|

روایتی از خشونت و نژادپرستی

شرق: کلِم مارتینی به‌عنوان نویسنده ژانر کمدی سیاه شناخته می‌شود و این را می‌توان در دو نمایش‌نامه‌ کوتاه او که مدتی پیش با ترجمه پژمان طهرانیان در نشر بیدگل منتشر شد دید. «مکالمه‌هایم با سگ‌ وحشی همسایه» و «بالا روی بام» عناوین دو نمایش‌نامه‌ای‌اند که در قالب یک کتاب و در سری نمایش‌نامه‌های آمریکایی نشر بیدگل به چاپ رسیده است. کلم مارتینی از نویسندگان معاصر کانادایی است که در سال 1956 متولد شده و در کارنامه‌اش، آثاری در فرم‌های مختلف نوشتاری، از نمایش‌نامه و فیلم‌نامه گرفته تا داستان دیده می‌شود. او خیلی زود و از سال‌های تحصیل در دبیرستان به نوشتن داستان کوتاه پرداخت و در همان‌ دوران موفقیت‌هایی هم در مسابقات داستان‌نویسی به دست آورد. این اتفاق باعث شد تا او بیش از پیش به نویسندگی علاقه‌مند شود و به سمت ادبیات نمایشی میل پیدا کند. او در سال ۱۹۸۰ لیسانسش را از دانشگاه کلگری در رشته هنرهای زیبا با گرایش نمایش‌نامه‌نویسی گرفت و در سال ۱۹۸۲ اولین کسی بود که از مدرسه ملی تئاتر در مونترال کانادا در رشته نمایش‌نامه‌نویسی فارغ‌التحصیل شد پس از آن، در یک بازپروری به آموزش درام و نمایش‌نامه‌نویسی به نوجوانان و جوانان مشغول شد. حضور مارتینی در مرکز بازپروری و آشنایی‌اش با نوجوانان و جوانان بزهکاری که به دلیل مسائل خانوادگی و اجتماعی مرتکب بزه شده‌ بودند بر او تأثیر گذاشت و بعدها رد این تأثیر در آثارش بروز یافت. طهرانیان در پیشگفتار ترجمه‌اش از دو نمایش‌نامه مارتینی با اشاره به این موضوع نوشته که شخصیت‌های نمایش‌نامه‌های مارتینی غالبا افرادی هستند که با مشکلات فردی و خانوادگی درگیرند و درعین‌حال به دنبال دست‌یافتن به خویشتن حقیقی‌شان هستند. آن‌طور که گفته شد، مارتینی به‌عنوان داستان‌نویس، نمایش‌نامه‌نویس و فیلم‌نامه‌نویس شناخته می‌شود اما در بین آثاری که او منتشر کرده، کتاب متمایزی هم دیده می‌شود که جزء آثار بااهمیت اوست. «داروی تلخ» عنوان این کتاب است که شامل خاطرات مصوری است که کلم مارتینی نوشته و برادرش، اولیویه، تصویرسازی کرده است. علاوه‌براین، مارتینی سه رمان به‌هم‌پیوسته برای نوجوانان و بزرگ‌سالان هم نوشته که با موفقیت زیادی روبه‌رو شده‌ و جوایز معتبری را در کانادا به دست آورده‌اند و به زبان‌های متعددی هم ترجمه شده‌اند. پیش‌تر ترجمه فارسی این اثر با عنوان «وقایع کلاغیه» با ترجمه طهرانیان در نشر نو به چاپ رسیده بود. اما مارتینی در عرصه ادبیات نمایشی کانادا چهره کاملا شناخته‌شده‌ای محسوب می‌شود و آثارش جوایز مختلفی کسب کرده‌اند. پیش از این نمایش‌نامه‌ دیگری از او با نام «داستان زندگی فیل آفریقایی» نیز به فارسی چاپ شده بود. «مکالمه‌هایم با سگ وحشی همسایه» در ماه می ۱۹۹۱ نوشته شد و نخستین‌بار در فوریه ۱۹۹۲ در تئاتر لانچ‌باکس شهر کلگری در کانادا به کارگردانی مارگارت بارد روی صحنه رفت. نمایش‌نامه دیگر کتاب، «بالا روی بام» در سال ۱۹۹۴ نوشته شده و اولین‌بار در ژانویه ۱۹۹۵ در همان سالن به کارگردانی دیوید لرینی اجرا شد. طهرانیان در ابتدای کتاب، بخشی از مقدمه‌ مارگارت بارد و بارتلی بارد، که بسیاری از نمایش‌نامه‌های مارتینی را کارگردانی کرده‌اند؛ ترجمه کرده و آنها در این مقدمه درباره ویژگی‌های آثار مارتینی و مشخصا نمایش‌نامه‌های این کتاب توضیحاتی داده‌اند: «مارتینی از مردمانی می‌نویسد که مانند همه ما روزانه با این دنیای پیر ترسناک روبه‌رو می‌شوند. ژانر او کمدی سیاه است. لحنش تلخ و گزنده و گاه خشن، اما سبکش مفرح و تاثیرگذار و هوشمندانه است. شخصیت‌های او با دلخوشی‌های کوچکشان به نحوی می‌توانند بر هر آنچه آنها را می‌ترساند غلبه کنند». آدم‌های نمایش‌نامه «مکالمه‌هایم با سگ وحشی همسایه»، در دو خانه در حومه شهری در کانادا زندگی می‌کنند و اگرچه آنها عادات و ویژگی‌هایی عجیب دارند اما ویژگی‌های جهان‌شمولشان باعث می‌شود که شخصیت‌هایی آشنا به نظر آیند. در یکی از این خانه‌ها، یک استاد فلسفه با بینش تحلیلگرای بیمارگونه‌اش با دختر نوجوانش که دچار بلوغ زودرس است زندگی می‌کنند. آنها هم درگیر مسائل خانوادگی خودشان هستند و هم با مسائلی که در محیط زندگی‌شان در جریان است مواجهند. همسایه آنها، مردی است که به‌خاطر خطرهای خیالی و واقعی، خانه‌اش را به دژی محکم تبدیل کرده و یکی از تمهیدات او برای این کار، سگی است از نژادی وحشی که باید از خانه و صاحبش محافظت کند. در نمایش‌نامه دوم کتاب، «بالا روی بام»، با زندگی زوجی روبه‌رو هستیم که اگرچه جدا از هم زندگی می‌کنند اما هنوز به طور رسمی از هم جدا نشده‌اند و درگیر رابطه‌ای سخت و پیچیده‌اند. مارگارت بارد و بارتلی بارد، نوشته‌اند که این دو نمایش‌نامه مارتینی، نمونه‌ای کوچک از جنگ‌وجدال‌های بزرگ‌تری هستند که در جهان واقعی در جریان است و درواقع مارتینی با روایتش، بر روی مسائلی مثل خشونت و نژادپرستی و حقوق بشر دست گذاشته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.