تنفسی دیگر
شرق: بیش از چهار دهه است که بهمن فرسی در ایران حضور ندارد بااینحال غیاب او از اهمیت آثارش نکاسته و او همچنان به فعالیتهایش در زمینههای داستاننویسی، نمایشنامهنویسی و تئاتر ادامه میدهد. از حدود شش سال پیش نمایشنامههای قدیمی فرسی در قالب یک مجموعه به مرور منتشر شدند و تا امروز هفت کتاب در این مجموعه به چاپ رسیده است. «موش» عنوان کتاب اول این مجموعه بود و البته سومین نمایشنامه فرسی به شمار میرود که به سال 1342 مربوط است. «موش»، در یک جمله حکایتی است از موششدن. تعدادی از ساکنان یک شهر، شهر را از شهروندانش خریدهاند و با اتفاقاتی که در آنجا افتاده، حالا قرار است این کشور-شهر با آیین فردی اداره شود. حق با فرد است حتی اگر به قیمت محکومیت جمع باشد. موش شخصیت اصلی این نمایش است و او، کسی است که همهچیزش را در اختیار نظم جدید قرار داده است. او جان و جسمش را در اختیار آزمایشهایی برای بیمرگی قرار داده و از این راه ثروتی به هم زده است. او اما ثروتش را هم در اختیار نظم جدید قرار میدهد و وقتی نامش را میپرسند، پاسخ میدهد موش و وقتی شغلش را میپرسند میگوید موش آزمایشگاهی. «آرامسایشگاه»، نمایشنامه دیگر فرسی که در سال 1356 نوشته شده، دومین کتاب این مجموعه است. «آرامسایشگاه»، آنطور که از نامش هم برمیآید، در آسایشگاه میگذرد اما بازی فرسی با این واژه عمل ساییدهشدن را در ذهن تداعی میکند. آدمهای جهان نمایش، به جای آنکه در آسایشگاه به آرامش برسند، آرام آرام ساییده میشوند و روندی دیگر را طی میکنند. فرسی در این نمایش از رمز و اشاره برای روایت اثرش بهره گرفته است. «صدای شکستن»، اثری که به سال 1348 برمیگردد، کتاب سوم مجموعه است. آدمهای «صدای شکستن»، افرادی سرگرداناند که در چرخ زندگی گیر افتادهاند. در این زندگی، آدمها به کارهایی مشغولاند که زندگی آنها را به پذیرفتن و انجام آنها واداشته و هرکس برای روح خودش جانشینی تعیین کرده و ذاتش را تسلیم ذات زندگی کرده است. بحران رابطه، آدمهای نمایش را به موجوداتی جدا از هم تبدیل کرده و هر تلاشی از سوی آنها برای برقراری ارتباط از پیش شکستخورده است. «گلدان» و «بهار و عروسک» دو نمایشنامه دیگر فرسیاند که در قالب یک کتاب به چاپ رسیدهاند. «گلدان»، روایتی است از جبروت سنت که در کالبد پدری زمینگیر فرمان میراند. «بهار و عروسک» اما، سیر و سلوکی است از عشق مهجور و معصوم گلدان تا عشق پیچیده و مدرن امروزی. کتاب پنجم مجموعه با عنوان «پلههای یک نردبان»، نمایشنامهای مربوط به سال 1348 است و در میان آثار فرسی، بیش از بقیه متکی به واقعیت و داستان است. دو نمایشنامه «چوب زیر بغل» و «دو ضرب در دو مساوی بینهایت» در کتاب بعدی این مجوعه منتشر شدهاند. «چوب زیر بغل» نمایشنامهای در دو پرده است. متن این نمایشنامه اولینبار در سال ۱۳۴۱ به چاپ رسیده و در آذرماه ۱۳۴۶ در انجمن ایران و آمریکا و بعد از آن در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران اجرا شده است. طبق توضیح آغاز نمایشنامه، نسخهای که اکنون از «چوب زیر بغل» منتشر شده «روایت بازنویسیشدهییست از متن نخستین آن». نمایشنامه دیگر کتاب، روایتی است از تقلبهای روزمره که در آن، دو ضرب در دو، مساوی چهار نیست و مساوی بینهایت است. تازهترین کتاب این مجموعه که مدتی پیش به چاپ رسید، «خردهنسیان» نام دارد که در مقایسه با کتابهای قبلی، در این اثر با متنهای تازهتری از فرسی روبهرو هستیم. «خردهنسیان» شامل این متنها است: «دسه گل»، «منکار»، «هویت: مستعار»، «خودربایی» و «من». در توضیحات خود کتاب درباره «خردهنسیان» میخوانیم: «خردهنسیان، برای سلیقههای اینگونه و آنگونه، میتوان گفت، که عنوانی است اندکی دورتاب و چیستانوار. کدام خرده؟ کدام نسیان؟ واژهخرده بهتنهایی شناخته و معلوم است. یک پیوند دیرین دارد با یک کتاب آئینی، و قرنها بست و پیوست دارد با شرح و شاخ زبان همگان از دیرباز تا اکنون. نسیان نیز همان است که عاقلان دانند. و با کس نگویند. و نشستهاند رودررو. با من با تو. تافته بافتهِ سخن فرسی همواره اینگونه بوده است: دشوار اما چسبنده. شیفتگان هنرهای نمایشی در خردهنسیان با چندگونه تابش بدیع هنرهای صحنه و پرده درگیر میشوند. بدعت و ابداع، سادهتر بگوییم: دیگرگونهگی، ریاضتی است که دل و جان سخن نویسنده بی آن وزیدن نمیتواند. استحاله داستان به بازی یک حرکت از حرکاتی است که در این میدانک خیال تجربه میشود. حرکتی که برای ورزندگان صحنه و پرده یک نیاز و ضرورت است. خردهنسیان باز هم، مانند همیشه، از تنفسی دیگر در گامی دیگر میگوید».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.