باتریهایی که آتش نمیگیرند
ترجمه: محسن مصطفائی
یک باستانشناس آلمانی در سال 1938 یک ظرف سفالی عجیبوغریب را در یک سایت در نزدیکی شهر بغداد در کشور عراق پیدا کرد که مربوط به 2200 سال قبل بود. پس از انجام تحلیلهای متعدد روی این شيء غیرعادی، متخصصین دریافتند که این جسم، یک باتری الکتریکی ابتدایی است. آنها بر این باور هستند که این تجهیز احتمالا برای آبکاری طلا روی نقره که درحالحاضر نیز در عراق رایج است، کاربرد داشته است. اولین باتری به شکل مرسوم امروزی توسط یک مخترع ایتالیایی به نام «آلساندرو ولتا» در سال 1800 میلادی رونمایی شد. در این باتری، دو صفحه از جنس مس و روی وجود داشت که در یک محلول آبنمک غوطهور شده بودند تا فرایند الکترولیز را انجام دهند. این باتری توانایی تولید الکتریسیته محدودی داشت. در سال 1836 «جان فردریک دنیل» انگلیسیتبار، یک باتری با بهکارگیری الکترولیت سولفات مس و سولفات روی اختراع کرد که عمر بیشتری نسبت به باتری ولتا داشت. تاریخچه تکنولوژی باتری نشان میدهد که این باتری توانایی تولید حدود 1.1 ولت را داشته است و در گذشته برای تأمین توان وسایلی مانند تلگرافها، تلفنها و زنگ در خانهها استفاده میشد و در حدود صد سال نیز بهعنوان باتری محبوب در خانهها کاربرد داشت. امروزه، شناختهشدهترین تکنولوژی باتری، باتری سرباسید است که در سال 1859 توسط یک مخترع فرانسوی بهنام «گاستون پلنت» برای استفاده در خودروها اختراع شد. ضعف بزرگ این باتریها، تولید گاز هیدروژن و گسترش آتشسوزی به دلیل انفجار این گاز است. در دسامبر سال گذشته، یک مجموعه از باتریها در نیروگاه گازسوز 160 مگاواتی دِوُن در میلفورد آتش گرفت که بنابر گزارش آتشنشانها یک بانک 40عددی از باتریهای سرباسید 3.1 ولتی با شعلههایی به ارتفاع حدود 15-20 فوت در حال آتش بوده است. پس از گذشت سالها، یک فیزیکدان آمریکایی بهنام «جان گودایناف» در سال 1980، باتری لیتیومی را اختراع کرد. او برای این کار، از ترکیب لیتیوم با سایر فلزات مانند آهن، منگنز، کبالت و نیکل برای تولید جریان استفاده کرد. با استفاده از این تکنولوژی، چگالی توان باتری بالا افزایش پیدا کرد که این مشخصه سبب شد تا باتریهای لیتیومی برای ذخیرهسازهای بزرگ الکتریکی مناسب شوند. بعد از حدود یک دهه، قابلیتهای بزرگ این باتری فهمیده شد و در سال 1991 شرکتهای سونی و آساهیکاسه، برای اولینبار از این باتریها برای کاربردهای تجاری استفاده کردند.
خطرات باتریها با وجود رشد چشمگیر باتریهای لیتیوم-یون و قابلیتهای بالای آنها که نویدبخش دستیابی به اولین روش قابلقبول برای مدیریت تولید سیستمهای خورشیدی و بادی در سیستم برق ایالات متحده آمریکاست، این تکنولوژی با یک مشکل جدی و خطرناک به نام آتشسوزی روبهروست. سحرگاه دوم سپتامبر سال گذشته، یک قایق به نام کانسپشن در سانتاباربارای کالیفرنیا آتش گرفت و 34 نفر از 39 خدمه آن، جان خود را از دست دادند. روزنامه لسآنجلس تایمز این واقعه را «بدترین فاجعه دریایی در تاریخ کالیفرنیای مدرن» نامید. در این واقعه متخصصان اعلام کردند که یکی از باتریهای لیتیوم-یون موجود در محل، منبع اصلی آتشسوزی بوده است. روزنامه تایمز گزارش داد که «این آتشسوزی، بر خطرهای احتمالی این نوع باتریها که در حملونقلهای تجاری ممنوع شده است، تأکید کرد و به موضوعی برای سختگیرانهتر کردن قوانین نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا بدل شد». حوادث دیگری به جز آتشسوزی مذکور نیز رخ داده است. در آوریل سال 2019، یک باتریخانه متشکل از باتریهای لیتیوم-یون با ظرفیت دو مگاوات در یک پست برق شرکت خدمات عمومی آریزونا در نزدیکی فونیکس منفجر شد و سبب آسیبدیدن چهار آتشنشان شد. سپتامبر سال گذشته، یک آتشسوزی به کارخانه باتری اینرسیس (سازنده باتریهای لیتیوم-یون)، در ریچموند ایالت کنتاکی سرایت کرد. در آن زمان کارخانه اعلام کرد که بر اساس تخمینها، خسارات چشمگیری به کارخانه وارد شده و بخشی از کسبوکار با اختلال مواجه شده است. آینده روشن باتریها تولید یک باتری با ظرفیت بالا و ارزان از سالهای دور چالشی عظیم برای صنعت برق بهشمار میآید زیرا راهحل بسیاری از مشکلات شرکت برق، ذخیره محلی الکتریسیته است. با استفاده از باتری، قطعیهای ناشی از نبود خورشید یا باد کاهش مییابد، منحنیهای بار نرمتر میشود و تقاضای خودروهای برقی نیز تأمین میشود. در سالهای دور «بحران انرژی»، زمانی که تصور میشد کارتلهای عربی توانایی تعیین قیمت نفت خام و مشتقات آن را دارند، انرژی الکتریکی به یک هدف برای رهایی از وابستگی به نفت بدل شد و به دنبال آن ذخیره توان الکتریکی بسیار طرفدار پیدا کرد و این یعنی ظهور باتریها. درحالیکه تکنولوژیهای باتری چند قرن یا حتی هزار سال است که ظهور پیدا کردهاند، تولید باتریهای کارآمد برای سالهای متمادی دستنیافتنی بهنظر میرسد زیرا یافتن یک تکنولوژی که ارضاکننده نیازهای صنعت برق مانند چگالی توان بالا باشد، بسیار سخت و دشوار است. همچنین، تمایل به یافتن راههایی برای کاهش گازهای گلخانهای، علاقه به ذخیره انرژی را بیش از پیش افزایش داده است. «کلینتون» در سال 1993، یک همکاری مشترک بین سه غول خودروسازی داخلی یعنی جنرال موتورز، فورد و کرایسلر ایجاد کرد تا روی تحقیقات و ارتقای تکنولوژی باتریهای خودرو متمرکز شوند که این همکاری کنسرسیوم باتری پیشرفته ایالات متحده آمریکا (USABC) نام گرفت و مؤسسه تحقیقات توان الکتریکی و بسیاری از شرکتهای برقی خصوصی موافقت خود را برای همکاری در این پروژه جذاب، اعلام کردند. این طرح با وجود صرف حدود 190 میلیون دلار برای این فعالیتها، که بهطور مساوی بین بخش خصوصی و وزارت انرژی تقسیم شده بود، با شکست مواجه شد. امیدوارکنندهترین تکنولوژی، باتریهای سولفور-سدیم بود که توسط شرکت فورد ارتقا یافته بود. این باتری دارای چگالی و توان بالایی بود و از این نظر بسیار مناسب به نظر میرسید، اما یک نقص بسیار مهلک در این نوع باتری وجود داشت که شعلهورشدن آن بهصورت غیرقابل پیشبینی بود. در این زمان که برنامه تحقیقاتی فدرال-صنعت با شکست مواجه شده بود، بخش مهندسی آفریقای جنوبی به همراه یک کارآفرین به نام «ایلان ماسک» در سال 2008، آرایه بزرگی از باتریهای جدید لیتیوم-یون تلفنهای همراه را در خودروهای مسابقه لوتوس الیت با موتورهای الکتریکی قرار داد. «ایلان ماسک» (بنیانگذار شرکت تسلا) اولین سری از خودروهای الکتریکی را با نام تسلا رودستر روانه بازار کرده است. در همین زمان، کارآفرینان بهسرعت به کاربرد این باتریها برای استفاده در نیروگاههای بادی و خورشیدی در زمانی که خورشید در آسمان وجود ندارد یا باد مناسبی وزیده نمیشود، پی بردند و باتریهای لیتیوم-یون برای ذخیره انرژی تولیدشده توسط نیروگاههای انرژیهای تجدیدپذیر بهکار گرفته شد. انقلاب لیتیوم-یون به نظر میرسد که تکنولوژی لیتیوم-یون یک انقلاب در انرژیهای تجدیدپذیر ایجاد کرده و کسبوکارهای بسیاری در زمینه اتصال باتریها به نیروگاههای بادی و خورشیدی ایجاد شده است. پاییز سال گذشته، شرکت تحقیقات انرژی و مشاورهای وود مکنزی به دنبال بازار ذخیرهسازها برای مصارف غیرمسکونی بود و پیشبینی میکرد که قیمتها تا سال 2024 با کاهش 10برابری مواجه خواهد شد. در سال 2018، مرکز اطلاعاتی انرژی ایالات متحده آمریکا (EIA) گزارش داد که «در انتهای سال 2017، حدود 708 مگاوات از ظرفیت تولید توان معادل 867 مگاوات ساعت توسط انرژی باتریخانههای بزرگ تأمین شده است. درحالحاضر، بیش از 80 درصد از باتریخانههای بزرگ در ایالات متحده آمریکا از تکنولوژی باتریهای لیتیوم-یون استفاده میکنند». همچنین، این مرکز رشد چشمگیری در این زمینه را پیشبینی کرده است و میگوید «رشد در نصب باتریهای صنعتی نتیجه سیاستهای ایالتی در زمینه حمایت از ذخیرهسازی انرژی و قانون 841 کمیسیون قانونگذاری انرژی فدرال است که به بهرهبرداران سیستم قدرت اجازه میدهد تا از تمام انرژی، ظرفیت و بازارهای سرویسهای فرعی باتریهای صنعتی، استفاده کنند. علاوهبراین، ترکیب باتریخانههای صنعتی با منابع تجدیدپذیر مانند باد و خورشید بهطور فزایندهای در حال رقابت با گزینههای تولید برق سنتی است». کنگره آمریکا در دسامبر سال گذشته با سرمایهگذاری روی ذخیرهسازهای انرژی با استفاده از اعتبار مالیاتی پیشنهادی توسط انجمن ذخیرهسازی انرژی (ESA)، مخالفت کرد درحالیكه این انجمن معتقد بود این کار منجر به پیشرفتهای زیادی در این زمینه خواهد شد. «کِلی بکمن» رئیس پیشین خدمات دولتی ایالت مریلند میگوید: «این یک موقعیت و فرصت عالی برای کنگره در جهت برطرفکردن چالشهای بسیار مهم تغییرات آبوهوا و حمایت از نوآوریهای انرژی پاک بود و اعضای تیم او از ادامه تلاشهای خود برای تحقق این مهم یعنی سرمایهگذاری روی ذخیرهسازها با بهکارگیری اعتبار مالیاتی دلسرد نخواهند شد». آیا آتشگرفتن باتریها، یک مانع است؟ آتش یک معضل اساسی برای باتریهای لیتیوم-یون بهشمار میآید. به دنبال آتشسوزی در پست برق شرکت خدمات عمومی آریزونا، شرکت برق و شرکت فلوئنس دست به تحقیق وسیعی درباره علل این اتفاق زدند. رسانه گرینتک گزارش داد که «بررسیهای صورتگرفته در حال تغییر طرز فکر شرکت خدمات عمومی آریزونا درباره باتریهای لیتیوم-یون است». این آتش «پروژههای باتری را در آریزونا به تعویق انداخت و موضوع ایمنی را به اولویت اول مذاکرات فروش باتریها تبدیل كرد». گسترش ذخیرهسازهای صنعتی در ابعاد بزرگ در حال کاهش فشار ناشی از انتظارات فراوان در سال جاری است، هرچند دیگر عوامل بازار، جداسازی تأثیر آتش روی انتظارات شرکتها را بسیار سخت كردهاند. میتوان گفت که افزایش دوبرابری نصب ذخیرهسازها در ایالات متحده آمریکا در دو سال آینده، به تصمیم صنعت درباره اعتماد یا عدم اعتماد به ایمنی باتریها (پس از حادثه آریزونا) بستگي دارد. در دسامبر سال گذشته، انجمن ذخیرهسازی انرژی «راهنمای ایمنی عملکردی ذخیرهسازی انرژی ایالات متحده آمریکا» را منتشر کرد. این راهنما مشخص میکند که «مجموعهای از ضوابط، استانداردها و راهنماهای دیگر باید برنامهریزی شود تا خطرات عملکردی احتمالی، کاهش یابد». تکنولوژی جدید باتری اواخر سال گذشته، کنسرسیوم باتری پیشرفته ایالات متحده آمریکا بار دیگر مسئله گذر از تکنولوژی باتری لیتیوم-یون در صنعت اتومبیل را مطرح کرد. اگر این اتفاق موفقیتآمیز باشد، فعالیتهای تحقیق و توسعه میتواند تأثیر شگرفی روی ذخیرهسازهای صنعتی بگذارد. در حقیقت، این برنامه بهدنبال توسعه باتری در مقیاس صنعتی با توجه به حجم بالای استفاده از اتومبیلها از طریق یک مدل دقیق هزینهای برای سلول مبتنی بر لیتیوم یا لیتیوم الکترود است. پاییز سال گذشته، محققان در آزمایشگاه فیزیک جان هاپکینز لورل در مریلند گزارشهایی درباره باتری لیتیوم-یون منعطف و برشخورده دادند که آتش نمیگیرد. بر اساس اخباری که در رسانهها منتشر شد، این آزمایشگاه مدعی بود که باتریهای كنونی بسیار مستعد انفجار و ایجاد یک آتشسوزی مهیب هستند ولی در نسل جدید باتریها که از آب در نمک (WiS) و آب در بازالت (WiBS) بهعنوان الکترولیت در یک ماتریس پلیمری استفاده میشود، میزان اسیدیته آب کاهش پیدا میکند و ظرفیت و طولعمر باتریها افزایش مییابد. علاوهبراین، این طراحی، خطر حلالهای بسیار فعال، سمی و قابل اشتعال را که در باتریهای کنونی وجود دارد، حذف میکند. محققان بر این باور هستند که باتریهای نسل جدید جایگزینی بسیار ایمن و قدرتمند برای باتریهای موجود در بازار هستند. درحالیکه تکنولوژی باتری به سمت مصارف کوچک مثل باتریهای تلفن همراه پیش میرود، مصارف بزرگتر نیز مورد توجه قرار گرفته است که در این مسیر مؤسسه پلیتکنیک رانسلیر (RPI) در نیویورک روی باتریهای لیتیوم-یون مبتنی بر آب کار میکنند. دانشمندان این شرکت بر این باور هستند که کار آنها نشاندهنده ترکیبی از قابلیت شارژ سریع و توانایی در ذخیرهسازی مقدار زیادی بار بر هر واحد حجم است. اعضای تیم معتقد بودند «بر سر راه رسیدن به این کارایی و عملکرد همراه با کاهش هزینه و افزایش ایمنی موانع عملی زیادی وجود داشت». درنهایت باید گفت استفاده از باتری برای کاربردهای مختلف مثل خودروی برقی و ذخیرهسازهای شبکه با حداکثر میزان انرژی در یک حجم محدود بسیار چالشبرانگیز است و نیازمند تلاش و تحقیقات بسیار زیادی است. POWER, Apr. 2020
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.