آشنایانی در دوردست
عبدالرضا ناصرمقدسی. متخصص مغز و اعصاب
با وجود رشد تکنولوژی و استفاده روزافزون از آنها در صنعت سینما و خلق جلوههای ویژه، کماکان هیچ فیلمی در این ژانر به عمق و گیرایی «ادیسه 2001» ساخته «استنلی کوبریک» نرسیده است. توانایی بالای «استنلی کوبریک» در خلق یک شاهکار و همکاری نویسندهای بزرگ همچون «آرتور سی کلارک»، عملا قلهای دستنیافتنی را به وجود آورده است. حتی کارگردان بزرگی مانند «کریستوفر نولان» که از همکاری فیزیکدانی همچون «کیپ تورن» سود میبرد نیز نتوانست به این اوج برسد. با اینکه فیلم «میانستارهای» آنها نیز یک شاهکار در این ژانر سینمایی محسوب میشود، اما هنوز تفاوتهای مهمی با «ادیسه 2001» دارد. در تمام فیلمهای پس از «ادیسه» میتوان نفوذ بالای آنچه را «کوبریک» خلق کرد، مشاهده کرد. همین کار علاقهمندان به این ژانر را سخت کرده و عملا انتظار آنها را نیز بالا میبرد. شاید به دلیل وجود همین شاهکارهاست که کمتر فیلمی در این زمینه به دل من مینشیند. اما تماشای فیلم «فراسو» محصول 2018 نظرم را عوض کرد و نشان داد که این ژانر هنوز راهی طولانی در پیش دارد و همسو با کشفیات جدید علمی میتواند شاهکارهایی را نیز خلق کند. البته «فراسو» بههیچوجه یک شاهکار در این ژانر محسوب نمیشود، اما فیلمی شایان تأمل بود که میتواند برای روزها فکر ما را درگیر خود کند. داستان فیلم «فراسو» با یک ناهنجاری در فضا آغاز میشود؛ یک ساختار فضایی بسیار عجیب که در فضای بیرونی زمین ظاهر شده است. دانشمندان حدس میزنند که این ساختار باید دستساز باشد و در واقع شاید اولین نشانه از وجود زندگی فرازمینی محسوب شود. دانشمندان چندین کاوشگر به داخل این ساختار میفرستند. تنها نتیجهای که میتوانند بگیرند، این است که ساختار احتمالا یک کرمچاله بوده که بخشی از کیهان را به بخشی دیگر متصل میکند؛ اما نمیدانند آن سو چه چیزی در انتظار آنهاست؛ دوست یا دشمن؟ زندگی هوشمند؟ کاوشگرها وقتی وارد ساختار میشوند، بهسرعت نابود میشوند و همین باعث میشود که دانشمندان نتوانند اطلاعات بیشتری کسب کنند. حالا گروهی از دانشمندان میخواهند به جای ربات، انسان را درون این ساختار بفرستند؛ اما خطرات احتمالی، این طرح را با مخالفتهای زیادی روبهرو میکند تا اینکه یکسری از ساختارهای معلق ابرمانند که چیزی هم روی آنها اثر ندارد، در سراسر زمین ظاهر میشوند؛ ساختارهایی که انگار هوشمند بوده و برای هدف خاصی ظاهر شدهاند. همین باعث میشود که با فرستادن انسان به درون کرمچاله موافقت شود. بااینحال، این تازه ابتدای کار است. دانشمندان بهخوبی میدانند که فشار درون کرمچاله میتواند بهراحتی سبب مرگ و نابودی این فضانوردان شود. آنها باید بیشترین ایمنی را برای این فضانوردان به وجود آورند؛ اما تمام محاسبات علیه دانشمندان است. اینجاست که ارتش و تحقیقات مخفی آنها به کمک دانشمندان میآید. آنها با استفاده از تکنولوژی فوقپیشرفته، بدنی خارقالعاده اما غیربیولوژیک را برای انسان ساختهاند. این انسان جدید و نوترکیب که انسان-2 نام دارد، ترکیبی است از تکنولوژی فوقپیشرفته با مغز بیولوژیک و انسانی. در واقع باید مغز انسان از بدن او جدا و در این بدن تکنولوژیک پیوند زده شود؛ اما اینکه مغز انسان بتواند در این بدن باقی مانده و به زندگی خود ادامه دهد، نکات بسیار مهمی دارد که بخش مهمی از فیلم را شامل میشود. اولا این احتمال وجود دارد که مغز بهعنوان یک ارگان بیولوژیک نتواند در کنار بدنی که سراسر تکنولوژیک بوده، زندگی کرده و بهعبارت دیگر ممکن است این عضو پیوندی پس زده شود. چنین چیزی معادل با مرگ کامل است؛ همان چیزی که در مورد اولین کاندیدای این پیوند اتفاق افتاده و متأسفانه سبب فوت او میشود. دانشمندان پس از فوت اولین کاندیدا و عدم موفقیت پیوند، شروع به تحقیق کرده و سعی میکنند بهترین کاندیدا را پیدا کنند. دو نفر در نهایت از آزمایشها سربلند خارج شده که یکی از آنها (جسیکا) از سر اتفاق کیهانشناسی است که بیشترین آشنایی را با ساختار کرمچاله دارد. پیوند صورت میگیرد و این پیوند موفقیتآمیز است. حال به مرحله دوم میرسیم و آن تطابق مغز با با این بدن تکنولوژیک است. مشکل اینجاست که این بدن قابلیتهای فوقالعادهای داشته که مغز انسان برای آن ساخته نشده است. پس مواجهه مغز با انبوهی از تواناییهای جدید و سیگنالهایی که از این بدن میرسد، عملا میتواند سبب سردرگمی بسیار آن شود. دانشمندان این موضوع را هم پشت سر میگذارند. دو کاندیدا هر دو این مراحل را طی کرده و در نهایت با یک فضاپیما به درون این کرمچاله فرستاده میشوند. پس از دقایقی ارتباط زمین با این فضاپیما قطع میشود. چند روز بعد فضاپیما از درون کرمچاله بیرون میآید. یکی از سرنشینان که همان «جسیکا» باشد، زنده اما بیهوش است. دانشمندان با تحلیل پردازشهای مغزی او متوجه میشوند او با انبوهی از اطلاعات مواجه شده است. کمی از اطلاعات که قابل بازیابی است، نشان میدهد که او به آن سوی کیهان رفته و با کهکشانهای جدیدی مواجه شده است. دانشمندان باید منتظر بمانند که «جسیکا» به هوش بیاید تا بتوانند اطلاعات بیشتری را به دست آورند. در این بین، آن ساختارهای ابرمانند که در سراسر زمین پخش شده است، فعالیتهای جدیدی را از خود نشان میدهند. در همین بین «جسیکا» به هوش میآید. او از سفری دراز میگوید؛ از رسیدن به یک زمین مسکونی دیگر، با تمدنی عجیب و اثیرمانند که فراتر از ادراکات ما با جهان ارتباط برقرار میکند. آنها به «جسیکا» میگویند که همه چیز درست میشود. پس از آن است که «جسیکا» دوباره به زمین بازگردانده میشود. دانشمندان میمانند که اینها آیا صرفا حاصل پردازشهای مغزی «جسیکا» است یا واقعیت دارد؛ اما هرچه هست به این نتیجه میرسند که این تمدن فرازمینی خطرآمیز نیست. چندی بعد زمین ناگهان با خطر بسیار بزرگی روبهرو میشود؛ زمین در معرض برخورد انبوه شهابسنگهاست و هیچکس حتی ارتش نیز توانایی مقابله با این تهدید را ندارد. درست در آستانه برخورد این شهابسنگها با جو زمین، همان ساختارهای عجیب ابرمانند، مانند ستونهایی به فضا برمیخیزند و شهابسنگها را از بین میبرند. اینجاست که هدف آن تمدن فرازمینی مشخص میشود؛ آنها آمده بودند تا گونه انسان را نجات دهند. البته فیلم جنبههای دیگری هم برای بررسی دارد که این اندک مجال بررسی بیشتر آنها را نمیدهد. فیلم البته میتوانست بهتر از این هم باشد؛ بهخصوص پایان فیلم چندان به دل نمینشیند. بااینحال اثری ارزشمند و شایان تأمل است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.