زمستان فردا
شرق: «حقیقت این است که بهلحاظ نقد ادبی شعر یا خوب است یا بد و فرم چه کهنه باشد و چه نو فرقی نمیکند». این نظری است که سیروس شمیسا در پیشگفتار «گزینه اشعارش» که مدتی پیش در نشر مروارید منتشر شد، نوشته و خودش هم طبق همین نظر عمل کرده است. شمیسا در این پیشگفتار، هم به موضوع انتخاب شعرهایش پرداخته و هم به نکتهای درباره شعر نو و شعر در قالبهای سنتی اشاره کرده است. او درباره انتخاب شعر میگوید که باید قاعدتا معیاری در کار باشد و مثلا براساس ذوق و پسند خوانندگان یا سلیقه خود شاعر دست به انتخاب زد. اما این معیارها در عمل با محدودیتهایی نیز روبهرو هستند. برای مثال شمیسا اشاره میکند که قصاید و قطعاتی را که در طول سالهای مختلف و براساس شیوه قدما سروده و در آنها تلمیحات و اشارات مرسوم در شعر سنتی بهوفور دیده میشود نیز میپسندد اما این شعرها «به اصطلاح فضلایی است که جز برای اهل فن ممکن است لطفی نداشته باشد» و از اینرو در گزینه اشعارش فقط به یکی، دو نمونه از این اشعار بسنده کرده است. از سوی دیگر، طبیعی است که ذوق و پسند خوانندگان هم تفاوتهای زیادی با هم دارد و هر خوانندهای ممکن است بنا به دلایلی یک شعر را بیشتر از شعر دیگر بپسندد. با این اوصاف، شمیسا میگوید که روش گزینش شعرهایش در این مجموعه التقاطی بوده و کوشیده هم شعرهای مورد علاقه خودش و هم شعرهایی را که مورد پسند مخاطبان بودهاند، گرد آورد. در گزینه اشعار او، هم شعرهای نو دیده میشود و هم شعرهایی در قوالب سنتی و او خود نوشته که علاقه داشته است این شعرها در دو بخش مجزا منتشر شوند؛ چراکه حالوهوای اشعار نو و کهن متفاوت از هم است اما ناشر در انتشار مجموعه گزینه اشعار اسلوب دیگری داشته است. در یکی از شعرهای شمیسا با نام «زارزار بخند» که در قالب کلاسیک سروده شدهاند، میخوانیم: «تو ای خزان غمآلود بر بهار بخند/ چو گل به اشک دل ابر بیقرار بخند/ کنون که در قدمت ریخت شاخه نقد نثار/ به جلوه آی و بر این خیل جاننثار بخند/ اگرچه در گذرت فتنه کاشت دست سپهر/ به پی خجستهسواران شاخسار بخند/ کنون که در نظرت روزگار شعبده کرد/ یکی، دو روز بر این روز و روزگار بخند/ تو ای گل سحری یک شبی به باغ بمان/ بر این حقیقت ناپایدار خود بخند/ ترا که لالهرخ است و شقایق است گهر/ بر این تجمع خونین داغدار بخند». اما نکته دیگری که شمیسا در پیشگفتارش به آن اشاره کرده، بحث شعر نو و شعر کهن است. او دراینباره نوشته: «در روزگار نوجوانی من اکثر شاعران نوپرداز از سرودن و مخصوصا از انتشار اشعار سنتی خود پرهیز داشتند، چنانکه در مجموعه آثار سپهری حتی یک شعر هم در قوالب سنتی نیست. فروغ در تولدی دیگر چند شعر (عالی و درخشان) در قوالب سنتی آورده است، اما جالب است که در مصاحبهای، از او بازخواست میکنند که چرا چنین کرده است! باری یاد دارم که همکاران من در مورد استادی میگفتند فریب این سخنان او را در دفاع از ادبیات معاصر نخورید، از آن سیاهکارهاست! وقتی به خانه میرود پنهان قصیده میگوید! من وقتی با حقوقی تنها بودم او برایم فقط از قصاید خود میخواند اما هیچوقت (جز بهندرت) آنها را چاپ نکرد. البته با گذشت زمان این خطکشی بیمورد از میان رفت و شاعران بسیاری (مثلا اخوان، سایه، خوئی، شفیعیکدکنی...) در هر دو اسلوب، اشعار خود را چاپ و نشر کردند». در «گزینه اشعار» شمیسا شعرهایی از هفت دفتر که مربوط به سالهای 63 تا 97 است، منتشر شده است. «وزنهای پاییزی خواب»، «چهل شعر»، «سه منظومه»، «کهنجامه»، «زندگانی قدیمیست»، «اخبار باغهای بزرگ» و «تاریخ باد» مجموعههایی هستند که در شعرهایی از آنها برای انتشار در «گزینه اشعار» به چاپ رسیدهاند. همچنین در بخش پایانی کتاب نیز چند شعر که هنوز در مجموعهای به چاپ نرسیدهاند، دیده میشود. در یکیدیگر از شعرهای این مجموعه با عنوان «زمستان هشتادوپنج» میخوانیم: «کسی نیست تا برفها را بروبد/ بر ایوان من ریخت بهمن/ و بر سقف من سیل تاخت/ ولی شیشهام مانده است/ و در کورهام دوزخ کوچک شاخههایی که راه مرا تا سر چاه بستند بازست/ زمستان امسال/ به اندازه روزهایی که در پای این کوهها شام کردم درازست/ زمستان این سالها میبُرد عاقبت جادهام را/ تمام حواسم تماشای یک شاخه تُرد بود و زمستان پیر/ و یک وسعت سرد و تاریک/ و یک حس سنگین سرمای سرریز ساکن/ اگر زنده ماندم ترا این فراوانی برفها رود میخواهم و دشت را باغ/ و تکرار آلوچهها تا نهایات راه/ و ایوانی از بادهای قدیمی/ دلی مثل این برفها صاف/ سری از تماشای عالم سفید/ شب و ماه!».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.