|

دشمن حیات وحش

در 500 میلیون سال گذشته پنج انقراض جمعی بر روی کره زمین رخ داده است که در هر‌یک از آنها تنوع گونه‌های زنده ‌یکباره و به طرزی چشمگیر کاهش یافته است. دانشمندان هم‌اکنون در نقاط مختلف جهان فرایند آنچه را ممکن است در آینده انقراض ششم نامیده شود، زیر نظر گرفته‌اند و درباره‌اش مطالعه می‌کنند. طبق پیش‌بینی‌، این انقراض، پس از برخورد آن سیارک به زمین که دایناسورها را از روی زمین محو کرد، ویران‌کننده‌ترین انقراض جمعی است. کتاب «انقراض ششم» توضیح می‌دهد که چرا و چگونه انسان‌ها فرایند حیات در کره زمین را به نحوی بی‌سابقه در تاریخ حیات این سیاره، دست‌کاری کرده‌اند. نویسنده کتاب، الیزابت کولبرت، فعال محیط زیست و چهره شناخته‌شده‌ای در هیئت‌ تحریریه مجله نیویورکر است. کولبرت برای نوشتن کتاب انقراض ششم، در سال ۲۰۱۵ در بخش کتاب‌های غیرداستانی عام، برنده جایزه پولیتزر شده است. او در این کتاب، پنج انقراض گذشته را بر اساس تاریخ رویداد بیان و بررسی کرده و آنها را با انقراض گسترده و سریعی مقایسه می‌کند که در زمان حاضر در حال وقوع است. همچنین گونه‌های مشخصی را برمی‌شمرد که نسل ‌آنها توسط انسان‌ها منقرض شده‌اند و زیست‌بوم‌هایی را شرح می‌دهد که پیش از تاریخ یا در زمانه هر‌یک از این انقراض‌ها وجود داشته‌اند. کولبرت، با بهره‌گیری از منابع مختلف درباره تاریخ انقراض و گونه‌های حیرت‌انگیزی که قبلا از بین رفته‌اند، گزارشی جامع و تأثرانگیز از نابودی گونه‌هایی ارائه می‌دهد که جلوی چشم ما منقرض می‌شوند. عده‌ای از پژوهشگران بر این باورند که نیمی از گونه‌های کنونی جهان تا سال ۲۱۰۰ نابود می‌شوند. اتحادیه بین‌المللی حفاظت از محیط زیست در گزارش سال ۲۰۱۱ خود اعلام کرد 25 درصد از پستانداران زمین در شرف نابودی و انقراض هستند. بر اساس یافته‌هایی که در نشریه ساینس آمده، از سال ۱۵۰۰ میلادی تا ۲۰۱۴ بیش از ۳۲۰ مهره‌دار ساکن خشکی‌ها منقرض شده‌اند. مهم‌تر اینکه جمعیت همه گونه‌های باقی‌مانده به‌ طور میانگین شاهد افتی ۲۵‌درصدی در شمار آنها بوده است. ۲۵ درصد میزان گونه‌های رایج مهره‌داران و ۴۵ درصد میزان گونه‌های بی‌مهرگان افت کرده است. سالانه ۱۱ هزار تا ۵۸ هزار گونه منقرض شده و از بین می‌روند؛ اما علاوه بر آن جمعیت گونه‌هایی که رایج هستند نیز به‌شدت افت می‌کند. پنج انقراض انبوه پیشین ناشی از پدیده‌هایی مثل برخورد سیارک‌ها به زمین یا بر اثر فعالیت شدید آتشفشانی بود؛ پدیده‌هایی که این‌بار در انقراض نقشی ندارند و مشخص است که روند کنونی ناشی از فعالیت انسان است؛ بنابراین این نخستین‌بار در تاریخ زمین است که یک گونه عامل انقراض انبوه سایر موجودات است. این روند در واقع به خاطر الگوهای مصرفی بشر است. با کشف مخازن انرژی زیرزمینی، بشر شروع به تغییر ترکیب اتمسفر زمین کرد. این امر آب‌و‌هوا و ترکیب شیمیایی اقیانوس‌ها را عوض کرد. برخی از گیاهان و جانوران خود را با این تغییرات سازگار کردند، از کوه‌ها بالا رفتند و خود را به قطب رساندند؛ اما تعداد زیادی از آنها -‌ابتدا صدها و بعد هزاران و سرانجام شاید میلیون‌ها‌- فهمیدند که تنها مانده‌اند. سرعت انقراض به‌شدت افزایش یافت و ساختار حیات عوض شد. تاکنون هیچ موجودی حیات را روی کره زمین این‌گونه تغییر نداده؛ اما رویدادهای دیگری رخ داده که می‌توان با آن مقایسه کرد. نویسنده داستان انقراض ششم را در 13 فصل بازگو می‌کند. هر فصل ماجرای گونه‌ای را شرح می‌دهد که به نحوی نمادین است؛ ‌ماستودون آمریکایی، اوک بزرگ، آمونیت‌ها که در پایان دوره کرتاسه همراه با دایناسورها ناپدید شدند. نسل موجوداتی که در فصل‌های اول از آنها یاد می‌شود، پیش‌تر منقرض شده و این بخش از کتاب عمدتا به انقراض‌های بزرگ گذشته و تاریخ پرپیچ‌وخم کشف آنها می‌پردازد که با کارهای ژرژ کوویه، طبیعی‌دان فرانسوی، شروع شد. بخش دوم کتاب بیشتر به زمان حال مربوط است؛ به آنچه در جنگل‌های بارانی آمازون می‌گذرد که روزبه‌روز بیشتر تکه‌تکه می‌شوند، به دامنه‌ کوه‌های آند که به‌سرعت در حال گرم‌شدن هستند و سد آب‌سنگی بزرگ استرالیا. کولبرت با نثری روان مجموعه‌ای گسترده از اطلاعات علمی را در این کتاب در اختیار مخاطب قرار داده و نشان می‌دهد انقراض ششم احتمالا پایدارترین میراث بشر خواهد بود و از ما می‌خواهد فکر کنیم انسان‌‌بودن چه معنا و مسئولیت‌هایی را در بر می‌گیرد.Aboruptas

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.