روشهاى پيداكردن حقيقت
محمدرضا توكلىصابرى.نویسنده و مترجم كتابهای پزشكی و علمی
اكنون كه همه مردمان دنیا بهطور شخصى با دیگر مردمان دنیا و مؤسسات گوناگون در ارتباط اینترنتى قرار گرفتهاند و هر فرد، خبرنگار و روزنامهنگار شده است، چگونه مىتوانیم درست یا نادرست را از هم بازشناسیم. چگونه اطمینان پیدا كنیم كه این مطالب درست هستند و این تبلیغات سیاسى، اجتماعى، دینى و فلسفى حقیقت دارند و براى اثرگذارى و فریب ما یا سودجویى نیستند؟ شیوع كرونا در جهان نشان داد چقدر اطلاعات نادرست و تا حدى درست در میان اطلاعات واقعى منتشر شد و افراد زیادى كه تحصیلات دانشگاهى هم داشتند، مطالب نادرست رسانههاى عمومى و اینترنتى را باور كردند. در ادامه نكاتى را براى اینكه در دام اطلاعات و تبلیغات نادرست نیفتیم، مىآورم:
- همیشه با شك منطقى آغاز كنید و با شك منطقى به پدیدهها و رویدادها بنگرید؛ اما با ذهن باز و نه با ذهن بسته و تعصب. هنگامى كه اعتبار یك ادعا را به پرسش مىگیرید، براى اثبات یا رد آن ادعا، مدرك و سند درخواست كنید. - همیشه اطلاعات خود را از چند منبع بگیرید. این منابع چه روزنامه، مجله و چه جایگاه اینترنتى، تلویزیون یا رادیو باشند، باید منابع مستندى باشند. مطالب جایگاهى كه بینش فلسفى، سیاسى، مذهبى یا تجارى خاصى دارد، با منبع یك مركز پژوهشى یا دانشگاهى كه هدف آن سود نیست، فرق دارد. همیشه سعى كنید به منابعى كه نظر مخالف دارند نیز نگاهى بیندازید. - بعضىها مىپرسند چه اشكالى دارد كه به موضوعات شبهدانشورزى مانند بشقابپرنده، احضار ارواح، فرادرمانى و عرفان حلقه، مدیتاسیون متعالى و مطالب شبهپزشكى مانند بادكشكردن، حجامت، هومیوپاتى، احكام نجوم (آسترولوژى) و كایروپراكتیك اعتقاد داشته باشیم؟ پاسخ این است كه شما مىتوانید به وجود هر چیزى اعتقاد داشته باشید، ازجمله قصه شاه و پریان، غول لاخنس، امیرارسلان رومى و الهاكدیو؛ اما در زندگانى عملى خود اگر بخواهید آنها را واقعیت بپندارید و به كار بگیرید، از واقعیات این جهان گریختهاید و ممكن است دچار عوارض جبرانناپذیرى شوید. اعتقادهای شخصى هركسى مربوط به خودش است و مىتواند به هر فلسفه، دین، مذهب و گرایش سیاسى معتقد باشد؛ اما وقتى درباره جهان واقعى ادعاهاى دانشورزانه ارائه مىشود، یا موضوعى بهعنوان حقیقت یا واقعیتی دانشورزانه بیان مىشود، آنجاست كه شك دانشورزانه باید به موازات آن وارد میدان اندیشه شود. در اینجاست كه باید قوانین منطقى، عقلانى و بنیادهاى دانشورزى را رعایت كنید. در اینجاست كه باید با پرسشهاى بجا از فریبخوردن جلوگیرى كنید. جرزدن و دررفتن از زیر استدلال و مدرك و نپذیرفتن این قوانین و بنیادها نمىتواند به شما كمك كند. - یكى از خطرات و عوارض باوركردن و عمل به مطالب شبهدانشورزى، مانند شبهپزشكى، مرگ است. بیمارانى را مىشناسم كه دچار بیمارىهاى حاد مانند سرطان، مولتیپلاسكلروز و آرتریتروماتویید بودهاند و داروهاى خود را به علل گوناگون مانند اعتقاد به یك درمان تبلیغشده مصرف نكرده و از روشهاى شبهپزشكى استفاده كردهاند؛ همین باعث برگشت شدید بیمارى و پیشرفت بیشتر آن شده و سبب زمینگیرشدن، آسیب شدید و حتى مرگ آنها شده است. روزنامه واشنگتنپست در سال ١٩٩١ از بیجینگپست كه در چین منتشر مىشود، خبرى را منتشر كرد كه آسیب اعتقاد به احكام نجوم را به خوبى نشان مىدهد. خبرنگار بیجینگپست گزارش كرد كه در سال ١٩٩١ كه سال گوسفند نام دارد، موارد سقط جنین در چین افزایش یافته است؛ زیرا چینیها اعتقاد دارند هركس در این سال به دنیا بیاید، تا آخر عمر بدشانسى مىآورد! فقط در شهر تیانجین آمار تولد 25 درصد كاهش یافته و آمار سقط جنین 60 درصد نسبت به سال ١٩٩٠ بالا رفته بود. یكى از روشهاى پیداكردن حقیقت، اندیشیدن به شیوه دانشورزان است. این روش شما را هوشمندتر، كارآمدتر و آسیبناپذیرتر در برابر واقعیات مىكند. بنابراین: - هر چیزى را بهراحتى نپذیرید؛ هرچند از منابع معتبرى باشد. شكاك باشید. - جستوجو و مشاهده كنید، تا آنجا كه مىتوانید درباره مشكل و مسئلهتان اطلاعات گردآورى كنید. - ایده و فرضیهاى بسازید كه به بهترین توصیف یا تصمیمگیرى منجر شود. - آزمایش یا تجربهاى را انجام دهید تا این فرضیه شما را اثبات یا رد كند. - سعى كنید تعصب، تبعیض و جانبدارى ناخودآگاهانه را كه در مشاهدهها، تجربیات و آزمایشهاى شما رخنه كرده است، پیدا كرده و آنها را حذف كنید. - هنگامى كه به نتیجه رسیدید، از افراد باتجربه و هوشمند كه دانش مربوط به آن را دارند، بخواهید خطاهاى موجود در استدلالهاى شما را پیدا كنند. - ذهن خود را باز نگه دارید و همیشه فروتن باشید. همیشه آماده باشید كه اگر مدارك و شواهد بهترى پیدا شد، موضع خود را تغییر دهید. - پس از انجام مراحل فوق در نظر داشته باشید كه بیشتر دانشهای طبیعی موقتی هستند؛ آماده تغییر فكر خود باشید. بهطور مثبت بیندیشید. - اگر در این مرحله متوجه شدید كه اشتباه كردهاید، از حقیقت نترسید. آن را بپذیرید و از همینجا شروع كنید. در فاصله جهان كوچك میكروبها تا جهان عظیم كهكشانها مطالب زیادى وجود دارد كه ما نمىدانیم؛ اما اگر روش درستى را به كار بگیریم، مىتوانیم با اشتباههای كمترى به درك و فهم آنها برسیم. *** در پایان ذکر این نکته ضروری است که هر چیزی را که در اینترنت میخوانید، باور نکنید. افراد حرفهای، سازمانها، نهادها و دولتها، اطلاعات و مطالب تبلیغاتی را در زمینههای مختلف منتشر میکنند که شامل درجات مختلفی از حقیقت است. فقط به مورد ویروس کووید۱۹ توجه کنید که درباره آن چقدر دارو و درمانهای دروغین، بیفایده، مضر و حتی مرگآور منتشر شد. بعضی از آنها از سوی دولتهای متخاصم منتشر میشد تا سیستم بهداشتی ایران را ناکارآمد کرده یا از کار بیندازد. افراد نادان، بیاطلاع و سادهلوح هم به بازنشر آنها میپرداختند. سعی کنید شما جزء آنها نباشید و پیش از بازنشر آنها، این توصیهها را به کار گیرید. با انجام مراحل یادشده، كمتر اشتباه مىكنید، به راحتى هر چیزى را نمىپذیرید و بهتر از پیش واقعیتها را درمىیابید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.