روایت داستانی زندگی فردوسی
شرق: محمدرضا مرعشیپور که عمدتا با ترجمههای قابل توجهش از ادبیات جهان عرب و مشخصا آثاری از نجیب محفوظ شناخته میشود، علاقه زیادی به ادبیات کلاسیک دارد و این را میتوان در ترجمههایش از «هزار و یکشب» و «کلیله و دمنه» دید. مرعشیپور مدتی پیش روایتی از «تاریخ بیهقی» به دست داد و احتمالا در آینده روایتهایی از دیگر آثار کلاسیک مثل «مرزباننامه» و «تاریخ جهانگشای جوینی» هم ارائه خواهد داد. مرعشیپور در «تاریخ بیهقی به روایتی دیگر»، برخلاف شیوه مرسوم مواجهه با آثار کلاسیک، مواجههای خلاقانه با «تاریخ بیهقی» داشته و روایتی امروزی از آن به دست داده است. کاری که مرعشیپور با «تاریخ بیهقی» انجام داده را میتوان ترجمهای بینازبانی دانست. او در روایتش، بخش خوارزم «تاریخ بیهقی» را کنار گذاشته و زندگی مسعود را، از کودکی تا مرگش، پی گرفته است. همچنین او، داستانوارههای اثر بیهقی را نیز کنار گذاشته تا سیر روایت یکدستتر شود و واژهها و عبارتهای عربی را هم به فارسی برگردانده و کوشیده تا با اعمال تغییراتی کوچک رمانی تاریخی از «تاریخ بیهقی» به دست دهد. «داستان زندگی فردوسی»، با عنوان فرعی بزرگترین حماسهسرای جهان، عنوان کتابی است از ساتم الغزاده که با بازنویسی محمدرضا مرعشیپور در نشر نیلوفر منتشر شده است. ساتم الغزاده، از نویسندگان مشهور تاجیک است که در سال 1911 متولد شد. او عضو پیوسته فرهنگستان علوم تاجیکستان بود و پژوهشهایی درباره چهرههای کلاسیک فرهنگ و ادبیات ایرانی نظیر ناصرخسرو، ابنسینا، رودکی و فردوسی انجام داد. او در کتاب «فردوسی»، زندگی این شاعر کلاسیک فارسی را در قالب رمانی خواندنی روایت کرده است. این کتاب در سال 1990 از سوی انتشارات ادیب در دوشنبه پایتخت تاجیکستان به چاپ رسید و جایزه رودکی را کسب کرد. در توضیحات پشت جلد کتاب، درباره بازنویسی این اثر، این توضیح داده شده که گویش تاجیکی اگرچه در چارچوب زبان فارسی میگنجد اما با فارسی رایج در ایران امروز، چه در واژگان و چه در نحو، تفاوتهای زیادی دارد و از اینرو لازم بوده است که این رمان مورد بازنویسی قرار بگیرد. در بخش اول کتاب با عنوان «خانواده روستانشین» میخوانیم: «در خلوت دفترستانی در باغ، سخن آفریده میشود. نثر خشک و بیرنگ داستانها به نظمی تر و رنگین بدل میگردد. داستانها همچون درختی که زمستان را از سر گذرانده است و اندام برهنهاش را در بهاران با شاخ و برگ سبز میپوشاند و گل میافشاند، به زیور شعر آراسته میشوند. داستانها از ژرفای تیره روزگاران سر برمیآورند؛ از یاد به یاد و از فرزندان به فرزندان میگذرند تا به روزگار شاعر میرسند و او دانههای مروارید و گوهر سخن را به رشته میکشد. جنگ داستانها، کتاب بزرگ و پربرگ شاهنامه منثور، دیگر کتابهای تاریخی، خبرها و رخدادها به زبانهای فارسی و عربی، همه روی میز کار شاعر و در تاقچههای دفترستان وی بر هم انباشتهاند و بسته نمیشوند. شاهان و جهانپهلوانان نامآور به زندگی بازمیگردند و کارنامههای شگفتانگیزشان را برای شاعر بازگو میکنند. تپاتپ سم اسبان جنگی و شیهههای تندرآسایشان، هیاهوی رزمآوران، چکاچک شمشیرهای خونریز، بانگ وهمانگیز طبلها و دهلها، نعره فلکپیچ کرناها، پیوسته در گوش شاعر طنیناندازند. هنگام فروکش کردن جنگها و نبردها نیز خردمندان و دانشوران باستان به مهمانی او میآیند؛ همسخنش میشوند و پندها و حکمتهایشان را بیان میدارند». در کارنامه آثار الغزاده، هم رمان و داستان کوتاه دیده میشود و هم فیلمنامه و نمایشنامه؛ همچنین او ترجمههایی نیز از آثار مشهور ادبیات جهان به دست داده است. «گوهر شبچراغ»، «در آتش»، «جویندگان»، «تیمور لنگ» و «قسمت شاعر» از جمله آثار الغزاده هستند. «دنکیشوت» سروانتس و «هملت» شکسپیر از جمله ترجمههای او هستند. در بخشی دیگر از «داستان زندگی فردوسی» میخوانیم: «اتاق فردوسی محل رفتوآمد شد. شاعران و فرزانگان و دیگر مردمان شعردوست شهر هر پسین به دیدارش میآمدند و البته نه با دست خالی. آنان، به رعایت عرف، خوردنیهای رنگبهرنگ با خود میآوردند. بیشتر وقتها، جا در اتاق برای نشستن بسنده نبود و برای گردهمایی به میانجای سرای میکوچیدند که بیدهای مجنون گرداگرد آبنمای آن دیوارهای سبز میکشیدند. آنجا سر سفرههای پربار مینشستند و گل میگفتند و گل میشنیدند و شعرخوانی اوج میگرفت. برخی دیدارکنندگان، پسران و دختران خردسال خود را همراه میآوردند و از شاعر خواهش میکردند در حقشان دعای خیر کند تا از گزندهای روزگار در امان بمانند و به آرزوهایشان برسند و خردمند و بافرهنگ برآیند. فردوسی هم دست نوازش بر سرشان میکشید، پیشانی آنان را میبوسید و برایشان دعا میکرد».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.