فرشته نیستیم؛ انسانیم!
بگذارید صریحتر سؤال را بپرسم:
دستاورد ما از تکرار رنگ و لعاب خورده انفعال منتشر و مستتر در چنین موقعیتی چیست؟
کیست که محدودیتها و ظلمها و رنجها و هزارویک درد پیدا و پنهان دختران این سرزمین را نداند؟ نکته اینجاست که اولا تصور و تصویر درست از این فضا، تا چه در حد در این فیلم رخ داده و ثانیا کارکردهای این موقعیت در تولید و تداوم درام چیست و ثالثا فیلمساز چه رویکرد و رهیافتی برای خلاصی از آن انفعال و رسیدن به موقعیتی اکتیو دارد.
عامدانه از کلمه اکتیو استفاده کردم تا یادآوری کنم آن اکتیویته و جذابیت فرمی فیلم، چگونه و کجا میتواند به کار بیاید و مفید باشد و چگونه و کجا نه!
به عبارت دیگر آنچه در سطحیت فیلم بهعنوان عامل و کاتالیزور جذابیتبخشی به ریتم سرخوشانه و نگاه منتقدانه مورد استفاده قرار گرفته، همان کلیشه رایج در فیلمهایی از این دست است:
دختران ورزشکار ایرانی- و نیز غیرایرانی این بخش از جغرافیای فرهنگی و سیاسی- دچار محدودیتها و مصائبی هستند که در مسیر اعتلا و ارتقای ورزشی آنها اخلال ایجاد میکند. خب اینکه حرف و ایده تازهای نیست و بارها و بارها گفته شده و همین تکرار مکررات بیتوجه به بسترهای دیگر رشد یا ایدهپردازیهای نو، زمینه را برای آن انفعال که اشاره کردیم فراهم کرده و در وقایع یک دور باطل و سیکل معیوب را برساخته است.
اگر توقعمان از سینما در حد گزارشهای صفحه اجتماعی یا ورزشی روزنامه یا آنچه سیاسیون بر تریبونهای عمومی میگویند باشد، این فیلم هم از پس انجام وظیفهاش برآمده اما اگر بنا باشد سینما زاویه جدید، دریچه تازه و ایده نویی را برای خلق یک جهان بدیع تدارک ببیند، نمیتوان با تکرار ایدههای سابق و فتحکردن خاکریزهای قبلا فتحشده، به دستاورد قابل اعتنایی رسید.
البته اینها همه نکات فرافرمی و فرامتنی سینمایی است. اگر بنا بر نقد و تحلیل تکنیکی و فرمی فیلم باشد، خلل و فرج فیلم بسیار است و از جمله اینکه: اساسا فیلم زاویه دید مرکزی ندارد و فاقد روایت منسجم است.
فیلم در نزدیکشدن به کاراکترهای متنوع و حتی موقعیت اصلیاش- که میتوان انگارههای مختلفی برایش تصور کرد:
از مسیر خاص یک تیم ورزشی تا محیط پیرامونی آدمهای داستان- ابتر است. و به همین دلایل است که اساسا فیلمساز نتوانسته آنچنان که درخور است به هیچیک از آدمها و موقعیتهایشان نزدیک شود.
از دکتر روانشناس گرفته تا پدر و مادرها، از تکتک بازیکنها تا مربی خارجی، از سرپرست تیم تا... . اینها همه میتوانستند زمینه و بستری برای یک انتخاب آگاهانه و هنرمندانه و پرداخت کامل و تأثیرگذار بر مخاطب باشند اما فیلم نتوانسته به هیچکدام نائل شود؛ چون با پیرویکردن از الگوی جمعوجور پیشینی، هم میخواسته همه «حرفهای مهم»ش را بزند و هم سر و ته موضوع را جوری هم بیاورد که در کموکیف کار بگنجد!
و معلوم است که پیروی از چنین الگویی به چه نتایجی منجر میشود!
سؤالهای متعددی را میتوان حول این محور مطرح کرد که چه بسا یکی از مهمترینهایش این باشد که اساسا جایگاه و نقش آن آقای سرپرست فیلم با آن حضور کولیگونه چیست؟
هوارکشیدنهای بدوی، حرفهای پراکنده و سطحی و سایر اکتهایی که بیشتر به یک آکسسوار زنده متحرک میماند که بنا بوده صرفا به دلیل جایگاه حقوقیاش در این فیلم هم رنگ بر رنگ بیفزاید و دیگر هیچ!
اینگونه چینشها و مسیریابی از خلال اینگونه کاراکترها، فیلم را به یک تله
- و بلکه تله(!)- فیلم بدل کرده که تقریبا هیچ کارکرد دراماتیک و جلوبرنده و عمقبخشندهای ندارد.
این مشکل البته تنها محدود به آن کاراکتر سرپرست نیست و سایر شخصیتهای فیلم و حتی اصلیها- بازیکنان- را هم دربر میگیرد اما درباره او به شکل بارز و هویدایی به چشم میآید.
با این همه اما نمیتوان انکار کرد که حتی در چنین اثر ابتر و پراکندهای، تصویر کوچکی از انرژی عظیم و عزیز دختران نازنین و قهرمان این سرزمین که با تکیه بر توانایی و عزم و همت خود، راههای سخت و صعب را میپیمایند و از مشکلات نمیهراسند، باز هم دیدنی و تحسینبرانگیز است.
به امید روزی که فیلمسازان ما بتوانند همپای این تلاش، جهان واقعی و ایدههای بکر فراوانی را که در دل این درام سخت و تلخ اما شیرین و جذاب هست، کشف و رونمایی کنند. امید!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.