعی کرده باشد و فرزند زیر ۱۸سال داشته باشد، برای آن فرزند میتواند درخواست شناسنامه کند. ۲- هر فردی که حاصل ازدواج شرعی یک زن ایرانی با مرد خارجی باشد و بیش از ۱۸ سال داشته باشد، میتواند درخواست شناسنامه کند. ۳- ورثه محرز افرادی که حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی هستند نیز میتوانند تقاضای شناسنامه کنند (یعنی نوه یک زن ایرانی که با مرد خارجی ازدواج شرعی کرده هم حق درخواست شناسنامه دارد). افراد متقاضی میتوانند از طریق سامانه اینترنتی اداره کل اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور به آدرس www.bafia.ir عملیات ثبتنام خود را انجام دهند و بر اساس نوبتدهی که به این افراد اختصاص داده میشود، زمان مراجعه حضوری برای ارائه مدارک مورد نیاز به آنها اعلام میشود. در پایان مراحل درخواست وفق ماده ١٣ آییننامه عمل میشود: پس از تأیید موارد امنیتی و اسناد ارائهشده و یا عدم پاسخ روشن از مراجع امنیتی ظرف سه ماه، اداره ثبت احوال محل تولد مادر ایرانی موظف به صدور کارت ملی و شناسنامه برای فرد مورد نظر است. و در صورت عدم تأیید در صورت اعلام صریح وجود مشکل امنیتی از سوی مراجع مذکور، رد درخواست توسط استانداری به متقاضی ابلاغ میشود. این تصمیم ظرف یک سال از تاریخ ابلاغ آن به متقاضی در کمیسیون تابعیت وزارت کشور قابل تجدیدنظرخواهی است. این کمیسیون موظف است ظرف شش ماه درخصوص این درخواست، تصمیمگیری نهایی و نتیجه را با لحاظ نظر مرجع امینی به متقاضی ابلاغ کند (اصلاحی 1/۵/۱۳۹۹)
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.