مرزهايي مخل آسايش
زهرا جوهرچی
در سال ۲۰۰۰، سازمان ملل متحد ۲۰ ژوئن برابر با ۳۰ خرداد را روز جهانی پناهندگان اعلام کرد. آزار و اذیت قومی، نژادی، مذهبی، سیاسی و اجتماعی، جنگها و بلایای طبیعی سبب مهاجرت میشوند. دبیرکل سازمان ملل، آنتونیو گوترش، در بیانیه اخیر خود گفت که در یک سال گذشته 10 میلیون نفر از خانه و زندگی خود آواره شدهاند. او بر تعهد کشورها در پذیرش پناهجویان و فراهمکردن حداقل زندگی آنها تأکید کرد. وی امسال را با وجود بیماری همهگیر کووید ۱۹، تهدیدی برای پناهندگان و آوارگان دانست. در جنگ چندساله سوریه، ۲/۵ میلیون کودک آواره به لبنان، اردن، عراق، مصر و در رأس آن به ترکیه پناهنده شدهاند. ترکیه در جنگ با سوریه از سویی موجب ویرانی خانه و کاشانه مردم میشود و از طرفی ادعا دارد که ۹۶/۳۰ درصد کودکان آواره و پناهنده به ترکیه را به مدرسه میفرستد. سوریه، افغانستان، سودان جنوبی، میانمار و سومالی با بحران جدی جنگ، فقر و آوارگی روبهرو هستند و هرسال بر تعداد پناهجویان و آوارگان این کشورها افزوده میشود. داستان کودکان مهاجر تنها هم تلخ است، طبق پژوهشهای ۲۰۱۵ «کودکان گمشده اروپا» از ۹۰ هزار کودک مهاجر تنها در اروپا، ۱۰ هزار کودک
مهاجر مفقود شدهاند که نیمی از این کودکان افغانستانی هستند. در ایران طبق سرشماری ۱۳۹۵ و گزارش وزارت مهاجرت افغانستان، قریب به دو میلیون نفر مهاجر افغان در ایران زندگی میکنند که حدود ۴۶ درصد مهاجران زیر 20 سال دارند. بیش از ۷۰۰ هزار نفر بدون مدرک در ایران زندگی میکنند. چندسالی است که تمام کودکان افغانستانی در ایران میتوانند تحصیل کنند. شرایط دشوار زندگی، فقر و محرومیت و کار اجباری کودکان گاهی مانع از تحصیل آنها میشود. متأسفانه فاصله بین مصوبهها و اجرای آنها همیشه زیاد است. شهریههای مدارس، نبود مدارس کافی در حاشیه شهرها و بیسوادی والدین برای مراجعه به دفاتر کفالت از جمله عواملی است که باعث میشود کودکان مهاجر پشت در مدرسهها بمانند. سپیده سالاروند در پژوهش مردمنگاری خود در کتاب «انگار لال شده بودم»* از مهاجرت بچههای زیر ۱۲ سال افغانستانی در سالهای ۹۴ تا ۹۶ میگوید. کودکانی که با اشتیاق از شهر خود حرکت میکنند و پس از طی مسافت طولانی با قاچاقبرها در حالی که برای گذر از مرز هویت و نامشان تغییر میکند، سرانجام در تهران با کارهای سختی روبهرو میشوند که گاهی جسم و روحشان آسیب جدی میبیند. کودکانی
که مجبورند بدون هویت در کشورمان زندگی کنند، به خاطر رد مرز خود را ایرانی معرفی میکنند. در مسیر با توصیه قاچاقبرها هر لحظه باید با یک اسم باشند. امسال شرایط اضطراری کووید ۱۹ سبب نگرانی بیشتر خانوادهها شده است. انجمنها و سمنها تلاش میکنند ضمن حمایت از خانوادههای این کودکان، نیازهای فرهنگی، آموزشی و بهداشتی آنها را فراهم کنند. انجمن پرنده درخت کوچک با بزرگداشت روز جهانی پناهجویان، اهم فعالیت خود را به تربیت، رشد و بالندگی این کودکان اختصاص داده است. باشد که این میهمانان کوچک، زنان و مردان سازنده فردا آیندهای بهتر را برای جامعه ما رقم بزنند. مگر جز این است که جامعه را افراد آن میسازند. یادمان باشد مرزها ساخته دست بشرند و زمانی برای جلوگیری از اختلاف بین مرزنشینان بهوجود آمدند. نگذاریم مخل آسایش شوند. به امید روزی که هیچ مرزی بین انسانها نباشد.
*انگار لال شده بودم، سپیده سالاروند، ۱۳۹۸، تهران نشر خرد سرخ
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.