زبالهگردی در تعارض با حقوق کودک و قانون اساسی
نبیالله عشقیثانی
کودک به استناد تعریف یونیسف به هر انسان زیر ۱۸ سال گفته میشود و مشمول حمایتهای تعیینشده در اعلامیه جهانی حقوق کودک است که کشور ما نیز آن را پذیرفته است. در مواجهه با کودکان اصول و نکاتی باید رعایت شود که در اعلامیه بر آن تأکید شده است. چنانچه کودک مرتکب بزهی شود، باید مطابق قانون و مقررات ویژه کودکان مورد پرسش و محکمه قرار گیرد.
یکی از حقوق کودکان حق تحصیل است به موجب قانون اساسی تحصیلات تا پایان دوره متوسطه برای همه مردم رایگان است و دولتها مسئولیت دارند تسهیلات و امکانات لازم برای تحصیل رایگان کودکان را فراهم كنند؛ پس تربیت و تحصیل کودکان فقط وظیفه والدین نبوده؛ بلکه دولتها هم وظیفه معینی دارند که باید به انجام رسانند و در صورت تعلل مورد سؤال قرار میگیرند. پس چگونه است که در هر جای تهران که شهرداری مخزنی برای جمعآوری زباله قرار داده است، افرادی مشغول جستوجو برای یافتن نیمخورده غذا، یافتن مقوا، پلاستیک، شیشه نوشابه و هر چیزی هستند که بتوان آن را بازیافت و تبدیل به پول کرد؟ با کمال تأسف بسیاری از جویندگان سطلهای زباله کودکان معصوم هستند که بعضی هم قدشان کفایت نمیکند و ناچار به داخل سطل میروند تا چیزی پیدا کنند. این واقعیتی آشکار است که همه ما موارد متعددی از آن را شاهد بودهایم؛ یعنی همان کسانی که اولیا، جامعه و مسئولان در برابر آن مسئولیت قانونی دارند. البته در همه جهان کودکان خیابانی هستند که زندگیشان از طریق زبالهگردی و جمعآوری پسماند غذایی دیگران میگذرد اما چگونه میتوان پذیرفت کشوری که یکی از بیشترین دورریزهای مواد غذایی را دارد، تعدادی از کودکانش غذایشان را از سطل زباله تأمین کنند؛ آن هم کشوری که هشتمین منابع جهان را دارد و به لحاظ تعداد تحصیلکردگان دانشگاهیاش جزء کشورهای پیشرفته دنیاست. چگونه است که این کودکان معصوم عزیز در زمانی که باید سر کلاس مشغول تحصیل باشند و با زمزمه محبت معلمان درس بخوانند و تربیت شوند تا آیندهساز کشور باشند، در چنین وضعیتی روزگار میگذرانند؟ در شرایط کرونایی جهان که هریک از ما روزانه بارها و بارها دستمان را میشوییم تا مبتلا به ویروس نشویم یا به دیگران منتقل نکنیم، کودکانی را ملاحظه میکنیم که با سر و دست داخل سطل زباله وسط کثافت و میکروب به دنبال لقمه غذایی یا هر چیز قابل فروشی هستند تا بلکه روزی از زندگیشان را سر کنند و مخارج یک روزشان را فراهم کنند یا چیزی به دست آورند و به خانوادهشان بدهند. متأسفانه ملاحظه میکنیم که تعداد این قبیل کودکان که دنیای بیرحم آنان را به چنین وضعیتی کشانده است، رو به افزایش است. نکته هشداردهنده این نیست که این کودکان به مدرسه نمیروند، مشکل فقط آلودگی بهداشتی، ویروس و میکروب و انواع بیماری نیست که این کودکان به آن مبتلا میشوند و بسیاری را هم ناخواسته بیمار میکنند. حتی مشکل این نیست که اینها بیسواد و بدون تحصیلات و ناآگاه بزرگ میشوند. مسئله اصلی بدآموزیهای خطرناکی است که این کودکان در استمرار ارتباطشان با آسیبدیدگان اجتماعی و بزهکارانی فرا میگیرند که آنها را با مبلغ ناچیزی از والدینشان اجاره میکنند تا برایشان زبالهگردی کنند. این کودکان به وسیله بزهکاران وسوسه میشوند و آموزش میگیرند که به جیببری، کیفقاپی و بعد خریدوفروش مواد مخدر، بالارفتن از دیوار مردم و دزدی و انواع بزههای دیگر وارد شوند که به دلیل بیسوادی و نادانی و فریبخوردن بهراحتی به آن تن میدهند و فقط زمانی متوجه میشوند که غرق در انواع بزه شدهاند. اینها در جریان بزهکاریهای خود مرتکب بزههای بدتر مثل جرح و قتل هم میشوند. بسیاری از بزهکاران در آغاز همان کودکان معصوم بودند که بهناچار مدرسه و تحصیل را رها کردند و برای درآمد اندکی به زبالهگردی یا به تکدیگری و امثال آن کشانده شدند، بعد شد آنچه شد. لحظهای فکر کنیم همه ما از مسئول و غیرمسئول که روزانه این کودکان بیگناه را دیدیم و هیچ دخالتی نکردیم و فقط تماشاگر بودیم، باید بدانیم که در مقابل این جریان و رشد و سیر آسیبهای اجتماعی مسئول هستیم. علاوه بر آنکه در برابر پروردگار متعال باید جوابگو باشیم، باید بهعنوان یک انسان از بیعملی خود و تماشاگربودنمان احساس مسئولیت کنیم و به اصلاح خود بپردازیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.