نگاهی به مجموعه شعر «چشمهای تو روشن بود» سروده یاور مهدیپور
اعتلای شاعرانه
ماهان سیارمنش
هفتمین مجموعه شعر یاور مهدیپور با عنوان «چشمهای تو روشن بود» بهتازگی در انتشارات مروارید منتشر شده است. اگر مجموعه اشعار مهدیپور را خوانده باشیم، میدانیم که او به روایت در پیشبرد و تکوین سازوکار شعر از قبیل فرم، محتوا و تخیل پایبند است.
او در اشعارش سعی میکند روایتی را از خلال وجوه گوناگون پیش ببرد و در این مسیر، از تخیل مانند ابزاری برای فراخوانی حضور دیگری استفاده میکند تا به این طریق ما را به همحسی با خود وادارد. بااینحال این تمهیدات سعی در گذر از زبان مرسوم روزمره و اعتلای آن به زبان شاعرانه را دارد؛ زبانی که از محدودیات خود آگاه است و هدفش ایجاد واقعیتی منفرد در ما است که سرچشمهاش گویی در آگاهی دیگری شکل میگیرد؛ آگاهیای که با «منِ» شاعر به مبارزه برمیخیزد و او را به حاشیه میراند. البته این کشاکش مداوم در بیشتر اشعار گذشته مهدیپور به چشم میخورد و گویی درگیری او با زمان به دلیل همین دوپارگی است که سعی بر رسیدن به وحدت دارد تا یکی از آن دو بر دیگری غالب شود.
دیگر مسئله مهم، جذب اشیا به وسیله کلمات است و دگرگونیپذیری اولی. از این منظر گاهی کلمات چنان درگیر شکلدادن به اشیا میشوند که گویی بهنوعی در همپوشانی با یکدیگر قرار میگیرند و ما هم در تلاش برای فهم آن، باید از روابط میان آنها پرده برداریم. البته گاهی این تمهید با غریبگردانی (آشناییزدایی) همراه میشود و ما را با سویهای نو از نگاه به جهان رودررو میکند و انگار برای لحظهای میتوانیم در قالب دیگری حلول کنیم و درک جهان را از منظری محدود بربتابیم. کلمات در این اشعار اگرچه همچنان لحن روایی خود را حفظ میکنند، ولی پایبند به خلق تأثیر و کنشی در ما میشوند؛ تأثیری که بر روی کلمات تمرکز میکند و گاهی اوقات اسیر تکرار یکسری کلمات خاص میشود که گویی شاعر از آنها معنایی خاص را مراد میکند. کلماتی که گاهی اوقات معنای شاعرانه به خود نمیگیرند و در همان معنای مرسومشان باقی میمانند و ما را از درک تجربهای نو بیبهره میگذارند:
شعر 65: حسم را نمیتوانم بگویم/ سرِ صحبت/ دری بود/ در پاییز/ هر بار که گشودم/ دهانم را بست... .
شعر 49: از زاویه دیگری تماشایت میکنم/ نه از سوی سایه/ و نه از سمت افتادنِ نور بر موهایت،/ من/ از ته فنجان/ زل میزنم/ در چشمهایت/ و این همه تلخ/ با زیباییِ تو شیرین میشود.
شعر 66: با من حرف بزن/ به اندازه وقتی که از پنجره نگاه میکنی به ابر/ و اندک تصویری در قاب/ که از آسمانت پیداست/ چیزی در آنچه نمیبینی هست/ که در من شروع شده/ بارانش.
بااینحال شاعر همیشه خود را وقف روایتی تام نمیسازد. گاهی سعی میکند با تکیه بر حروفی بخصوص، بافت و ضرباهنگ خاصی به اشعارش ببخشد. این تمهید معمولا زمانی به کار گرفته میشود که روایت حاکم نیست و تلاش شاعر متوجه این است که آن را از بیان روزمرهاش جدا کند. در این اشعار به قول والری گویی کلمات هنگام پرواز گیر افتادهاند و اسیر دست ما شدهاند. «آنکه تنها یک ابزار بود، اکنون تبدیل به هدف شده است. تبدیل به معما، مغاک و اسباب شکنجه اندیشه...». از این دیدگاه عنصری مانند «زمان» در این اشعار میتواند ارزشی جدید کسب کند، ارزشی که در هنگام استعمال روزمره، فاقدش بود و اکنون به ما کمک میکند از فراز اندیشه بگذریم و ایدهای را بیان داریم که تنها یک لحظه به ذهن ما رسیده است و هدف ما این است که بر روی آن تکیه نکنیم و زود از آن گذر کنیم. نمیگویم که تسلیم آن لحظه نشویم؛ بلکه دمی با آن درآویزیم و دیگر بار ایدهای نو را از جهان نامنظم بیرون بکشیم و ورزش دهیم.
شعر 1: با همین بازیها شروع شد زندگی/ با همین صندلیها/ که هرگز/ به تعداد ما نبود/ و ما/ با هر سوتِ داور/ تنهاتر/ شدیم.
شعر 72: از خانه بیرون زدم/ با جای خالی دستِ تو/ در دست/ حالا باد تویی/ کوچه تویی/ گنجشک هر درخت تویی/ سکوت تو بلند است/ ببین که تا کجا/ رسانده خودش را/ به گوشم.
ولی آنچه در این مجموعه شعر مشخص است، سعی شاعر بر دگرگونی زبان است؛ زبانی که از نظر او میتواند در همان حال که خالق است، مخلوق باشد؛ منظورم این است که از یک طرف فردیت شعر را در مقام بهوجودآورنده آن تضمین میکند و از طرف دیگر، در مقام قالب مصنوع شاعر، میتواند کارکردهایی متفاوت به خود بگیرد. البته این کارکردها با نقشی که عناصر آن به خود میگیرند، تعیین میشود؛ ولی تمام آنها به صورت پیوسته سعی در انتقال معنای شاعر بهعنوان اندیشهگر و خالق آن را دارند. «تصور شعر ناب از نوع دستنایافتنی است، از نوع سرحد ایدهآل آرزوها، تلاشها و قدرتهای شاعر...».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.