گونهگرایی علیه حیوانات
سپهر سلیمی
در روزهای گذشته خبر برداشت عسل وحشی در فضای مجازی داغ شده است. اقدام افرادی که با تخریب کندوهای طبیعی زنبور وحشی و فروش عسل آن در فضای مجازی کاسبی راه انداختهاند با اعتراض حامیان محیط زیست همراه بوده است. نکته جالب اینجاست بخش بسیار زیادی از این افراد هیچوقت در مورد زنبوردار صنعتی اعتراضی نداشتهاند. مشابه این رفتار را در حساسیت بخشی از حامیان محیط زیست نسبت به سرنوشت حیات وحش شاهد هستیم، آنجا که سرنوشت گوسفند و بز وحشی (کل و بز، قوچ و میش) اهمیت پیدا میکند ولی در برابر مرگ میلیاردها گوسفند و بز وحشی سکوت میشود.گونهگرایی یا گونهپرستی (Speciesism) به تبعیض بین گونههای جانوری گفته میشود. گونهگرایان به گونههای مختلف جانوری نگاه متفاوتی دارند. در تعریف سادهتر همانگونه که نژادپرستان بین نژادهای مختلف انسانی تفاوت قائل میشوند و بهطور مثال سفیدپوستان را برتر از رنگینپوستان میدانند، گونهگرایان نیز چنین نگاهی به گونههای جانوری دارند و حیوان یا نژادی از حیوان را برتر از دیگری میدانند و ارزشهای حفاظتی و اخلاقی بیشتری برای آن گونه خاص قائل هستند. حامیان حقوق حیوانات معتقدند این تبعیض غیراخلاقی بوده و ناشی از نگاه سودجویانه و نظام ارزشگذاری انسان است. از تعاریف میگذرم و با ذکر مثالهای ساده خواهم گفت چرا نگاه گونهگرایانه علاوه بر غیراخلاقیبودن، از دید زیستی نیز بر علیه حیوانات است. در همین ماجرای زنبور وحشی و بیتفاوتی نسبت به زنبورداری صنعتی جالب است بدانیم پرورش صنعتی به کاهش گونههای بومی زنبورهای وحشی منجر میشود. این مسئله وقتی اهمیت ویژه پیدا میکند که بدانیم جمعیت زنبورها طی یک دهه گذشته روند نزولی داشته است. گزارش سال 2015 اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت که شامل اولین ارزیابی جامع از گونههای زنبور عسل اروپایی است، میگوید که حدود 10 درصد از زنبورها در معرض انقراض قرار دارند. مثال دیگر در این حوزه، بلایی است که دامپروری صنعتی بر سر زمین آورده. بخش قابلتوجهی از حامیان محیط زیست نسبت به شرایط حیات وحش حساس هستند اما درعینحال کمترین توجه را نسبت به دامپروری صنعتی که بلای جان محیط زیست و حیات وحش شده دارند. چگونه است گروهی که نسبت به مرگ یا کشتن یک حیوان وحشی حساس هستند، در برابر کشتار بیش از 75 میلیارد حیوان مزرعهای ساکت هستند؟ چگونه است در پایان همایشهای محیطزیستی که در مورد حفاظت از محیط زیست، حمایت از حیوانات و حفظ منابع آبی صحبت میشود، برای حاضران غذای گوشتی سرو میشود؟ مگر نه اینکه دامپروری صنعتی از عوامل اصلی نابودی محیط زیست و تنوع زیستی اعلام شده؟ مثال در این زمینه بسیار است. بسیاری از گونهگرایان نسبت به تعارضات میان سگهای گله و حیات وحش اعتراض دارند اما نمیگویند که وجود سگهای اهلی در این مناطق بهواسطه وجود گلههای دام اهلی است. حامیان حقوق حیوانات معتقدند تا نگاه گونهگرایانه به حیوانات وجود دارد، نمیتوان به نجات حیوانات امیدوار بود، همانگونه که حاصل عملکرد نژادپرستان، فقر، جنگ و اختلاف طبقاتی میان مردم دنیا بوده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.