|

همه روایت‌ها از درگیری‌های 30 خرداد

امیرحسین جعفری

در تاریخ معاصر میهن ما روزهای پر فرازونشیبی وجود دارد كه تأثیر بعضی از آنها تا سال‌های زیادی بر فضای سیاسی كشور سایه انداخت و تلخ‌ترین لحظات انقلاب را به وجود آورد كه بعضا تأثیرشان تا سال‌ها پس از وقوع، به طرز بغرنجی وجود داشت و تعدادی نیز هنوز هم دارد. اتفاقاتی كه عدم بروز آنها شاید امروز، تاریخ را آرام‌تر برای ما ورق می‌زد. از ترور آیت‌الله مطهری تا فوت آیت‌الله طالقانی، 30 خرداد60، انفجار دفتر حزب جمهوری، انفجار دادستانی، انفجار ساختمان نخست‌وزیری و... كه تماما نتایج وحشتناكی را در زمینه‌های مختلف با خود یدك كشیدند.با پیروزی انقلاب و گذر زمان به سمت ساماندهی سیاسی و تشكیل دولت مستقر با رأی ملی اختلاف نظرات زیادی بین نیرو‌های شركت‌كننده در انقلاب از طیف مختلف برای اداره كشور و بعضا سهم‌خواهی به وجود آمد كه تعدادی از سازمان‌ها و گروه‌ها برای كسب قدرت و به كرسی‌نشاندن برنامه‌هایشان دست به اقدامات غیرمنطقی زدند كه نشان از ارزیابی نادرست آنها از جامعه ایران و انحصارطلبی این گروه‌ها داشت كه از مهم‌ترین آنها می‌توان به سازمان مجاهدین خلق اشاره كرد. آغاز خشونت علنی فضای سیاسی كشور حدودا از اواسط سال59 و درگیری‌های جسته‌وگریخته میان افراد بر سر مسائل مختلف باعث شد روند اتفاقات به سمت خشونت و مقابله علنی، عمدتا میان نیروهای اسلام‌گرا و هوادار روحانیت در برابر جبهه نیروهای طرفدار سازمان مجاهدین و بنی‌صدر كشیده شود، انقلاب فرهنگی و انتخابات مجلس نیز كه با عدم تمكین مسعود رجوی با توجیه رد صلاحیت در انتخابات ریاست جمهوری و رأی‌نیاوردن در مجلس همراه شد، این شكاف را میان گروه‌ها علنی‌تر كرد. پس از اسفند ماه 59 و سخنرانی‌های تند بنی‌صدر تضادهای جدی‌تری در كشور آشكار شد كه با ورود به سال 60 به خصوص تابستان این سال، موجی از تنش و خون بیشتر شهر‌ها را فرا گرفت. در بازه زمانی‌ای كه عراق در حال پیشروی حداكثری در خاك ایران بود سازمان منافقین ارتباطات خود را با آن سوی مرز برقرار كرد و با امید همكاری‌های خارجی و ضعف حكومت داخلی بر این تصور بود كه می‌تواند با شورشی خیابانی قدرت را به آسانی به دست گیرد. روایت روز واقعه روز 30خرداد همه‌چیز آرام به‌نظر می‌رسید، آرام از جنس روزهای انقلاب؛ اما همه چیز به این سادگی نبود و در ظهر این روز شهرهای مختلف كشور از جمله، تهران، اصفهان، اراك، تبریز، مشهد، بندر عباس و... شاهد تظاهرات مسلحانه از سوی سازمان منافقین خلق با همكاری سازمان پیكار در راه آزادی، سازمان چریك‌های فدایی خلق اقلیت، سازمان رنجران و آرمان مستضعفین بود. روزنامه‌های آن روز از جمله جمهوری اسلامی، اطلاعات و كیهان نیز خبر از وقایعی خونین می‌دادند. روایت روزنامه جمهوری اسلامی روزنامه جمهوری اسلامی نوشت: «در اجتماع مردم در مدرسه شهید مطهری اعلام شد که تعداد شهدا حادثه ۳۰ خرداد ۲۴ تن و تعداد مجروحین بیش از ۲۰۰ تن که حال ۳۵ تن وخیم است. منافقین كه آن روزها هنوز مجاهدین نامیده می‌شدند، در بیست و هشتم خرداد با صدور بیانیه سیاسی- نظامی شماره 25 به صورت رسمی جنگ مسلحانه برای براندازی جمهوری اسلامی را اعلام كردند كه این روش غیرسیاسی را تا به امروز نیز ادامه می‌دهند و گویی سی خرداد با تمام هزینه‌های سیاسی‌اش هنوز تمام نشده است و تنها ثمره آن برای سازمان منافقین آشكارشدن روی خیانت‌وار آنها و اندیشه التقاطی‌شان شد. تقابل با حاكمیت در روز سی خرداد 1360 به بهانه عزل بنی‌صدر در تعدادی از مراكز استان‌ها به سطح خیابان كشیده شد كه متاسفانه باعث كشته و زخمی‌شدن عده‌‌ای از جمله 16 نفر كشته و 156 نفر زخمی در تهران شد. در اصفهان نیز منافقین با كارد موكت‌بری درحالی‌كه هنوز حمله‌‌ای به آنها صورت نگرفته بود ضمن حمله به یكی از پاسداران انقلاب آقای سیدمحسن هاشمی اقدام به بریدن گردن وی كردند كه موجب شهادت او شد». روایت هاشمی‌رفسنجانی اکبر هاشمی‌رفسنجانی، رئیس وقت مجلس شورای اسلامی، در خاطرات خود آشوب‌های روز ۳۰خرداد را این‌گونه بازگو می‌کند: «گروهک‌های مجاهدین خلق و پیکار و رنجبران و اقلیت فدایی و... تدارک وسیعی برای ایجاد آشوب و جلوگیری از کار مجلس دیده بودند و به‌نحوی اعلان مبارزه مسلحانه کرده‌اند. از ساعت چهار بعد از ظهر به خیابان‌ها ریختند و تخریب و قتل و غارت و آشوب را در تهران و بسیاری از شهرستان‌ها آغاز کردند. کم‌کم نیروهای سپاه و کمیته‌ها و حزب‌اللهی‌ها به مقابله برخاستند. من در مجلس بودم... صدای تیراندازی از چندین نقطه شهر به گوش می‌رسید. خبر از جراحت و شهادت عده‌ای نیز می‌رسید... نزدیک غروب آقای زواره‌ای، مسئول ستاد امنیت آمد و نوار ضبط‌شده از ارتباطات تلفنی مرکز فرماندهی مجاهدین خلق با رابط‌‌های آشوب خیابانی را آورد که برنامه وسیع تخریب و آشوب آنها را مشخص می‌کرد اوایل شب آشوبگران شکست خوردند و متفرق شدند، بدون اینکه کار مهمی از پیش ببرند، به جز تخریب چند ماشین و مرگ و جرح چند نفر از طرفین». روایت حسن روحانی حسن روحانی، نماینده وقت مجلس نیز در خاطرات خود این روز را چنین تعریف می‌كند: «زمانی که مجلس شورای اسلامی تصمیم ‌گرفت تا در برابر رأس نفاق بایستد و کسی را که به ناروا، پست ریاست جمهوری آن زمان را در دست گرفته بود، پای میز بحث طرح عدم کفایت سیاسی بکشاند، صبح روز شنبه ۳۰ خرداد در کازیو همه نمایندگان، یک پاکت قرار گرفته بود. درون پاکت، نامه‌ای از منافقین بود که رسما نمایندگان مردم را تهدید به ترور کرده بودند که اگر رأی به عدم کفایت بنی‌صدر بدهید، تبعات خطرناک آن را هم باید برعهده گیرید. پیدا بود طراحی گسترده‌ای از سوی غرب و توسط این گروهک انجام شده بود. روز ۳۱ خرداد، روزی بود که مجلس شورای اسلامی با رأی قاطع به عدم کفایت سیاسی بنی‌صدر رأی داد که بلافاصله بحران و ترور هم در کشور شروع شد. عصر روز قبل (۳۰ خرداد) هم منافقین در تهران به کشتار پرداخته بودند تا جلوی کار مجلس را بگیرند، ولی این تهدیدات کارگر نبود و مجلس کار سرنوشت‌ساز خود را به خوبی انجام داد، گرچه بهای سنگینی هم پرداخت کرد». روایت امام با وجود تمامی این اتفاقات و مقابله علنی مجاهدین با حاكمیت، امام خمینی پس از وقوع این حادثه ضمن ایراد سخنرانی درباره جوانان این گروه‌ها نظری متفاوت و دلسوزانه داشت: «مع‌الاسف چون مى‌بینم در بین اینها بسیاریشان گول خورده‌اند، جوانان پاکدلى بودند که این گرگ‌ها آنها را منحرف کردند و من امید این را دارم که این جوان‌ها برگردند، اینها به دامن ملت برگردند، به دامن اسلام برگردند، از این جهت، من موعظه مى‌کنم آنها را، موعظه مى‌کنم پدر و مادر اینهایى را که گول خورده‌اند که جوانان خودشان را نگذارند براى ایده‌هاى چند نفر خائن که مى‌خواهند در این کشور حکومت کنند و پشتیبان آنها هم آمریکاست یا شوروى، نگذارید جوانان شما تباه شوند».مجاهدین كه به اشتباه تصور می‌كردند پانصد هزار نیروی هوادار و متشكل از شهروندان تهرانی و چهل درصد ارتش نیز از هواداران آنها هستند، ضمن مقاومتی كوتاه در كمتر از یك روز به طور كامل ناچارا از خیابان‌ها خارج شدند؛ اما سی خرداد در همان روز پایان نیافت و تبعات سنگینی برای دو طرف درگیری به وجود آورد كه به مرور زمان موجب بسته‌ترشدن فضای سیاسی كشور با وجود تهدید‌های سازمان‌های مجاهدین و اقلیت شد كه حساسیت‌های سیاسی را روی تمامی گروه‌ها حتی آنانی كه هیچ نقشی در این ماجرا نداشتند افزایش داد و به علت وقوع جنگ به عنوان دغدغه اصلی مردم و كشور، نیز اخبار این اتفاقات در سطح كمی از جامعه گسترش پیدا كرد و به مرور به فراموشی سپرده شد.اما این واقعه شروع تازه‌‌ای برای جریان منافقین به سوی تبدیل‌شدن به یك سازمان تروریستی تمام‌عیار بود و تابستان آن سال با وقایع خونینی همراه شد كه نه تنها موجب ضعف حكومت تازه‌تأسیس پس از انقلاب نشد، بلكه موجب ایجاد یك همبستگی ملی در راستای مقابله با این جریان و بسته‌شدن نسبتا كامل فعالیت سیاسی برای گروه‌های ماركسیستی و حتی ملی-مذهبی شد. انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی تنها یك هفته پس از این تظاهرات سازمان مجاهدین كه دیگر از نگاه مردم منافقین نام گرفته بودند به دنبال مشی براندازانه‌‌ای خود با انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی توسط محمدرضا كلاهی، در خیابان سرچشمه تهران موجب شهادت بیش از 70 نفر از اعضا این حزب و مسئولان مهم كشور از جمله رئیس قوه قضائیه و تعدادی از نمایندگان مجلس شدند و با تصور سقوط جمهوری اسلامی پس از حذف نیرو‌های انقلابی در دولت به این انفجار اكتفا نكرده و با استفاده از نفوذی رده‌بالای خود در دفتر نخست‌وزیری، اقدام به انفجار دفتر نخست‌وزیری واقع در خیابان پاستور كردند كه در این حادثه آقایان رجایی، باهنر، سرهنگ وحیددستجردی و عبدالحسین دفتریان به شهادت رسیدند كه متأسفانه هیچ‌گاه محمدرضا كلاهی و مسعود كشمیری به علت فرار از كشور دستگیر نشدند و حتی در روز‌های اول انفجار، نام كشمیری در میان شهدا اعلام شد و پس از آن با شك اسدالله لاجوردی به سوی نیروهای اطلاعات نخست‌وزیری تعدادی آنها با اتهام همكاری در این واقعه مدتی دستگیر شده و پس از چهار سال با تكمیل پرونده و پیگیری‌های آیت‌الله موسوی‌خوئینی‌ها این پرونده به‌كلی بسته شد.طبق تحلیل و گفته شاهدان عینی این روز در آن زمان؛ واقعه سی خرداد اتفاقی یك‌شبه نبود و پیش‌زمینه‌های آن شاید به سال‌ها قبل از این روز بازمی‌گشت و با مسیری كه رجوی پیش پای این تشكل قرار داده بود حتی اگر از وقوع این حادثه در 30 خرداد نیز جلوگیری می‌شد قاعدتا در روزی دیگر به همین شكل شاهد درگیری مسلحانه وسیعی بودیم به گفته فرخ نگهدار رهبر وقت سازمان فداییان اكثریت ضمن دیدار با رجوی در اسفندماه 1359؛ وی از اواسط این سال در فكر ایجاد چنین درگیری مسلحانه‌‌ای برای براندازی حكومت با توجیه ضعف‌های اولیه دولت در آن زمان بود تا بتواند به قول خود به‌راحتی حكومت را به دست گیرد. در نهایت با وجود تمام اقدامات سازمان مجاهدین بر علیه جمهوری اسلامی از سال 60 تاكنون تنها بازنده این رقابت خونین اعضای فریب‌خورده همین سازمان شدند كه از اشرف تا آلبانی استقلال، امنیت، شرافت، اختیار و میهن خود را به دست‌های بیگانه سپردند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.