فقدان سیا و اندوه ابدی ما!
محمود بخشی
آشنایی من با سیا ارمجانی به 16 سال پیش برمیگردد، دیدار کوتاهی پس از سخنرانی سیا در موزه هنرهای معاصر به دعوت آقای سمیعآذر و به بهانه نمایشگاه ایشان که قرار بود در ادامه سری «پیشگامان هنر معاصر ایران» برگزار شود. آقای پرویز تناولی از من خواستند نسخهای از کتاب «آتلیه کبود» را که برای چاپ آماده میشد، به سیا بدهم؛ برای مرور بخشی از کتاب که به دوستی و همکاریشان در ایران و آمریکا مربوط بود. نمایشگاه «پیشگامان هنر معاصر ایران» در دولت نهم ادامه پیدا نکرد و با وجود شوق و اشتیاق آقای ارمجانی به نمایش کارهایشان در ایران، از آشنایی بیشتر با او محروم ماندیم.
شش سال پیش، از آقای تناولی خواهش کردم نظر «سیا ارمجانی» را درباره چاپ کتابی از متونی که درباره ایشان یا توسط ایشان منتشر شده جویا شوند؛ چراکه بهجز همان سخنرانی کوتاه، جامعه هنری ایران آشنایی اندکی با سیا ارمجانی داشت و هیچ مرجع و متن فارسی در موردشان وجود نداشت! ارتباط ایمیلی ما به لطف آقای تناولی شکل گرفت و بزرگواری سیا ارمجانی با در اختیار قراردادن متون و تولید محتوای کتاب همچون استادی از راهی دور برای من و حامد یوسفی که زحمت گزینش و ویرایش کتاب را بر عهده گرفت، آموزنده و راهگشا بود. با وجود تلاش بسیار حامد و همکاران دیگر، متأسفانه این کتاب در زمان حیات هنرمند به چاپ نرسید.
از آذرماه 1397 و پیشنهاد دبیری هشتمین دوسالانه مجسمه، تلاش کردم پیشینه این رویداد در ایران و نیازها و بستر اجتماعی امروز ایران، راههای متفاوت برگزاری این رویداد در نظر گرفته شود. با توجه به آنچه در دهه گذشته در هنر تجسمی اتفاق افتاده و به منزویترشدن هنرمندان و محدودشدن مخاطبان منجر شده است، طرحهای مختلفی در سر داشتم.
حرفها، نوشتهها و آموزههای سیا ارمجانی بسیار راهگشا بود تا با الهام از آنها طرح پیشنهادی را بنویسم... .
برگزاری این رویداد در فضای عمومی و نامتعارف - خارج از فضاهایی که برای نمایش هنرهای تجسمی طراحی شدهاند- و از طرفی حذف رقابت و انتخاب بهصورت معمول - به شکلی که تیم انتخاب در واقع وظیفه نوعی غربالگری را داشته باشند- و همکاری با بنیادها، گالریها و مؤسسات خصوصی امکان مشارکت همه طیفهای هنری در دوسالانه را فراهم میکرد. از این منظر امید میرفت که وظیفه انتخاب بر عهده بیننده گذاشته شود. این در کنار تشویق و کمک به تولید پروژهها و اسناد شکلگیری آنها، سعی در بالابردن دانش عمومی در زمینه پیشینه و خاستگاههای معاصر هنرهای سهبعدی داشت. توضیح سیا در مورد کارهایش در یکی از مصاحبهها، بهوضوح گویای این دغدغه بود :«باز، دستیافتنی، سودمند و همگانی» و این بهترین عنوان برای دوسالانه بود.
نمایشگاه قرار بود در مجاورت کتابخانه ملی و باغکتاب برگزار شود. فضایی باز و عمومی که به نزدیکی میان متن و فرهنگ، هنرهای ایرانی و هنرهای معاصر اشاره دارد.
با ترس بسیار جسارت کردم و از سیا ارمجانی دعوت کردم در دوسالانه شرکت کند و از آنجا که «قرائتخانهها» یکی از مهمترین کارهای ایشان است، قرائتخانهای در محوطه باز بین این دو مجموعه طراحی کنند و با توجه به اینکه ساختار این قرائتخانهها معمارگونه است، اجازه دهند کار بدون حضورشان ساخته شود. پاسخ سیا در اوج فروتنی نشان از سخاوت و بزرگواریاش داشت و در کنار آقایان پرویز تناولی، کامران دیبا و فریدون آو که به دعوت من پاسخ مثبت داده بودند، ایشان هم میهمان ویژه و به تعبیری الگوی دوسالانه هشتم شدند.
همکاری و حمایت بینظیر معاونت تجسمی - 10 میلیون تومان برای 13 ماه کارِ 30 نیروی متخصص- هنرمندان بدنه تجسمی که با تشکیل گروههای انتحاری برای توقف این دوسالانه در تلاش بودند و در نهایت حوادث آبانماه این رویداد را ناممکن کرد.
تنها افسوس من در روز استعفا، ساختهنشدن «قرائتخانه» سیا بود، اندوهی که از هفتم شهریور تا ابد با ما خواهد بود و هرگز افتخار ساختهشدن اثری از ایشان را در کشور نخواهیم داشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.