بازنشستگان یا فراموششدگان !
نبیالله عشقیثانی
یکی از روزهای هفتهای که گذشت، یعنی 25 مرداد، از سوی شورای عالی انقلاب فرهنگی بهعنوان روز خانواده و تکریم بازنشستگان نامگذاری شده است؛ روزی که قرار است با دیگر روزها فرق داشته باشد؛ زیرا باور عمومی آن است که همه روزها روز خانواده است و نکوداشت بازنشستگان نیز امری واجب بر همگان. تعریف معمولی که از بازنشستگان ارائه میشود، مجموعه افرادی هستند که حدود 80 درصد دوران زندگی خود را با کار، تلاش و فعالیت سپری کردهاند و اکنون به مقطعی از عمرشان رسیدهاند که توان و انرژی سالهای قبل را ندارند؛ پس ضرورت دارد برنامهای مناسب این مرحله از زندگی برای خودشان تعریف کنند.
در جامعه ما، بازنشسته بیشتر به افرادی گفته میشود که حدود 30 سال از عمرشان را در تشکیلاتی سازمانی مثل ادارات، شرکتهشا یا در برخی مشاغل به کار و فعالیت مشغول بوده، حق بیمه پرداخت کرده و اکنون با دریافت مبلغی حقوق، دوران بازنشستگی را سپری میکنند. سن بازنشستگی در کشورهای مختلف از 60 تا 70سالگی متغیر است. در کشور ما انجام 30 سال خدمت، زمان رسیدن به مرحله بازنشستگی است. برخی آمارها حاکی از این است که تعداد سالمندان هشت میلیون نفر، تقریبا معادل 10 درصد جمعیت است. از این تعداد، حدود سه میلیون نفر مشمول مقررات صندوق بازنشستگی کشوری، تأمین اجتماعی و نظامی هستند و دو میلیون نفر سالمند نیز تحت حمایت کمیته امداد و بهزیستی هستند؛ الباقی یعنی نزدیک یکسوم نیز مشمول قوانین حمایتی یا بازنشستگی نیستند. خوشبختانه اکثریت سالمندان با خانواده زندگی میکنند و فقط 20 درصد سالمندان زن و 10 درصد سالمندان مرد در تنهایی به سر میبرند و حدود 20 هزار نفر نیز در مراکز نگهداری سالمندان تحت مراقبت هستند. افزایش آمار افراد سالمند در هر جامعهای نشاندهنده بهبود وضعیت بهداشت و درمان، سلامت و بهزیستی مردم است؛ یعنی امید به زندگی بالاست. از سوی دیگر، با افزایش تعداد سالمندان، توان اقتصادی و نیروی کار جامعه کاهش پیدا میکند. در کشور ما، تعداد موالید رو به کاهش است و تعداد سالمندان رو به افزایش دارد که آن را بحران سالمندی میگویند. از منظر دیگر، صندوقهای بازنشستگی اکنون نگران تأمین منابع مالی برای پرداخت حقوق افراد بازنشسته هستند؛ بهطوریکه یکی از مسئولان صندوقهای بازنشستگی اعلام کرده حدود 20 درصد حقوق بازنشستگان از محل کسورات قانونی زمان اشتغال و درآمدهای حاصل از سرمایهگذاری صندوقهای بازنشستگی پرداخت و باقی آن از سوی دولت تأمین میشود. این مسئله نشاندهنده وابستگی شدید صندوقهای بازنشستگی به منابع مالی دولت است که آن هم پیوسته رو به کاهش بوده؛ در نتیجه حقوق بازنشستگان و مستمریبگیران همهساله فقط مختصری اضافه میشود که آن هم با افزایش تورم، در حقیقت بهجای رشد کاهش مییابد که نارضایتی آنان را به همراه دارد. مبالغ پرداختی به بازنشستگان در مقابل تورم لجامگسیخته، آنقدر کمارزش شده است که حتی تکاپوی ضروریترین نیازهای آنان را نمیدهد و بازنشستگان به صورت مستمر و مدام نگران چگونگی اداره امور خانواده و تأمین هزینههای ضروری خود هستند؛ آنهم در مقطعی از عمر خود که توان کار ندارند، قیمتها بسیار افزایش یافته و فرزندان و عروس و داماد و نوهها هم از آنان انتظار محبت، مساعدت و هدیه دارند، همچنین هزینههای بهداشتی و درمانی آنان نیز به دلیل بروز بیماریهای دوران سالمندی پیوسته رو به افزایش است و بیمه درمانی مکفی نیز ندارند. «برخی نیز که استثنائا کاری پیدا میکنند، معمولا مناسب سنوسال، تحصیل و توانایی آنان نیست و بعضا با سرزنش و سؤال صاحبکاران مواجهاند که همه چیز را فراموش میکنی، حواس نداری، خودت را جمعوجور کن و مانند این. هنگام پرداخت حقالزحمه هم به آنان میگویند شما که جوان نیستید، توان کار هم ندارید، انتظار چه حقوقی دارید و...». از سوی دیگر، نیروهای جوان هم حضور سالمندان در محل کار را مزاحم خود میپندارند و چندان موافق حضور آنان نیستند. در چنین شرایطی، دولت هم استمرار اشتغال بازنشستگان را منع کرده است. اینها فقط بخشی از چالشهای زندگی در دوران سالمندی و مشکلات بازنشستگان است که باید از سوی دولت، صندوقهای بازنشستگی و برنامهریزان اقتصادی محل بررسی قرار گیرد. در این میان، بسیاری از مواقع مسئولان و برنامهریزان، امور بازنشستگی را فراموش میکنند؛ درحالیکه هر راهکار، طرح و برنامهای باید متمرکز بر حفظ شأن و احترام بازنشستگان باشد. بازنشستگان مطالبه حق و حقوق خود را میکنند، نه آنکه متقاضی کمک و مساعدت باشند. بعد از 30 سال زحمت، کار و تلاش، طبیعی است که این افراد از رفاهی نسبی برخوردار بوده و زندگی بدون دغدغهای داشته باشند. برای تحقق این امر، انجام اصلاحات در قوانین موجود، بررسی شیوه عملکرد دیگر کشورها، نحوه مدیریت سرمایههای صندوقهای بازنشستگی و سرمایهگذاری در پروژههای سودآور و قابل اطمینان که داراییهای صندوقهای بازنشستگی را دچار ضرر و زیان نکند، باید مورد عنایت قرار گیرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.