|

پارادوکس دروغ

تارا استادآقا: «حقيقت»،همچون فيلم موفق «دزدان فروشگاه» بر درون‌مايه محوري مفهوم خانواده و روابط ميان‌فردي‌اش استوار است؛ خانواده‌اي که برخلاف خانواده نامتعارف «دزدان فروشگاه»، باوجود پيوند خوني‌شان، به واسطه زخم‌هاي دروني‌ای که در ساليان متمادي بر پيکره‌اش وارد شده است، به‌مثابه آشناهایي غريبه مطرح مي‌شوند. کورئيدا اين‌بار رابطه پيچيده و ساختارشکن مادر و دختري را به تصوير مي‌کشد که در آن مولير با بازي ژوليت بينوش که نويسنده و فيلم‌نامه‌نويس است، مادرش فابيان (هنرپيشه مطرح و سالخورده فرانسوي که کماکان زيبا و در اوج است) را با گذشته خالي از مهر و عطوفت مادري، زير سؤال مي‌برد و مدام او را به بي‌عاطفگي، دروغ‌گویي و تزوير متهم مي‌کند. شخصيت پنهان ديگري که هرگز در فيلم رؤيت نمي‌شود، اما جولانگاه عقده‌هاي فروخورده کودکي و دروني مولير است، سارا (خواهر يا دوست صميمي فابيان است) که مولير شيفته اوست و در مقام Mother Figure جايگاهي جدي و ويژه در زندگي مولير دارد. خواهري با شمايل اثيري که فابيان خواسته يا ناخواسته در مرگ او دست داشته و همچون فام فاتالي که زيبایي هولناکي را در بطن قلبي سرد و آکنده از غرور با خود يدک مي‌کشد، فرصت‌هاي او را نابود کرده و او را در پرتگاه مرگ قرار داده است. بازي دقيق و سرشار از ظرایف و جزئيات کاترين دونوو به خوبي توانسته است موازنه مطلوبي بين دو وجه از شخصيت فابيان به وجود آورد. جادوگري زيبا که آن‌قدر جسور است که مي‌تواند بي‌محابا آنچه را که از زندگي مي‌خواهد به دست آورد و در اذهان مخاطباني که او را با فاصله و از دور تحسين مي‌کنند جاودان و ابدي شود، اما براي نزديکانش شمايلي از خودخواهي، زيبایي هولناک آغشته به گناه و بي‌عاطفگي باشد. دونوو با مهارت هر چه تمام‌تر اين تيرگي آغشته به شهرت و غرور را در مرزي باريک، نامرئي و متبحرانه به سيمایي مادرانه و محبت‌آميز بدل مي‌کند که فرم محتوایي کورئيدا نيز در دستيابي او به اين مهم بي‌تأثير نيست. فرم محتوایي بي‌نظير فيلم‌ساز همچون رماني چندلايه و برپايه نوعي رئاليسم جادویي، در قالب فيلم‌درفيلم طراحي شده است که شکلي تکين از يک فانتزي بديع را به وجود مي‌آورد. فابيان در فيلم، هنرپيشه‌اي است که قصد دارد در فيلمي با مضمون جاودانگي ايفاي نقش کند. فيلمي علمي- تخيلي به نام «خاطرات مادر من» براساس داستاني نوشته کن ليو که در آن مادري که به بيماري لاعلاجي مبتلا است در جواني تصميم مي‌گيرد به فضا برود؛ جایي که در آن، زمان متوقف مي‌شود و لحظه‌اي جاودانه و ابدي است. فابيان نقش دختر اين زن را در ميان‌سالي بازي مي‌کند که در ملاقات‌هايش با او رفته‌رفته پير مي‌شود و به زوال مي‌رسد، درحالي‌که مادرش همچنان جوان و پابرجاست. استعاره‌اي ظريف که مي‌تواند ماهيت آثار و فعاليت‌هاي هنري فابيان را به‌مثابه مظهري از جاودانگي در مقابل کالبد فاني تداعي کند و در تفسيري ديگر، جدایي مادر و دختر (فابيان و مولير) را در وقفه‌هاي زماني مداوم که فابيان به عنوان مادر از مولير دور بوده و او را تنها مي‌گذاشته تعبير شود. دو وجه از يک تصميم‌گيري جنون‌آميز در حرفه‌اي جادويي که فابيان در آن جاودانه‌شدن را به‌مثابه‌ شخصيتي منحصربه‌فرد که در واقعيت نيز در بطن حرفه‌اش داراي قدرت‌هايي جادویي است، برمي‌گزيند. درنهايت فابيان با ورود به جهان جادویي هميشگي‌اش (عرصه آفريدن نقش بر روي صحنه) است که مي‌تواند بر تروماي لاعلاج رابطه خود با مولير فائق آید و مورد بخشايش و عطوفت دختر واقع شود. در رابطه آينه‌اي دختر و مادر فيلم خاطرات مادر من، فابيان با واقع‌شدن در موقعيتي مشابه موقعيت واقعي مولير (همچون واردشدن به جهاني فانتزي که مي‌تواند ضعف‌ها، کمبودها و نقص‌هاي زندگي واقعي را برايمان رفع و قابل تحمل کند)، مي‌تواند به درک درستي از وضعيت رابطه نابسامان و ازهم‌گسيخته‌اش با مولير دست پيدا کند و در نتيجه راه‌حلي براي جبران بيابد. پس از، پشت‌سرگذاشتن چالش‌هاي نقشي که از نتيجه واقعي غفلتِ سال‌هاي متمادي از زندگي شخصي‌ و فرزندش به بار مي‌نشيند، فابيان موفق مي‌شود به رنج‌هاي دروني سربه‌مهر دخترش پي ببرد و براي بي‌قراري‌هاي ساليان تنهايي و کمبودهاي عاطفي مولير، خودش را به دروغ يا حقيقت در خاطره‌اي جاي دهد که براي مولير ارزش و اهميتي حياتي دارد. به اين ترتيب، موانع و مشکلات مادر- فرزندي مرتفع مي‌شود و مولير مي‌تواند از چنگال احساسات موهوم و هولناک دروني‌اش نسبت به مادر رها شود. اگرچه در تمام طول فيلم «حقيقت» فابيان اصرار دارد بگويد حرفه‌اش بيش از همه‌چيز او را در زندگي تحت تأثير قرار مي‌دهد، اما در مشاجره پاياني‌اش با مولير ناخواسته در موقعيتي بحراني، به حقيقت دروني خويش اقرار مي‌کند.‌در صحنه‌اي که فابيان عنان از کف داده و صحنه بازي را به‌دليل اختلافاتش با مانون (بازيگر نقش مقابلش که نقش مادر جوان بيمار را بازي مي‌کند و شباهتي غريب به سارا دارد) ترک مي‌کند، مولير که سعي دارد او را به صحنه برگرداند، سؤالي کليدي از فابيان مي‌پرسد: «خودت رو بيشتر دوست داري يا فيلم‌ها رو؟» و فابيان پاسخ مي‌دهد:« فيلم‌هايي رو دوست دارم که توش خودمو بازي مي‌کنم».حقيقتي که سرانجام، به شکلي ظريف از پس پرده‌هاي پنهان پزهاي روشنفکرانه فابيان درباره جاودانگي و حرفه‌اش سر برمي‌آورد. واقعيتي برهنه خفته در بستر دروغ که فيلم را به يک تئولوژي دروني درباره ماهيت و سرشت بشري در قالب ستاره‌اي موفق، زيبا و سالخورده که در نيمه پاياني زندگي‌اش به تفسيري عريان از خويش و معناي زيستنش دست يافته، پيوند مي‌دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.