|

گفت‌و‌گو با سام کلانتری، کارگردان مستند «جایی برای فرشته‌ها نیست»

هرچه در ذهن داشتم گفتم

گروه هنر: مستند «جایی برای فرشته‌ها نیست» علاوه بر اکران در گروه سینمایی هنر و تجربه، به اکران آنلاین پیوست تا مخاطبانی که این روزها در خانه‌هایشان اکران‌های روز سینما را دنبال می‌کنند، مستندی که مدت‌هاست در جشنواره‌های مختلف تحسین بسیاری را به همراه داشته، تماشا کنند. مستندی که به گفته کارگردانش سام کلانتری حرف دل زنان و دختران جامعه ماست. با سام کلانتری هم‌کلام شدیم تا درباره چرایی ساخت فیلم و پرداختن به بخشی از مشکلات دختران تیم ملی اسکیت هاکی ایران صحبت کنیم. ‌پرداختن به مشکلات زنان، خصوصا زنان ورزشکار ایرانی که بعضا با محدودیت‌های اجتماعی دست و پنجه نرم می‌کنند به خودی خود اتفاق جذابی است و سوژه ساخت مستند «جایی برای فرشته‌ها نیست» بیشتر یک دغدغه شخصی بود یا واکنشی انتقادی؟ به نظرم این دو مقوله را شاید نشود خیلی از هم تفکیک کرد، آن هم برای شخص من به‌عنوان یک مستندساز، معمولا دغدغه‌های شخصی یک هنرمند از اتفاقات روز جامعه‌اش فاصله زیادی ندارد و خیلی دور نیست. همان‌طور که گفتم حداقل برای من که این‌گونه است... ایده ساخت یک فیلم می‌تواند بر پایه یک کنش انتقادی شکل بگیرد که ریشه‌هایش از دغدغه‌های شخصی من به‌عنوان فیلم‌ساز می‌آید. ‌از مراحل ابتدایی شروع تحقیق و ساخت این مستند صحبت کنیم، ابتدا سعی کردید سراغ چه بخشی از روایت بروید؟ در واقع نقطه آغازین حرکت چه بود؟ معرفی ابتدایی من از سمت یکی از بازیکنان تیم به کاوه صدقی سرآغاز ماجرا بود... ساعت‌ها گفت‌وگو درباره تک‌تک دختران تیم و خانواده‌هایشان با کاوه صدقی به‌عنوان مربی بچه‌ها خروجی ساعت‌ها پیاده‌روی بود. ما درباره تک‌تک این بچه‌ها حرف می‌زدیم و نقاط دراماتیک هرکدام را بررسی می‌کردیم. شاید دو یا سه ماهی طول کشید تا به این قطعیت رسیدم که این فیلم را بسازیم. این دختران و خانواده‌هایشان و کاوه صدقی به قدری مهربان و همراه بودند که وقتی من به خودم آمدم دیدم میانه طراحی فیلم هستیم. ‌پرداختن به چنین سوژه‌ای بدون شک محدودیت‌هایی را به دنبال خواهد داشت و شاید بیشتر، سانسورهایی که می‌شود به روایت و ساخت فیلم تحمیل کرد، تا چه حد با چنین موانعی برخورد کردید؟ در این فیلم سانسور یا حذفی چه از جانب ما و چه از جانب ارگان‌های دیگر اتفاق نیفتاد، نمی‌دانم شاید شانس ما بود یا شاید جنس فیلم به این شکل بود اما من هرچه در ذهن داشتم گفتم. ‌برخی معتقدند که تدوین نقش اساسی و تعیین‌کننده در روایت فیلم دارد، چه صحبت‌هایی با خانم صفی‌یاری برای تدوین فیلم داشتید؟ ما مفصل گفت‌وگو کردیم و قبل از اینکه مونتاژ شروع شود، شکل و ساختار روایت و نوع نگاه من روی کاغذ به ایشان انتقال داده شد و در ادامه هرجا لازم می‌شد باز هم گفت‌وگوهایی می‌کردیم. ‌فیلم تا امروز با تحسین بسیاری روبه‌رو شده، فکر می‌کنید دلیل موفقیتش چیست؟ شاید برای اینکه این فیلم حرف دل زنان و دختران جامعه ماست. تصویری واقعی که باید از آنها دیده شود. شاید این فیلم سعی می‌كند تصویری از مردان جامعه ما نشان دهد که می‌تواند سرمشق و الگوی بقیه آنها باشد. فیلم ما از تلاش و کوشش و مهربانی می‌گوید و مهربانی اگر از دل بیاید و واقعی باشد بر دل مخاطبش قطعا می‌نشیند، این روزها مردم احتیاج به دیدن فیلم‌هایی دارند که در کنار یادآوری سختی‌های پیش‌رو به آنها مسیر و راه مواجهه با مشکلات را هم نشان دهد. ‌در سینمای داستانی هم روایت ممنوعیت و محدودیت ورزشکاران خانم سوژه فیلم شده و عرق سرد به این موضوع پرداخت، فکر می‌کنید تا چه حد برای بررسی چنین مواردی موفق بودیم؟ من نظری در مورد سینمای داستانی یا فیلمی که نام بردید، ندارم اما امیدوارم ساخت و نمایش آثاری مانند «جایی برای فرشته‌ها نیست» بتواند به مردان ما نشان دهد که در صورت حمایت و همراهی با دختران و زنان ایرانی چه اتفاقات جذاب و ویژه‌ای می‌تواند برای همه آنها بیفتد. به نظر من حق و جایگاه دختران ورزشکار ما بسیار بالاتر از جایی است که الان قرار دارند. ‌هنر و تجربه بستر مناسبی برای نمایش فیلم بود؟ با توجه به فضای جامعه و وضعیت بیماری کووید19 ما از ابتدا هم می‌دانستیم فیلم فروش قابل‌توجهی در سینماهای هنر و تجربه نخواهد داشت و از ابتدا شکل برنامه‌ریزی ما برای بازگشت سرمایه فیلم، اکران آنلاین و آن هم نمایش در پردیس نماوا و فیلیمو بود. هدف از اکران در سینماهای هنر و تجربه همراهی با افرادی بود که اگر علاقه‌مند به رفتن به سینما در این شرایط بودند، حداقل با فیلمی امیدبخش و مهربان مواجه شوند... دوستان ما در هنر و تجربه فکر می‌کردند که با شروع دوره جدید اکرانشان با فیلم ما شاید سینماهای این گروه رونقی بگیرد و آنها باور داشتند و دارند که «جایی برای فرشته‌ها نیست»، می‌توانست بهترین شروع برای بازگرداندن مردم به سینماهای این گروه باشد ما هم پذیرفتیم اما به‌هرحال باید قبول کنیم که این روزها عادت به سینمارفتن تغییر کرده و مردم به علت کرونا و مشکلات اقتصادی دل و رمق چندانی برای سینمارفتن ندارند... این حرف شاید تکراری به نظر برسد اما همه می‌دانیم که سینمارفتن فقط خرید بلیت نیست. شاید حتی ساده‌ترین و ارزان‌ترین قسمت همان خرید بلیت باشد و یک خانواده چهارنفره اگر تصمیم به دیدن یک فیلم در سینما بگیرد، باید منتظر هزینه‌کردن عددی حداقل پنج‌برابر قیمت یک بلیت باشد. تازه همان‌طور که گفتم شرایط ترسناک کرونا و حواشی آن را هم که اصل موضوع است، به این اتفاق اضافه کنید. نمی‌دانم وظیفه چه کسی یا چه کسانی است اما باید بگویم که وضعیت اکران امسال دیگر تمام شده است و هنر و تجربه هم از این جریان مستثنا نیست. شاید اکران‌های آنلاین به بعضی فیلم‌ها بتواند کمک کند؛ البته بعضی فیلم‌ها و نه همه.

تصویری جدید از مردان سرزمین اعظم سنایی (کاپیتان تیم اسکیت هاکی دختران ایران): تقریبا سه‌سال‌و‌نیم پیش بود که ما در اردوی تیم ملی بودیم و کارگردانی به نام سام کلانتری ایده ساخت مستندی از تیم ما را مطرح کرد. ما در آن زمان خودمان را برای مسابقات جهانی آماده می‌کردیم که متأسفانه اعزام کنسل شد و دوباره بعد از یک سال اردوهای ما این‌بار برای مسابقات آسیایی که قرار بود در کره جنوبی برگزار شود، شروع شد. سام کلانتری از روز اول در تمام تمرینات حضور داشت و سختی‌ها، مشکلات و روزهای خوب و بد ما را ثبت کرد و عضوی از خانواده ما شد و از هیچ کمکی برای موفقیت این تیم دریغ نکرد و حاصل این ماجرا مستندی شد به نام «جایی برای فرشته‌ها نیست». مستندی که شاید به جرئت بتوانم بگویم مسیر این ورزش و حتی زندگی ما را تغییر داد. در روزهای اول اردو و فیلم‌برداری شاید هیچ‌کسی چنین روزی را تصور نمی‌کرد که تیم با تمام مشکلات و کمبودها به مسابقات برود و با دست پر برگردد و در نهایت امروز بتوانیم حاصل تمام آن تلاش‌ها را در تصویر زیبای این مستند ببینیم. کاوه صدقی می‌گوید ما از هیچ چیز همه‌چیز ساختیم و این حرف درستی است. کاوه صدقی سرمربی تیم‌های ملی ما، شخصی که ۳۰ سال از عمرش را وقف این ورزش کرد و در تمام این سال‌ها با تمام وجود کنار تیمش ایستاد و به تعبیری جنگید و امروز ثمره این سفرش قهرمانی آسیا برای تیم پسرها و سومی شیرین برای تیم دخترهاست که شاید اگر او نبود خیلی از این اتفاق‌ها نمی‌افتاد. این مستند زندگی ما را به‌عنوان دخترهایی با تمام مشکلات و محدودیت‌های آشنا که در جامعه ما وجود دارد، به تصویر کشیده است، اینکه فارغ از جنسیت و تمام مشکلات خواستیم، جنگیدیم، رؤیاهایمان را به هدفمان تبدیل کردیم و به دستش آوردیم. اما موضوع این مستند فقط تیم ملی هاکی دخترها و سختی‌ها و تلاش‌های آنها نیست. این مستند تصویری جدید از مردان این سرزمین در قامت پدر، همسر، برادر و مربی را نشان می‌دهد. دیدن تصویر پدرانی که برای موفقیت دخترانشان حاضرند از تمام دست‌رنجشان بگذرند، شوهرانی که خودشان را یار همسرانشان می‌دانند، سرمربی مردی که کنار یک مربی زن برای تیمش تلاش می‌کند و دخترانی که برای تحقق رؤیاهایشان سرسختانه می‌جنگند، در این روزهای تلخ، جامعه ما خالی از لطف نیست. به نظرم این فیلم بهانه خوبی است که بتوانیم انسان‌ها را فارغ از جنسیتشان، به معنای واقعی انسان‌بودن، کنار هم ببینیم. تمام حرفی که این مستند دارد، امید است. مشکلات همیشه وجود دارد و شاید در جامعه ما جنس مشکلات برای دخترها متفاوت‌ است. اما زندگی همیشه جریان دارد و با تلاش قطعا می‌توانیم هر مانعی را از سر راهمان برداریم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.