|

مفاهیم و رویکردها در آثار «فرشید شفیعی»

ایلیا آل‌خمیس

هنر معاصر مشحون از نوآوری است. شکل‌گیری رسانه‌های اجتماعی، جهان را به دهکده‌ای تبدیل کرده و نفوذ فرهنگ‌ها خواسته یا ناخواسته در آثار هنری این قرن به چشم می‌آید. اگر از دوره دیرینه‌سنگی تا اواخر قرن هجدهم، هنرمند، یگانه حکیم زمانه بود؛ اما قرن نوزدهم آبستن اتفاقات جدیدی در دنیای هنر شد که در قرن بیستم و تأثیرات جنگ‌های جهانی به اوج خود رسید.

مدرنیته مانند توفانی بر هنرمندان معاصر کوبید و گاه یکی را در مسیر درست قرار داد و گاه هنرمندی را به انحطاط کشاند. هنرمند جادوگر دوره نوسنگی که بعدها به اشکال مختلفی درآمد و علمدار دنیای هنرش بود، در قرن بیستم از بین رفت و هنر مدرن به هر هنردوستی گفت که تو هم می‌توانی هنرمند باشی و خلاقیت و نوآوری عنصر اصلی فکر و حرکت هنرمند معاصر شد. به جز اندکی از هنرمندان تقریبا اکثریت هنرمندان نسل جوان، علاقه شدیدی نشان دادند که خود را «هنرمند مدرن» بنامند و از اینجا کثرت آثاری شکل گرفتند که در اغلب موارد هیچ عنصری از زیباشناسی هنری را دارا نبودند. هنرمندان ایرانی نیز از این قاعده مستثنا نبودند و شکاف عمیقی بین نسل جوان و هنرمندان نسل بالاتر شکل گرفت. این شکاف حلقه مفقوده‌ای بود که هنر این سرزمین را در دوره‌ای به افول کشاند. کثرت آثار بود و جنگی فرسایشی بین هنرمندان جوان و نسل بالاتر. هنرمند جوان که خود را نقاش یا مجسمه‌ساز مدرن می‌نامید، آثار استادانش را فسیل می‌خواند و از آن طرف نسل بالاتر در شأن خود نمی‌دید که حتی با هنرمند جوان گفت‌وگویی داشته باشد. اما در‌این‌میان هنرمندان جوانی بودند که به مدد اتفاقات هنری روز و فهم مفاهیم زیباشناسی از هنرمندان نسل بالاتر در مسیر درست این حرکت تاریخی قرار گرفتند که هم می‌توان بر آثارشان واژه مدرن و هم ایرانی را نام نهاد. اینان را می‌توان هنرمند پیشرو نامید که از آن جمله فرشید شفیعی نقاش و تصویرگر معاصر است. فرشید شفیعی ادراک و ذهنیت نوگرای ایرانی را با زبانی فیگوراتیو در آثارش بیان می‌کند. اهمیت کار فرشید شفیعی در سازشی است که بین تصویرسازی و نقاشی مدرن برقرار می‌کند. در قیاس با بسیاری از هنرمندان و بر‌اساس استاندارد نقد مدرن، فرشید شفیعی را باید چهره‌ای مدرن قلمداد کرد. او در پی خیال است؛ خیالی کودکانه که مجذوب اوست. آثار اخیر او بی‌پرواترند. باربی‌هایی انتزاعی در خلأیی ماتریکس‌گونه که در پی هویت‌اند؛ اما آنچه در آثار فرشید شفیعی اهمیت دارد، اتمسفر ایرانی آثار است؛ با وجود اینکه نه قالب و نه محتوای آثار نشانی صریح به جغرافیایی نمی‌دهد و جهانی است؛ اما ارزش خطوط او دارای اهمیتی جغرافیایی‌اند. خطوطی شکسته با لکه‌هایی به‌ظاهر پراکنده؛ اما در وحدت موضوعی که شاید بتوان فرشید شفیعی را نقاش خط و لکه‌ها نامید. برای هنرمندان تصویرگر، او تصویرگری کارکشته است و برای نقاشان معاصر او نقاشی نوگراست؛ هرچند به‌ واسطه حرکت در آثار و دانش‌آموختگی‌اش در تصویرسازی و انیمیشن شاید بسیاری او را یک تصویرگر یا انیماتور بنامند؛ اما فرشید شفیعی یک نقاش است. نقاشی که شاعر است. نقاشی که روایتگر است و نگاهش نگاهی شرقی است، با ابزار و قالبی جهانی. او پویایی و نیروی محرکه مدرنیسم را حفظ می‌کند و از سوی دیگر شخصیت ایرانی خود را نیز متبلور می‌کند. همان‌قدر که خطوطش گاهی یادآور گورکی، ماتا و ماتیس هستند، همان‌قدر تداعی‌کننده خطوط دوره نوسنگی در جنگ‌آوران راه‌پیما (اسپانیا-8000-3000 ق.م) و خطوط ساکنان چتل هویوک در 5750 ق.م است. ریتم و هارمونی دورانی فیگورهایش به‌شدت شرقی است؛ اما برخورد هنرمند به‌شدت مدرن است. در آثار سیاه‌و‌سفیدش به فرانز کلاین و گوتلیب نزدیک می‌شود و در آثار رنگی‌اش به دیوید هاکنی و فیت رینگولد و جان میشل باسکیت. حالات چهره فیگورهایش گاهی مخاطب را به یاد گلدان جنگاوران دوره میسنی در حدود 1200 ق.م می‌اندازد و گاهی به تندیس‌های چوبی قبیله مایوری با نقش و نگاره‌های ظریف. راز فرشید شفیعی را باید در شناخت او از مفهوم اثر هنری دانست. او درک درستی از ارزش خط، نقطه و ساختار یک اثر دارد و این درک درست الهام‌بخش آثار اوست. فرشید شفیعی با کلید بازیگوشی وارد جهان خلق می‌شود؛ اما چون فیزیک‌دانی بنام با رنجی مدام کارش را به پایان می‌رساند. او عاشق ساختارشکنی و عصیان است؛ عصیانی که گاه حتی علیه خودش باشد. بدون شک در باب فرشید شفیعی در آینده بیشتر خواهیم شنید چراکه او هنرمند پیشرویی است که همیشه یک گام جلوتر از هم‌نسلانش است... .

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.