تأکید تهران و مسکو بر اهمیت رسیدن به یک میثاق ملی در افغانستان
چشمانداز گفتوگوهای بینالافغان
علی روغنگران
سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، روز سهشنبه 27 خرداد (16 ژوئن) بعد از ملاقات با «محمدجواد ظریف» همتای ایرانی خود در مسکو به خبرگزاری ایترتاس گفت: «ایران و روسیه اقدام هماهنگ را برای راهحل بحران افغانستان ادامه میدهند تا افغانها در اولین فرصت بتوانند پروسه مصالحه ملی و احیای یک افغانستان صلحآمیز و مستقل را آغاز کنند و این کشور دیگر همچون منبع تروریسم و قاچاق مواد مخدر تهدید به شمار نرود». وزیر خارجه ایران نیز اظهار کرد: «تهران و مسکو در رابطه با اهمیت رسیدن به یک میثاق ملی در افغانستان نظر مشترک دارند و ایران همیشه از تلاشهای روسیه در این راستا حمایت میکند». این در حالی است که چندیپیش، پس از ماهها کشمکش و بحران ناشی از انتخابات ریاستجمهوری افغانستان، سرانجام روز یکشنبه 28 اردیبهشت توافقنامه سیاسی بین عبدالله عبدالله رهبر تیم ثبات و همگرایی و محمد اشرف غنی رئیسجمهوری، امضا و بر این بحران نقطه پایان گذاشته شد. براساس این توافقنامه عبدالله ریاست شورای عالی مصالحه را که دارای پنج معاون، بودجه مستقل و صلاحیتهای مشخص است، برعهده گرفته و در معرفی 50 درصد کابینه دولت نیز سهم دارد. در این توافقنامه آمده است که استانداران 34گانه افغانستان براساس یک قاعده مورد توافق دو طرف معرفی میشوند و تغییر، تعدیل و برکناری افراد از پستهای مهم دولتی با دلایل موجه انجام خواهد شد. همچنین رئیسجمهوری غنی، فرمان اعزازی مارشالی برای ژنرال عبدالرشید دوستُم، معاون سابق و رهبر حزب جنبش ملی اسلامی افغانستان را براساس توافقنامه امضا کرد. تا سپتامبر گذشته، عبدالله سمت «رئیس اجرائی» را برعهده داشت که بعد از انتخابات سپتامبر این سمت از بین رفت. در این انتخابات، عبدالله و غنی هر دو ادعای پیروزی کردند. آرا مجددا بازشماری شد، ولی هر دو کاندیدا از مواضع خود کوتاه نیامدند و نهایتا هر دو به طور همزمان مراسم تحلیف برگزار کردند. اما واضح بود که یکی از آنها باید از مواضع خود کوتاه بیاید. چراکه اوضاع سیاسی و امنیتی افغانستان چنان حساس و شکننده بود که امکان تداوم وضعیت دو سلطان در یک اقلیم وجود نداشت. عبدالله و غنی در شرایطی قدرت را در میان خود تقسیم کردند که افغانستان در عین مواجهه با بیماری کرونا، با موج جدیدی از خشونتها مواجه شده بود. اخیرا کابل و سایر شهرهای افغانستان شاهد حملاتی بودهاند که در آنها دهها نفر جانشان را از دست دادند. توافق غنی و عبدالله گام اولیه و مهمی در مسیر صلح با طالبان است. بعد از امضای توافق میان طالبان و آمریکا در دوحه پایتخت قطر، قرار بود مذاکرات بینالافغان در ماه مارس آغاز شود و همزمان با این مذاکرات آمریکا به تدریج نیروهای خود را از افغانستان خارج کند. اما اختلافات ادامهدار غنی و عبدالله مانع از شروع این مذاکرات شد. با بروز شکاف سیاسی در کابل و افزایش خشونتها در افغانستان، چشمانداز صلح در این کشور در هالهای از ابهام قرار گرفته بود. آمریکا که به شدت دنبال خروج از افغانستان است، از این امر خشمگین شد و با قطع کمکهای مالی خود به افغانستان، سران سیاسی این کشور را به نوعی تنبیه کرد. بعد از اینکه موعد شروع مذاکرات بینالافغان در ماه مارس بدون شروع گفتوگوها فرا رسید، مایک پمپئو، وزیر امور خارجه آمریکا، در تلاشی برای حل اختلافات سیاسی به کابل رفت. اما نتوانست عبدالله و غنی را به حل اختلافات متقاعد کند. پس از آن بود که آمریکا اعلام کرد یک میلیارد دلار از کمکهایش به افغانستان را قطع خواهد کرد. حالا بعد از توافق عبدالله و غنی، برخی مقامات افغانستان امیدوارند آمریکا این کمکها را از سر بگیرد. شامروز خان مسجدی، سخنگوی وزارت دارایی افغانستان در توئیتی از پمپئو خواسته است که در قطع کمکهای افغانستان تجدیدنظر کند. علاوه بر این، حالا آمریکا هم امیدوار است که بعد از حل بحران سیاسی در کابل، مذاکرات بینالافغان آغاز شود. به تازگی زلمای خلیلزاد، نماینده آمریکا در امور صلح افغانستان با نمایندگان طالبان در قطر و مقامهای پاکستانی در اسلامآباد دیدار کرده است. وزارت خارجه آمریکا گفته است که هدف سفر خلیلزاد تلاش برای تسهیل مذاکرات بینالافغان صلح است. بعد از تشکیل شورای عالی مصالحه به ریاست عبدالله احتمال دستیابی به صلح بیشتر شد. اما هنوز چالشهایی در مسیر صلح وجود دارد. اختیارات عبدالله در منصب جدید، هنوز به طور واضح مشخص نیست. هنوز معلوم نیست که اگر عبدالله در مذاکرات صلح با طالبان بر سر موضوعی توافق کند، آیا این موضوع مورد پذیرش غنی قرار خواهد گرفت یا نه. این احتمال وجود دارد که در حین مذاکرات صلح با طالبان، میان عبدالله و غنی درباره نحوه صلح با طالبان اختلافاتی ایجاد شود. دولت افغانستان به رهبری غنی در آزادی پنج هزار نفر از زندانیان طالبان، که یکی از پیششرطهای این گروه برای آغاز مذاکرات بینالافغان است، تعلل کرده و تحت فشار بینالمللی تاکنون به تدریج با آزادی سه هزار نفر از این زندانیان موافقت کرده است. یکی از مأموریتهای عبدالله به عنوان رهبر فرایند صلح در افغانستان، تسریع این روند است که البته دولت افغانستان به تازگی وعده آزادی دو هزار نفر دیگر از زندانیان طالبان تا چند روز آینده را داده است. همچنین، عبدالله در تشکیل تیم مذاکراتی دولت افغانستان و تدوین برنامه مذاکرات صلح، ممکن است با چالشهایی مواجه شود. گروههای سیاسی در کابل، درباره صلح با طالبان و اداره مذاکرات، اختلافات عمیقی دارند. طالبان توافق عبدالله و غنی را «تکرار تجارب ناکام قبلی» دانسته و خواستار اجرای توافقنامه صلح دوحه شده است. سهیل شاهین، سخنگوی دفتر سیاسی طالبان در قطر، در توییتی نوشت: «طرفهای افغان باید به حل اصلی مشکل متوجه شوند. حل معضله افغانستان در عملیشدن پیمان دوحه نهفته است. باید از ایجاد موانع اجتناب صورت گیرد. پروسه رهایی زندانیان تکمیل و هرچه زودتر مذاکرات بینالافغان آغاز شود». با این وجود، با شروع گفتوگوهای بینالافغان تمام نگاهها متوجه افغانستان خواهد شد تا شاید طرفهای درگیر در این کشور پس از دهها خشونت و ناامنی، گامهایی امیدوارکننده به سمت ثبات و همگرایی برداشته و نویدبخش فردایی بهتر برای این کشور بحرانزده باشند. امری که بهخصوص برای ایران به عنوان کشوری همسایه با اشتراکات فراوان حائز اهمیت است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.