دگرگونی هوشمند پیکره زنجیره تأمین جهانی پس از کرونا
بیتا کریمی.کارشناس ارشد اقتصاد ارتباطات و فناوری اطلاعات
بحران جهانی متأثر از ویروس کرونا، شکنندگی زنجیره تأمین در تجارت را علنی کرده است. دادوستد بین کشورهای جهان ازجمله چین، آمریکا و اروپا بهشدت افت یافته و همهگیری این ویروس با سرعت و مقیاس بیسابقهای تجارت و سرمایهگذاری جهانی را درگیر و تأثیرات مخرب اقتصادی را آشکار کرده است. ابتدا شوک عرضه و از پس آن شوک تقاضا بهدلیل خانهنشینی مردم در بسیاری از کشورها، شرکتهای چندملیتی را تحتالشعاع قرار داد. دولتها، تولیدکنندگان و مصرفکنندگان در تهیه کالاهای اساسی و مواد اولیه دستخوش مشکلات شدند و ناگزیر ضعف زنجیره تأمین مدرن را آزمودند. ضرورت طراحی زنجیرههای عرضه هوشمندتر، قویتر و متنوعتر یکی از اصلیترین درسهای این بحران بوده، زیرا اثرات شوک اولیه ممکن است تا ماهها استمرار یابد.
چین در معاملات تجاری داخلی و بینالمللی در ابتدای ماه فوریه 2020، افت 56 درصدی هفتگی را تجربه کرد و آمریکا، انگلستان و کشورهای اروپایی نیز از این روند پیروی و کاهش 26 درصدی در ابتدا و 17 درصدی در اواخر آوریل 2020 را ثبت کردند. دو اثر جانبی مهم در زنجیره تأمین، تجارت جهانی را تحت فشار قرار داده است: - مورد اول طولانیشدن زمان تسویه حساب یک فاکتور که برخلاف پرداختها که سرعت یافتهاند، کند شده است. مطابق آمار جهانی، در سال 2018 زمان متوسط تسویه یک فاکتور 36.8 روز، در سال 2019 بهطور متوسط 36.7 روز بوده است که در سه ماهه اول سال 2020، با 1.7 درصد افزایش به 37.4 روز رسیده است. - مورد دوم کاهش شدید سفارش، در زنجیره تأمین است. طبق اطلاعات جهانی، متوسط حجم سفارشهای هفتگی در ماههای ابتدایی 2020، 15.9 درصد کاهش یافته است. البته هنوز کسبوکارها از سفارشهایی که قبل از اعمال محدودیتها داشتهاند، پول وصول میکنند، اما این نیز در حال اتمام است، ازاینرو شرایط در ماههای آتی، میتواند برای تأمینکنندگان در سطح جهانی بسیار بغرنج باشد. با وجود جدیت اخیر برای بازگشایی کارخانهها و سهولت در محدودیتها، احتمال دارد همچنان استقبال، برای کالا و خدمات قابل قبول نباشد. کمااینکه فعالیت تجاری چین پس از بازگشایی کارخانهها در مدت کوتاهی افزایش یافته، اما این فعالیت حتی پس از کاهش محدودیتها، رکود بهدنبال دارد که چشمانداز کشور را بهشدت تغییر خواهد داد. تاکنون چین به عنوان «کارخانه جهان» شاخته شده بود، اما اکنون با معضلات متعدد مواجه شده و بسیاری از شرکای تجاری این کشور نیز بهدلیل محدودیتها در تأمین نیازهای خود با سختی مواجه هستند. یکپنجم تولید ناخالص داخلی چین را صادرات تشکیل میدهد. ازآنجاکه بیشتر سفارشها در ایالاتمتحده و سایر شرکای مهم تجاری متمرکز شدهاند، چین ناچار باید ابزار گریز از رکود و بهبود شرایط در اقتصاد خود را هرچه زودتر فراهم کند. اگرچه دولتها و بانکهای مرکزی با سرعت برای تزریق نقدینگی به سیستم واکنش نشان دادهاند، اما کارایی چنین اقداماتی بهتدریج در حال کاهش است. ماهیت بحران بسیاری از شرکتهای چندملیتی را وادار به انتخاب بین حفظ موجودیتشان یا پرداخت بدهی تأمینکنندگان کرده است. چنانچه گردش پول رو به توقف رود، میتواند تأثیر ویرانگری بر زنجیرههای تأمین داشته و مدت زمان بهبودی اقتصادی را بهطور قابل ملاحظهای فزونی دهد. اگرچه برخی شرکتها از قبل توافق کردهاند که بدهیها را در اسرع وقت به تأمینکنندگان پرداخت کنند، با این حال، چنین تدابیری برای همگان ممکن نیست. تأثیر محدودیت چین و نقشی که در شاهراههای اصلی تولید دارد، مشکل زنجیرههای عرضه مدرن را بیشتر برجسته کرد. با بستهشدن کارخانههای چینی، تولیدکنندگان بهدلیل عدم انعطافپذیری منبع تأمینکننده، تصمیم گرفتند که خودمحور باشند. یکی از پیامدهای احتمالی این است که بنگاههای جهانی بهجای اینکه تنها به چین اتکا کنند، زنجیرههای تأمین خود را در آینده متنوع میکنند. احتمالا مراکز تولیدی سایر کشورها مانند ویتنام، مکزیک و هند، از این تغییر منتفع و بازیگران جدیدی وارد عرصه خواهند شد. نداشتن تمرکز، از پیامدهای دیگر این وضعیت خواهد بود، چون از هماکنون برخی از کشورها شروع به جابهجایی بخشهایی از زنجیره تأمین خود به داخل کردند. سیاستگذاران کلان کشورها، تحقیق و تعمق میکنند تولید کدام مواد اولیه و محصول خاص در داخل کشور یا منطقه جغرافیایی امکانپذیر و مقدور است. بیشک این انتقال به یک مدل جدید برای زنجیرههای تأمین، با دیجیتالیسازی سریع، مکانیزاسیون پیشرفته و عمدهفروشی مدرن که تجارت جهانی را یاری کند، پشتیبانی خواهد شد. گرچه هنوز با وجود پیشرفتهای سریع در فناوری، ارتباط بین خریداران و تأمینکنندگان بیشتر مبتنیبر کاغذ است، اما دیجیتالیکردن این رابطه دوسویه، یک عنصر بنیادی برای ایجاد زنجیرههای عرضه پایدار و مستحکم است و سبب شناسایی و دراختیارگرفتن تأمینکنندگان جدید و بهمراتب کمهزینهتر میشود. با بهرهگیری از فناوریهایی مانند هوش مصنوعی و اینترنت اشیا، زنجیرههای تأمین قادر خواهند بود، در صورت رویارویی با تأمینکنندگان نامناسب یا ناکارآمد، بهسرعت ارائهدهندگان جایگزین را جستوجو کنند. بحران فعلی فرصتی مغتنم، برای بهروزسانی و تنظیم دوباره سیستمی است که به فرایندهای منسوخ و انحصارگرا متکی شده است. خلق زنجیره تأمین هوشمند و توانا، کلید اصلی ایجاد یک شبکه جهانی تجارت و سرمایهگذاری است که قادر به مقابله با دنیای اقتصادی پرتلاطم آینده باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.