مروری بر کارنامه اخیر گزارشگر اعدامهای فراقانونی ملل متحد
اگنس کالامارد و ایران
امیر بیپروا- پژوهشگر حقوق بینالملل بشر
اگنس کالامارد، حقوقدان فرانسوی، در زمینه حقوق بشر تخصص دارد و از سال 2016 گزارشگر ویژه اعدامهای فراقانونی ملل متحد است و بهعنوان یک گزارشگر موضوعی، در چارچوب نظام شورای حقوق بشر ملل متحد اقدام میکند.
در 9 جولای 2020، اگنس کالامارد در نشست رسمی شورای حقوق بشر ملل متحد اعلام کرد گزارش خود را با تمرکز بر تکنولوژی هواپیماهای بدون سرنشین آغاز میکند که در گزارش خانم کالاماد نکات زیر محسوس است: الف) خواهان بهکارگیری تمامی ظرفیتها برای جلوگیری از بهکاربردن سلاحهای غیرمتعارف شد. استفاده از هواپیماهای بدون سرنشین، تحت عنوان دفاع مشروع ماده 51 منشور ملل متحد قرار نمیگیرد. ب) یک قتل هدفمند از سوی هواپیمای بدون سرنشین را اقدامی علیه صلح و امنیت دانستهاند که در عنوان دفاع مشروع نمیگنجد. در حمله هواپیمای بدون سرنشین باید به قواعد توسل به زور، حقوق بشردوستانه و حقوق بشر توجه شود. ج) در جلسه رسمی شورای امنیت باید درباره تمامی ادعاهای دفاع مشروع ذیل ماده 51 منشور ملل متحد بحث و بررسی شود و کمیساریای عالی حقوق بشر باید گزارش کاملی از تلفات ناشی از هواپیماهای بدون سرنشین تهیه کند. د) در زمان بهکارگیری پهپاد علیه سردار شهید سلیمانی در قلمرو عراق از سوی آمریکا، هیچ جنگی بین ایران و آمریکا وجود نداشت. حاضران در نشست از گزارش خانم کالامارد استقبال کرده و اعلام کردند این بحث بسیار ضروری است. آنها خشونت نسبت به حق حیات و هر نوع قتل با هواپیمای بدون سرنشین را محکوم کردند. با توجه به نکات مندرج در گزارش و سخنرانی گزارشگر ویژه اعدامهای فراقانونی در شورای حقوق بشر ملل متحد که بهصورت برجسته به ترور سردار سلیمانی اشاره کرده، از منظر حقوق بینالملل گزارش اخیر به نکاتی میپردازد که دلایلی قوی در راستای محکومکردن جنایت آمریکاست: اول، در جنایت ترور سردار سلیمانی از هواپیماهای بدون سرنشین استفاده شده است. گزارشگر در گزارش خود خواهان کاهش استفاده از این سلاحها شده و اشاره کرده که این سلاح نوعی سلاح غیرمتعارف است. در حقوق بینالملل بشردوستانه اصل تناسب یکی از اصول مبنایی است که به موجب اصل تناسب، نیروهای نظامی باید از سلاحهای متعارف استفاده کنند؛ اما در این ترور، آمریکاییها از پهپاد استفاده کردهاند که با اصل تناسب در حقوق بینالملل بشردوستانه مغایرت آشکار دارد. دوم، حمله هواپیمای بدون سرنشین به سردار سلیمانی در زمانی بود که ایشان در یک سفر رسمی در کشوری ثالث بودند که منجر به ترور ایشان شد؛ این اقدام مصداق قتل هدفمند مغایر با قواعد توسل به زور و قواعد حقوق بینالملل بشر و بشردوستانه، چه در زمان جنگ و چه در زمان صلح است. ترور، اقدامی مغایر با قواعد حقوق بینالملل بشر است و نقض بدیهیترین حقوق بشری. سوم، در گزارش به دفاع مشروع و ماده 51 منشور ملل متحد اشاره شده است؛ در این خصوص باید گفت در زمان ترور سردار سلیمانی، هیچ حملهای از سوی ایران به آمریکا نشده بود تا به دفاع مشروع اشاره شود و یکی از اصول دفاع مشروع، تناسب است که اقدام به ترور از سوی هواپیمای بدون سرنشین بههیچوجه در قالب تناسب و دفاع مشروع نمیگنجد. از سوی دیگر، درباره ادعای آمریکا مبنی بر دفاع مشروع، سکوت شده است و این ترور با صلح و امنیت بینالمللی مغایرت دارد؛ بنابراین نمیتوان برای آن چنین تعبیری را استفاده کرد. چهارم، هواپیماهای بدون سرنشین بهعنوان ابزاری برای ترور در سالهای اخیر مورد استفاده قرار گرفتهاند و در ژانویه 2020 آمریکا از این هواپیما برای ترور یک مقام رسمی در یک سفر رسمی استفاده کرد که این عمل از لحاظ محتوا و شکل، ارتکاب تروریسم دولتی از سوی آمریکاست؛ بنابراین با توجه به استفاده بیرویه از این قسم تجهیزات برای ترور افراد، ضروری است جامعه بینالمللی در راستای کاهش تولید و صادرات و طرح مسئولیت برای دارندگان آنها اقدام کند. پنجم، ترور سردار سلیمانی در زمانی صورت گرفت که هیچ وضعیت جنگیای بین ایران و آمریکا وجود نداشت. با توجه به فقدان وضعیت جنگی و نبود حمله از سوی ایران به آمریکا، اقدام ایالات متحده نه در قالب دفاع مشروع و نه در قالب قواعد توسل به زور، قابل توجیه نیست و مغایرت کامل با حقوق بینالملل دارد. گزارش کالامارد با توجه به استقبال اعضای حاضر در شورای حقوق بشر و محکومیت قتل و خشونت از سوی حاضران، از منظر حقوق بینالملل مؤید این است که در سازمان ملل متحد ترور سردار شهید سلیمانی نقض حقوق بشر از سوی آمریکا از طریق قتل غیرقانونی آن شهید اعلام شد و استفاده از پهپاد مغایرت کامل با حقوق بشردوستانه دارد؛ بنابراین با توجه به آنچه در این گزارش آمده است، اقدام آمریکا نقض آشکار حقوق بینالملل بهصورت رسمی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.