میشود آثار بزرگ را زیر ذرهبین نقد برد و از هیچکس نترسید
شهلا زرلکی
شیرین کریمی در قواره یک کتاب 220صفحهای، نقد مفصلی بر سووشون سیمین دانشور نوشته است. سووشونی که یکی از اولینها و پرخوانندهترینهای رمان ایرانی است؛ رمانی که در طول این سالها همه بر واقعگرایی آن صحه گذاشتهاند. حالا شیرین کریمی در کتابش با حجم درخورتوجهی از اسناد و شواهد تاریخی و ادبی و ... که با استدلالها و دیدگاههای شخصی همراه است، میگوید این رمان واقعگرا نیست.
در این یادداشت کوتاه نمیخواهم من هم مثل بقیه از واقعگرایی این رمان دفاع کنم. نقدهایی به این نوع استدلالهای مبتنی بر تاریخ و وقایعش دارم. حالا اینها در این نوشته کوتاه مهم نیست. مهم این است که چه خوب که یک منتقد جوان رفته سراغ یک فرضا شاهکار پرطرفدار. این مقدار «جسارت توأم با دانش» شگفتزدهام کرده و خوشحالم در اقلیمی که جامعه ادبیاش تاب نقد ندارد، هنوز کسانی هستند که دل میدهند به کار و از جان مایه میگذارند. سلامت زبان برای یک متن ضرورت حیاتی است. زبان منتقد در این اثر، زبانی است بهشدت دارای اعتمادبهنفس. لحن بیان مطمئن است، ساده و درعینحال نه خیلی دمدستی و خودمانی آنطور که من برای زبان نقد خودم میپسندم. از طرفی عصاقورتدادگی زبان نقد دانشگاهی را ندارد. کوتاه و ساده و سرراست است و سالم. سالم از نظر رعایت نکات نگارشی و ویرایشی. متانت و سادگی و بیادعابودن زبان در جملات کوتاه و مستقیم و گاهی آمیخته به لطافت آرایههای ادبی از ویژگیهای زبانی این نقد است. من به واسطه سالها نقدنوشتن، روحیه نقدناپذیر نویسنده ایرانی را خوب میشناسم. نگاه کن. هیچ نویسندهای نقد منفی آثارش را در صفحه شخصیاش بازتاب نمیدهد. همه فقط بهبه و چهچه و معرفی کتابشان را میپذیرند. 22 سال در کار نوشتن نقد بودهام و واکنشهای غریبی دیدهام. زمانی در 33سالگی کتاب خلسه خاطرات را در بررسی همه آثار گلی ترقی نوشتم و واکنش تحسینآمیزش را دیدم و کیف کردم وقتی گفت کیف کرده و کتابم را با اشتیاق یکشبه خوانده! اما همین نویسنده چهار، پنج سال بعد تاب دیدن ریخت من را نداشت؛ چون نقد منفی کوتاهی بر اثر ضعیف آخرش نوشته بودم! امروز خوشحالم به خاطر تولد یک منتقد ادبی که سختیهای راه نقدنوشتن را به جان خریده و امیدوارم سردیها و کژتابیها سردش نکند. شیرین کریمی با نوشتن این کتاب باارزش و غنی که با دادهها و اطلاعاتش میتواند مرجعی برای پژوهشهای مربوط به واقعگرایی در ادبیات باشد، نشان داد میشود همچنان آثار بزرگ را زیر ذرهبین نقد و تحلیل و تأویل برد و از هیچکس نترسید. و چه خوب که کارش بعد از مرگ سیمین دانشور منتشر شده؛ شاید اگر نویسنده پیرسال و حساس و زودرنج ایرانی زنده بود، روی خوشی نشان نمیداد به کتابی که هویت اصلی اثرش، واقعگراییِ مهمترین رمان واقعگرای فارسی را نشانه گرفته است. نشر نگاه معاصر این کتاب را زیر عنوان «پنجاه سال بعد، سووشون» منتشر کرده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.