چين تلاش میکند خود را ناجی بیروت نشان دهد
سایه اژدهای زرد بر بیروت
رستوران «چین كوچك» در یكی از مهمترین محلههای بیروت، غذاهای معروف چینی را سرو میكند و پاتوق اصلی مردمانی است كه اصالتا چینی هستند. این رستوران در حقیقت نمادی از نقش حاشیهای چین در زندگی عادی مردم لبنان است. به گزارش هفتهنامه تحلیلی فارینپالسی، اگر «سیدحسن نصرالله» دبیركل حزبالله لبنان مسیر خود را تغییر ندهد، به زودی همهچیز در این كشور فرق خواهد كرد. او اخیرا در سخنرانی تلویزیونی خود تأكید كرده كه لبنان برای نجات از بحران كنونی باید به شرق نگاه كند. پیام این سخن بسیار واضح بود؛ لبنان نباید برای حل بحران اقتصادی خود، چشم به صندوق بینالمللی پول بدوزد. عمق بحران بیروت كاملا مشخص است و اقتصاد این كشور در هفتههای اخیر به شدت روند نزولی را تجربه كرده، اما بسیاری در لبنان ازجمله محافظهكاران افراطی این كشور خواهان حفظ ارزشها و نفوذ غربیها در خاورمیانه هستند.
ورود به مدار چینی
اما در عرصه سیاسی این تنها دبیركل حزبالله نیست كه به این باور رسیده که بیروت بهزودی چارهای جز انتخاب ندارد و باید به مدار سیاسی و اقتصادی چین وارد شود. تحلیلگران سیاسی میگویند اگر چنین اتفاقی روی دهد، فصل جدید و نامطمئنی در تاریخ لبنان گشوده خواهد شد. اقتصاد لبنان لبه قتلگاه است و این تهدید وجود دارد كه بیروت بهزودی به زیمبابوه و ونزوئلا بپیوندد؛ كشورهایی كه با بدترین اوضاع اقتصادی دستوپنجه نرم میكنند.
از اکتبر ۲۰۱۹، پوند لبنانی بیش از ۸۰ درصد ارزش خود را از دست داده و هفته گذشته در بازار سیاه از نرخ ثابت مبادله هزارو 500 پوند با دلار آمریکا به هشت هزار پوند سقوط کرد. طبق گزارشهای منتشرشده، با افزایش سهبرابری قیمت مایحتاج اولیه در این كشور، حقوق لبنانیها دیگر كفاف هزینههای ماهانه آنان را نمیدهد. این افزایش قیمت بیش از همه طبقه متوسط و كمدرآمد را تحت تأثیر قرار داده و تمامی اینها در حالی است كه لبنانیها با قطع مداوم برق نیز مواجه هستند.
در چنین شرایطی، بخشی از شهروندان این كشور شروع به بازسازی كسبوكار خود كردهاند، اما جوانان و لبنانیهای بیكار ناامیدتر از آن هستند كه برای تأمین مخارجشان گامی جدید بردارند. اگر در خیابانهای توریستی در مركز شهر بیروت قدم بزنیم، جوانان دستفروش تحصیلكرده را میبینیم كه مؤدبانه از همه میخواهند با خرید جنسی از آنان حمایت كنند.
اما نخبگان و سیاستمداران لبنانی همچنان خواهان اصلاحات سیاسی و اقتصادی هستند تا مانع فساد شوند و بتوانند بدهیهای بانكی را وصول كنند؛ گامی كه برای اخذ وام 10میلیارددلاری از صندوق بینالمللی پول ضروری است. دو دیپلمات اروپایی به فارینپالسی گفتهاند اختلاف بین احزاب سیاسی یكی از اصلیترین دلایلی است كه تاكنون وام به این كشور پرداخت نشده است. چندیپیش «آلین بیفانی»، یكی از مذاكرهكنندگان ارشد این كشور با صندوق بینالمللی پول از سمتش در وزارت اقتصاد استعفا داد و به نقل از او گفته شد كه در مذاكراتش با نخبگان لبنانی به «بنبست» رسیده است. او میگفت كسانی كه از این شرایط بهره میبرند، مخالف تغییر هستند؛ به این خاطر که تصور میشود هرگونه کمک مالی سه میلیارد دلار از حسابهای ثروتمندترین افراد کشور کم میکند. میلیونها لبنانی پس از آنکه بانکها در اواسط نوامبر ۲۰۱۹ سیاست کنترل سرمایه را اعمال کردند، با کسری پول بالفعل مواجه شدند و بانکها نیز از بازگرداندن پول آنها خودداری کردند. همین زمان بود كه بیفانی استعفا داد و مذاكرات با صندوق بینالمللی پول بهطور كامل متوقف شد.
واشنگتن تنها ناجی
یكی از معدود كشورهایی كه میتوانست بین بیروت و صندوق بینالمللی پول میانجیگری كند، ایالات متحده آمریكا بود؛ متحد سنتی لبنان و بزرگترین كمككننده به این صندوق. اما با وجود تسریع بحران اقتصادی لبنان، سیاستمداران آمریكایی و لبنانی تنها جنگ لفظی خود را تشدید كردند. حزبالله لبنان، آمریكا را بهخاطر جلوگیری عامدانه از ورود میلیونها دلار به لبنان سرزنش و در مقابل نمایندگان آمریكایی، این گروه را به احتكار دلار و قاچاق در مقیاس بزرگ متهم كردند.
در میان كشمكش بین بیروت و واشنگتن، پكن اگرچه از نظر سیاسی حضور كمرنگی در منطقه دارد، اما كاملا آماده است كه بهعنوان بازیگر اصلی جایگزین ایالات متحده شود. شركتهای چینی تقریبا یك دهه است در تلاشاند تا پروژههای عظیمی را در سراسر لبنان راهاندازی كنند و بهویژه مشتاق سرمایهگذاری در زیرساختهای این كشور هستند.
طبق گزارشها، 40 درصد از واردات لبنان متعلق به چین است و در سالهای گذشته پكن با ساختن مركز موسیقی بیروت، در حال گسترش مناسبات فرهنگی خود با این كشور است. این كشور در طول جنگ لبنان با اسرائیل در سال 2006 میلادی، اقدام به ارسال كمكهای ارتشی كرد و پس از پایان این جنگ، نیروهای حافظ صلح مستقر شدند.
دیپلماسی نرم
با شیوع همهگیری ویروس كرونا، پكن به دیپلماسی نرم روی آورد و كمكهای پزشكی ازجمله كیتهای آزمایش را به لبنان فرستاد. در اوج شیوع این بحران، پزشكان لبنانی با همكاران چینی خود برای تبادل اطلاعات و چگونگی مواجهه با این بیماری، كنفرانس آنلاین برگزار كردند.
در این روزها كمتر كسی فكر میكرد كه این اقدامات تصمیمات اساسی سیاستگذاران لبنانی را دستخوش تغییر كند؛ بهویژه آنكه سیستم بانكی لبنان بهشدت به دلار آمریكا و حوالههای دریافتی از مهاجران لبنانی وابسته بود. همین وابستگی و ناامیدی حاكمان لبنان باعث شد بیروت تا جایی كه امكان دارد به كمكهای پكن روی بیاورد. بنابراین بلافاصله پس از سخنان دبیركل حزبالله و پیشنهاد او مبنی بر گردش به سمت شرق به جای دریافت وام از صندوق بینالمللی پول، نخستوزیر لبنان با سفیر چین با هدف جذب كمكهای پكن و توسعه همكاریهای اقتصادی دیدار كرد.
در گزارش فارینپالسی آمده است كه یكی از دلایل علاقه پكن به خاورمیانه، طرح راه ابریشم جدید یا طرح «یک کمربند و یک جاده» است؛ جادهای كه هدف آن گسترش نفوذ چین به سراسر جهان از طریق پیوندهای اقتصادی است. چین میخواهد از طریق خط راهآهن بیروت و طرابلس ساحل دریای مدیترانه را به شهرهای دمشق و حمص در سوریه متصل كند و از آن پس به عنوان بخشی از یك شبكه گسترده زیرساختی كنترل آن را در دست بگیرد؛ شبكهای كه تمام اوراسیا را شامل میشود. در چنین شرایطی كاهش نفوذ ایالات متحده در لبنان برای پكن بزرگترین مزیت است.
لبنانیها نگران حضور چین
در میان مردم عادی لبنان برخی نگران چشمانداز و عواقب مشاركت بیروت با پكن هستند، اما بسیاری از ناظران سیاسی، ازجمله برخی از آنها که در دولت حضور دارند، محتاطتر بوده و نگران سوءاستفاده پکن هستند. یكی از نمایندگان پارلمان لبنان در گفتوگو با فارینپالسی میگوید: «تردید دارم كه لبنان «آمریكاییشده» در صورت لزوم برقراری با ایالات متحده به آغوش پكن برود». او ادامه میدهد كه ما در ابتدا باید آمادگی لبنان را بررسی كنیم؛ البته اگر شرایط چین قابل پذیرش باشد.
«ابو سلیمان»، وزیر كار سابق لبنان نیز میگوید: حتی اگر ضرورت سرمایهگذاری چین را درك كنم، اما نمیتوانم بدنامی پكن در عرصه بینالمللی را نادیده بگیرم. او ادامه میدهد: «پكن تلهگذاری میكند؛ این كشور برای ایجاد زیرساختها در كشورهای توسعهنیافته، پیشنهاد وام میدهد اما با نرخی غیرعادی و با بهرههای گزاف». به باور سلیمان، زمانی كه كشوری قادر به پرداخت بدهیهایش نباشد، چین به آسانی داراییها را تصرف میكند؛ بنابراین او بر این باور است كه لبنان بدون گرفتن وام از صندوق بینالمللی پول، نمیتواند روی پای خودش بایستد.
«سامی نادر»، یكی دیگر از تحلیلگران لبنانی نیز دیدگاه مشابهی دارد و میگوید سرمایهگذاری چین تا پنج تا شش سال آینده بازدهی نخواهد داشت و تا آن زمان لبنان نابود شده است. نادر تأكید میكند كه لبنان اكنون احتیاج به پول دارد و تنها راه گرفتن وام است. «شن دینگلی»، یكی از كارشناسان ارشد سیاست خارجی چین نیز میگوید: «پكن به كشورهایی كه كمك میكند، نیازی ندارد و از این طریق تنها نفوذ خود را در عرصه بینالملل افزایش میدهد». او تأكید میكند كه وقتی فقیر بودیم، واشنگتن به ما كمك كرد و اكنون ما میتوانیم به دیگران كمك كنیم. به باور دینگلی، «چین میتواند به کشورهایی که به عنوان مثال قول میدهند در سطح بینالمللی از پکن در مقابل تایوان حمایت کنند، چندین میلیون دلار اعطا کند».
در گزارش فارینپالسی آمده است كه برای معترضان لبنان فقط زندهماندن در اولویت نیست بلكه آنان خواهان سیستمی هستند كه اصلاحات اساسی را اجرا و تضمین كند كه كشور دوباره به همان وضعیت گذشته دچار نمیشود. به همین دلیل برای آنان دریافت كمك از چینی كه در عرصه جهانی چندان خوشنام نیست، جذابیت چندانی ندارد، اما از آن سو بهخوبی نیز آگاه هستند كه وقت چندانی برای آنان باقی نمانده است.
سفر لودریان به بیروت همزمان با گردش لبنان به شرق ژان ایو لودریان، وزیر خارجه فرانسه، قرار است اواخر این هفته به بیروت و بغداد سفر کند. گفته میشود ازجمله اهدافی که او در این سفر بهدنبال آن است، رایزنی با مقامهای لبنانی برای کمک به برونرفت این کشور از بحران اقتصادی و خروج از بنبست مذاکرات لبنانیها با صندوق بینالمللی پول خواهد بود؛ اهدافی که زیر سایه نگاه جدید لبنان به شرق میتواند تعابیر دیگری داشته باشد. فرانسه در دههها حضور در لبنان همواره به عنوان یک شریک و کشور تأثیرگذار در بیروت مطرح بوده و یکی از کشورهای گروه کمککننده به لبنان نیز محسوب میشود. سفر مداوم و اقامتهای طولانی برخی مقامهای ارشد لبنانی و اعضای خانواده آنها در فرانسه و تأثیرپذیری سیاسی برخی خاندان معروف این کشور از سیاستها و خطمشیهای پاریس نیز همواره در صحنه سیاسی لبنان تبیینکننده نقش و اهداف فرانسه در تحولات منطقهای و لبنان بوده است. از سوی دیگر، فرانسه بین کشورهای اروپایی مواضع متعادلتری در قبال تحولات لبنان و نوع نگرش به حزبالله بهعنوان بخشی از مردم و بدنه دولت این کشور داشته و تلاش کرده است تا در
خط خصومت آمریکا علیه این حزب و حمایت بیقید و شرط از اسرائیل نباشد. به گزارش ایرنا، سفر روز جمعه وزیر خارجه فرانسه به بیروت شاید تسهیلکننده دستیابی مقامهای لبنانی به توافق با صندوق بینالمللی پول ارزیابی شود که چند ماهی است در پی ناتوانی لبنان از پرداخت دیون خارجی خود، تلاش میکند ضمن بهتعویقانداختن اقساط سنگین آن، وامهای جدیدی را نیز از این نهاد بینالمللی دریافت کند. اما لودریان پیش از سفرش به بیروت نیز بارها اعلام کرده که مقامهای لبنانی باید به سمت اصلاحات و جراحی اقتصادی که صندوق بینالمللی پول برای بهبود اوضاع اقتصادی این کشور تجویز میکند، پیش رود و اعتماد جامعه جهانی را برای کمک مجدد به آن به دست آورد. همچنین فرانسه عضوی مهم از گروه کشورهای کمککننده به لبنان موسوم به «سدر» است که علاوه بر پاریس شامل نمایندگان سازمان ملل، چین، آلمان، ایتالیا، روسیه، بریتانیا، آمریکا، اتحادیه اروپا و اتحادیه عرب بوده و در سال ۲۰۱۳ میلادی تشکیل شده و محل برگزاری نشستهای آن نیز در پاریس است. علاوه بر این موارد، قطعا ملاحظات سیاسی نیز مدنظر مقامهای کاخ الیزه خواهد بود که شاید نه به شکل آشکار، بلکه در خلال
مذاکرات و با سیگنالهای پنهانی به مقامهای لبنانی انتقال یابد. علاوه بر فرانسه، سفیر آمریکا نیز در دیدار اخیر خود با حسان دیاب، نخستوزیر لبنان، اعلام کرد کشورش مایل به ادامه کمکها به بیروت است و در مورد قانون موسوم به «سزار» برای تحریم سوریه نیز استثنائاتی برای لبنان قائل خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.